Wojciech Jacobson-Jedlina

Wojciech Jacobson-Jedlina (ur. 14 kwietnia 1885 w Starogardzie, zm. 9 października 1961 w Londynie) – major lekarz Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Wojciech Jacobson-Jedlina
Wojciech ze Starogardu
Ilustracja
mjr dr Wojciech Jacobson-Jedlina
major major
Data i miejsce urodzenia

14 kwietnia 1885
Starogard

Data i miejsce śmierci

9 października 1961
Londyn

Przebieg służby
Lata służby

1914–1922
1939–1945

Siły zbrojne

Armia Cesarstwa Niemieckiego
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne

Formacja

Armia Wielkopolska

Jednostki

49 Pułk Piechoty Pruskiej
4 Pułk Strzelców Wielkopolskich
7 Pułk Strzelców Wielkopolskich
8 batalion sanitarny
8 Szpital Okręgowy
batalion ON

Stanowiska

lekarz batalionu
lekarz pułku
lekarz garnizonu
zastępca komendanta szpitala polowego
komendant Izby Chorych

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie) Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal za Ratowanie Ginących
Portret rysunkowy Wojciecha Jacobsona-Jedliny (rok 1934).

Życiorys edytuj

Urodził się w rodzinie Gorgoniusza (1856–1919) i Pauliny Stanisławy z Koenigów[a] (1863–1925). Jego ojciec był doktoryzowanym chirurgiem, zasłużonym działaczem społeczno-narodowym na Kociewiu, obrońcą polskości walczącym z uciskiem germanizacyjnym[1][2]. Jego młodszym bratem był Bogdan (1889–1961), adwokat, działacz niepodległościowy, odznaczony Krzyżem Niepodległości[3][4].

Wojciech ochrzczony został w parafii św. Mateusza w Starogardzie. Uczęszczał do szkoły podstawowej w Starogardzie, a od 1894 r. do Gimnazjum Fryderykowskiego w tymże mieście. Po uzyskaniu matury (w maju 1905 r.) rozpoczął studia medyczne na uniwersytecie w Monachium (gdzie zaliczył dwa semestry), które kontynuował następnie na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu. W czasie swej edukacji w gimnazjum działał w Towarzystwie Tomasza Zana, a w okresie studiów był członkiem akademickiego Związku Młodzieży Polskiej „Zet” i Bratniej Pomocy. Razem z bratem Bohdanem przyczynili się do powstania biblioteki Grupy Narodowej[5]. W styczniu 1911 r. zaliczył egzamin państwowy i rozpoczął w Poznaniu praktyki w Zakładzie Patologii Instytutu Higieny, na Oddziale Wewnętrznym Szpitala Miejskiego oraz na Oddziale Wewnętrznym Szpitala Sióstr Miłosierdzia. Po zdaniu egzaminów i obronie rozprawy otrzymał w lutym 1912 r. (na uniwersytecie we Wrocławiu) tytuł doktora medycyny i chirurgii. Podjął wówczas pracę w szpitalu św. Józefa w Gnieźnie na stanowisku chirurga-ginekologa. W latach 1911–1914 prowadził również w tym mieście prywatną praktykę lekarską[6][7].

W marcu 1913 roku został mianowany podporucznikiem-lekarzem. Z początkiem sierpnia 1914 r. zmobilizowany do armii niemieckiej i przydzielony na stanowisko lekarza batalionowego w 49 Pułku Piechoty Pruskiej. Walczył na frontach zachodnim (pod Mons i Ypres) i, od końca 1914 r., wschodnim (pod Łodzią, nad Bzurą i Rawką). Ranny w dniu 17 grudnia 1914 r. podczas służby, został następnie lekarzem oddziałów zapasowych[6]. Awansowany do rangi porucznika-lekarza w lipcu 1917. Po załamaniu się frontu został skierowany na teren Wielkopolski i pod koniec 1918 r. ponownie pełnił służbę na stanowisku lekarza w 49 Pułku Piechoty Pruskiej (6 Pomorski Pułk Piechoty Nr 49) stacjonującym w Gnieźnie, zajmując jednocześnie stanowisko lekarza garnizonowego w tym mieście[1][8].

W tym czasie nawiązał kontakt z Naczelną Radą Ludową[9]. Wziął udział w powstaniu wielkopolskim - współtworzył oddziały w Gnieźnie i przyczynił się do zajęcia tego miasta. Skutkiem udziału w powstaniu było uznanie go przez Niemców za zdrajcę i wyznaczenie za jego głowę nagrody w wysokości 20 tysięcy marek w złocie. Feldmarszałek Paul von Hindenburg skazał go trzykrotnie na karę śmierci, a w Kołobrzegu (będącym kwaterą feldmarszałka) spalono publicznie kukłę z nazwiskiem Jacobsona[10]. W trakcie powstania uczestniczył w zmaganiach pod Zdziechową, dowodził w bitwie pod Inowrocławiem i był twórcą planu obrony odcinka KcyniaPakość. Organizator powstańczej służby medyczno-sanitarnej, lekarz garnizonu Gniezno i (od 22 lutego 1919 r.) lekarz II batalionu 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich[b], w którego szeregach wyruszył na wojnę polsko-bolszewicką[c]. Dekretem Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej z dnia 9 maja 1919 r. awansowano go do stopnia kapitana. Walczył na Froncie Litewsko-Białoruskim, a następnie służył jako lekarz w batalionie zapasowym 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Ranny w listopadzie 1919 r. Kolejno pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego Poznań, w Szpitalu Wojskowym w Gnieźnie i Departamencie Sanitarnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. W sierpniu 1920 r. powrócił na front wojny polsko-bolszewickiej jako lekarz na pozycjach obronnych pod Radzyminem i lekarz na statkach sanitarnych na Wiśle. Pływał między innymi na statku „Łokietek”, transportując rannych do Tczewa. W jednym z rejsów statek ten wizytowany był przez nuncjusza apostolskiego Achille Rattiego - późniejszego papieża Piusa XI[11]. W okresie od września 1920 do kwietnia 1922 r. pełnił służbę w toruńskim Szpitalu Fortecznym, po czym przeniesiono go do 8 batalionu sanitarnego. W dniu 5 maja 1922 r. został zwolniony do rezerwy w randze majora-lekarza[1][6][7][8]. W roku 1923 jako major rezerwy korpusu oficerów sanitarnych zajmował 376. lokatę w swoim starszeństwie (z dnia 1 czerwca 1919 r.) w grupie lekarzy[12], a rok później była to już 280. lokata[13]. W tym okresie pozostawał oficerem rezerwowym 8 batalionu sanitarnego z Torunia[14][15].

Za swą działalność niepodległościową prowadzoną przed rokiem 1918 r., za udział w powstaniu wielkopolskim oraz udział w wojnie polsko-bolszewickiej, dekretem Wodza Naczelnego marszałka Józefa Piłsudskiego L. 11434.VM z dnia 3 lutego 1922 r. (opublikowanym w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z dnia 18 lutego 1922 r.), odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[16][d].

W dwudziestoleciu międzywojennym mieszkał w Toruniu, gdzie prowadził praktykę lekarską w dziedzinie ginekologii i położnictwa. Pracował również jako chirurg w Szpitalu Diakonisek. Czynnie uczestniczył w życiu społecznym należąc do wielu organizacji, w tym do Związku Oficerów Rezerwy, Polskiego Związku Zachodniego, Bractwa Strzeleckiego w Toruniu, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Związku Towarzystw Powstańców i Wojaków. Pełnił również funkcję prezesa Związku Powstańców Wielkopolskich - oddziału w Toruniu[6][7]. W roku 1934 zajmował 89. lokatę w swoim starszeństwie wśród majorów rezerwy korpusu oficerów sanitarnych (starszeństwo z dnia 1 czerwca 1919 r.)[17]. Znajdował się wówczas w ewidencji PKU Toruń i posiadał przydział do kadry zapasowej 8 Szpitala Okręgowego[18]. Za pracę w dziele odzyskania niepodległości dr Wojciech Jacobson-Jedlina został, na mocy zarządzenia prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego z dnia 16 marca 1937 r., odznaczony Krzyżem Niepodległości.

Zmobilizowany z końcem sierpnia 1939 r. i przydzielony do kadry 8 Szpitala Okręgowego, sformował Szpital Polowy Nr 802/3 i objął w nim stanowisko zastępcy komendanta. W kampanii wrześniowej wziął udział na stanowisku lekarza jednego z batalionów Obrony Narodowej. W ramach Armii „Pomorze” walczył w korytarzu pomorskim, pod Sochaczewem i nad Bzurą, odznaczając się odwagą i bohaterstwem[19][20]. Dostał się do niemieckiej niewoli, w której został skierowany do punktu sanitarnego dla jeńców w Błoniu k. Warszawy. Tam objął dowództwo nad jenieckim szpitalem polowym, w którym leczył rannych i jednocześnie ułatwiał im ucieczki[21]. W tym czasie Niemcy, którzy nie zapomnieli mu udziału w powstaniu wielkopolskim, ponownie wydali na niego wyrok śmierci i ustanowili nagrodę za wydanie go. Dlatego też podczas pobytu w niewoli posługiwał się przybranym nazwiskiem[10]. Wobec groźby aresztowania przez Gestapo uciekł do Warszawy[e], skąd przez Lwów i Węgry dostał się do Francji[f]. Przyjęty do Wojska Polskiego, objął stanowisko komendanta Izby Chorych w obozie w Coёtquidan. Po upadku Francji przedostał się (w czerwcu 1940 r.) do Wielkiej Brytanii. Od sierpnia 1940 r. przetrzymywany w Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay na wyspie Bute (pełniącej funkcję obozu izolacyjnego), w której piastował stanowisko lekarza. Na własną prośbę został urlopowany z Rothesay[g]. W okresie od maja do sierpnia 1944 r. zatrudniony w Victoria Hospital w Burnley. W sierpniu 1944 r. objął stanowisko lekarza w edynburskim Szpitalu Wojskowym. Po wojnie pozostał na emigracji. Pracował w General Hospital Willesden, Szpitalu Royal Navy w Greenwich oraz w Państwowej Służbie Zdrowia (National Health Service). Prowadził także praktykę lekarską (w ramach Państwowej Służby Zdrowia) w swoim gabinecie w Londynie. Działał w Związku Polskich Ziem Zachodnich w Wielkiej Brytanii. Zmarł w Londynie i tam też został pochowany na cmentarzu katolickim St. Maryʼs w Kensal Green[6][7].

Rodzina edytuj

Wojciech Jacobson-Jedlina był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Lucyna Miecznikiewicz (1895–1937), z którą miał synów Zbigniewa (1914–1943) i Andrzeja - kanoniera w Obozie Zbornym Komendy Uzupełnień Nr 1 w Anglii (ur. 25 lutego 1919 w Gnieźnie, zm. 6 listopada 1943 w Wielkiej Brytanii i spoczywającego na cmentarzu w Morpeth). Drugą żoną została w 1930 r. Emilia Bojarska (ur. 24 wreśnia 1904 w Jarosławiu, zm. 30 lipca 1962 w Londynie). Z ich związku narodził się syn Wojciech Krzysztof (ur. 1929) – chemik i żeglarz. Z rodzeństwa Wojciecha Jacobsona-Jedliny wieku dojrzałego doczekał jedynie młodszy brat Bohdan (Bogdan)[5] - działacz niepodległościowy i adwokat, odznaczony Krzyżem Niepodległości (ur. 22 lutego 1889 w Starogardzie, zm. 12 czerwca 1961).

Ordery i odznaczenia edytuj

Uwagi edytuj

  1. Według części źródeł nazwisko rodowe matki pisane było jako König.
  2. W książce pod redakcją Bogusława Polaka „Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945” podano, że został wówczas lekarzem IV batalionu 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich.
  3. Po powstaniu wielkopolskim Wojciech Jacobson-Jedlina na pewien okres odkomenderowany został do służby sanitarnej tworzącego się w Inowrocławiu Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze”.
  4. W tym czasie pozostawał oficerem Dowództwa Okręgu Wojskowego Toruń.
  5. W niemieckiej niewoli przebywał w okresie od 19 września do 8 listopada 1939 roku.
  6. Do Francji mjr Jacobson-Jedlina przedostał się razem z synami.
  7. Major Jacobson-Jedlina był urlopowany ze Stacji Zbornej Oficerów w Rothesay od połowy stycznia 1942 roku.
  8. W książce pod redakcją Bogusława Polaka „Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945” podano, że Wojciech Jacobson-Jedlina odznaczony był Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Przypisy edytuj

  1. a b c Polak (red.) 1993 ↓, s. 77.
  2. Szwoch 1986 ↓, s. 65-66.
  3. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-01-15]..
  4. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-01-15]..
  5. a b Szwoch 1986 ↓, s. 66.
  6. a b c d e f g Jacobson-Jedlina Wojciech ↓.
  7. a b c d e Materiały Wojciecha Jedliny-Jacobsona ↓.
  8. a b c Łoza (red.) 1938 ↓, s. 278.
  9. Szwoch 1986 ↓, s. 67.
  10. a b Szwoch 1986 ↓, s. 66, 69.
  11. Szwoch 1986 ↓, s. 68.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1217.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1099.
  14. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1170.
  15. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1063.
  16. a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 II 1922, s. 101.
  17. Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 214.
  18. Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 786.
  19. Szwoch 1986 ↓, s. 69.
  20. Kumor 1967 ↓, s. 47.
  21. Kumor 1967 ↓, s. 47-48.
  22. M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 94.
  23. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-01-15]..
  24. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-01-15]..
  25. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-01-15]..
  26. M.P. z 1928 r. nr 296, poz. 727.

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj