Wodynie

wieś w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Wodyniewieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie siedleckim, w gminie Wodynie[4][5]. Siedziba gminy Wodynie a także rzymskokatolickiej parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Dawniej miasto, także wieś szlachecka, w drugiej połowie XVI wieku położona była w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[6]. Jako miasto Wodynie były lokowane trzy razy[7][8]. Pierwsza lokacja w 1573[9][10] (72, 113). została uchybiona[7]. Następnie Wodynie były miastem w latach 1661-1674[10] i 1739[10][9]–1834[11]. W 1830 roku były najmniejszym miastem w Królestwie Polskim, licząc zaledwie 140 mieszkańców[12], cztery lata później zostały zdegradowane do rzędu wsi[13][14][15]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Artykuł 52°2′26″N 21°57′33″E
- błąd 38 m
WD 52°3'0.0"N, 21°58'0.1"E, 51°59'N, 21°54'E
- błąd 14 m
Odległość 1235 m
Wodynie
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat siedlecki
Gmina Wodynie
Liczba ludności (2011) 603[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 08-117[3]
Tablice rejestracyjne WSI
SIMC 0694959[4]
Położenie na mapie gminy Wodynie
Mapa konturowa gminy Wodynie, w centrum znajduje się punkt z opisem „Wodynie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Wodynie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Wodynie”
Położenie na mapie powiatu siedleckiego
Mapa konturowa powiatu siedleckiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Wodynie”
Ziemia52°02′26″N 21°57′33″E/52,040556 21,959167
Integralne części wsi Wodynie[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0694965 Kurpierz część wsi
0694971 Strójnik część wsi

Wodynie położone są przy drodze wojewódzkiej nr 803 Siedlce - Stoczek Łukowski.

W Wodyniach funkcjonuje jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, założona w 1917 roku. W roku 1997 została ona włączona w struktury Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostka spełnia ważną funkcję w systemie bezpieczeństwa gminy Wodynie i powiatu siedleckiego[16].

HistoriaEdytuj

Wodynie - wieś i folwark nad rzeką Wodynią w powiecie siedleckim, gminie i parafia Wodynie, odległość 26 wiorst od Siedlec, w roku 1880 posiada kościół parafialny drewniany, szkołę początkową, urząd gminny, domów było 34 , 312 mieszkańców. W 1827 r. było 33 domów 261 mieszkańców. Folwark Wodynie z awulu­sem Strojnik rozległość mórg 1372 w tym: gruntów ornych i ogrodów 832, 41c mr. 78, lasu mórg 434, nieużytków mórg 28; budynków murowanych 14, drewnianych 12. Płodozmian 6 i 10-polowy, las nieurządzony, pokłady torfu. Wieś. Wodynie posiadała osad 25 mórg 614.

Jest to dawna osada, w ziemi czerskiej leżąca. W roku 1476 siedzi tu „nobilis Stanialaus de Wodynie”, posiadający prócz Wodynie. jeszcze Wolę (Kod., Mazow., str. 276).

W r. 1576 płacą tu od 7 łan. i w Woli od 71/2 (Pawiński, Mazowsze, 223).

Parafia założona tu była w 1445 r. przez Stefana z Wodyń, proboszcza kolegiaty warszawskiej.

Najstarsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XV w. Pierwszym jej właścicielem został Mnieszewski. Kolejnymi właścicielami majątku były rody Głoskowskich, Żaboklickich, Wybranowskich, Załuskich. Do 1946 ziemią wodyńską zarządzali Newelscy.[potrzebny przypis] Nie zachował się drewniany dwór z końca XVIII wieku. Kaplica grobowa z 1854 jest jednym z nielicznych dokumentów potwierdzającym obecność Załuskich i Newelskich na tym terenie. Jeden z potomków rodu, Jan Wodyński wybudował kościół w Wodyniach i został proboszczem parafii. Obecna zrębowa konstrukcja pochodzi z 1776. W obrębie parku, w otoczeniu kaplicy znajduje się dawny cmentarz grzebalny, na którym zachowały się dwa nagrobki:

W wyniku rozprzestrzeniającej się cholery, która wybuchła w 1810 w Siedlcach na tym terenie założono cmentarz choleryczny.

Jeden z właścicieli ziemskich, Wiktor Newelski, wybudował w latach 80. XIX w. gorzelnię. Mieszkańcom Wodyń dawała ona możliwość dodatkowego zarobku. Fragmenty gorzelni zachowały się do dziś.

Na przełomie wieków XVII i XVIII miejscowość wzmiankowana na przemian jako wieś lub miasto. W dniu 9 kwietnia 1831 w Wodyniach stacjonowały wojska gen. Prądzyńskiego, który rankiem następnego dnia wyruszył w kierunku Nowych Igań, gdzie stoczył zwycięską bitwę z wojskiem rosyjskim. 13 września 1939 na tym terenie toczyły się walki między polską 1 DP Leg a Niemcami ze zmotoryzowanej Dywizji „Kempf” czego konsekwencją było doszczętne spalenie wsi.

Działały tu również oddziały AK i BCh. Komendantami placówki Wodynie – kryptonim „Woda” – byli: st. sierż Józef Flisowski „Echo” od 1940, a po jego tragicznej śmierci w 1943 plut. Błażej Szostek „Smukły”.

W Wodyniach urodził się Franciszek Duczek – żołnierz Batalionów Chłopskich.

PrzypisyEdytuj

  1. Wieś Wodynie w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-03-02] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1470 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  7. a b Najgrakowski, M. (2009). Miasta Polski do początku XXI wieku. Podstawowe informacje o datach założenia i likwidacji. Warszawa: PAN IGiPZ
  8. Krzysztofik, R. (2007). Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  9. a b Miasta polskie w tysiącleciu. Pod red. Stanisława Pazyry, Mateusza Siuchnickiego i zespołu. Zakład Narodowy im.Ossolińskich–Wydawnictwo, T. I, Wrocław 1965, 743 s.; T. II, Wrocław 1967, 7 03 s.
  10. a b c Trzebiński Wojciech: Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII wieku. Warszawa 1962, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 178 s.
  11. Kołodziejczyk Ryszard: Zamiana miast na osady w Królestwie Polskim. „Kwartalnik Historyczny”, R. LXVIII, 1961, nr 1, s. 191 – 200 (s. 214)
  12. Rodecki FB 1830. Obraz jeograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. Drukarnia Antoniego Gałęzowskiego i Kompanii, Warsaw
  13. Wodynie, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 730.
  14. Spórna, T., Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (2015). Degraded and restituted towns in numbers, In: Krzysztofik, R. and Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems, Gothenburg: University of Gothenburg, pp. 367–422 (s. 384)
  15. KRSW nr 21, k. 73 (w AGAD)
  16. OSP Wodynie na stronie KM PSP w Siedlcach

Linki zewnętrzneEdytuj