Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)

województwo w I Rzeczypospolitej
Ten artykuł dotyczy województwa kaliskiego I Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo kaliskie.

Województwo kaliskie (łac. Palatinatus Calisiensis) – województwo Korony Królestwa Polskiego istniejące w latach 1314–1793 ze stolicą w Kaliszu; do 1768 największe województwo prowincji wielkopolskiej.

Województwo kaliskie
Palatinatus Calisiensis
województwo
1314–1793
Herb
Herb
Sentencja: Gentes frenantur superbae[1]
Państwo  I Rzeczpospolita
Prowincja wielkopolska
Data powstania 1314
Siedziba wojewody Kalisz
Wojewoda zobacz: wojewodowie kaliscy
Siedziba sejmiku Środa Wielkopolska
Popis pod Pyzdrami[2]
Powierzchnia 16 523[3] km²
Populacja (1790[4])
• liczba ludności

188 405
Podział administracyjny
Liczba powiatów 6
Liczba reprezentantów
Liczba senatorów 8
Położenie na mapie Rzeczypospolitej
RON województwo kaliskie map.svg
Portal Polska

Województwo kaliskie dzieliło się na 6 powiatów. Siedzibą wojewody był Kalisz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Środzie (obecnie Środa Wielkopolska). Województwo kaliskie wspólnie z woj. poznańskim obierały starostę generalnego Wielkopolski.

Herbem województwa była głowa tura w koronie z pierścieniem w nozdrzach na tle biało-czerwonej szachownicy.

TerytoriumEdytuj

Powierzchnia województwa wynosiła ok. 15 320 km², po wyłączeniu województwa gnieźnieńskiego w 1768 ok. 7810 km².[potrzebny przypis]

Powiaty województwa kaliskiego według Adolfa Pawińskiego[5]
Powiat Powierzchnia w mil² Powierzchnia w km²
powiat kaliski 60,27 3318,82
powiat gnieźnieński 50,89 2802,51
powiat kcyński 42,93 2364,38
powiat nakielski 56,35 3103,02
powiat koniński 39,34 2166,69
powiat pyzdrski 50,27 2768,20
Razem (województwo) Σ 300,05 16523,21

Miasta grodowe w województwie kaliskim to: Kalisz, Gniezno, Konin, Kcynia, Nakło, Pyzdry, Złotów.

Znaczniejsze miastaEdytuj

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

UrzędyEdytuj

Sejmiki województwa kaliskiego zbierały się w Środzie, w kolegiacie Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej (razem z województwem poznańskim). W województwie kaliskim zbierał się również wielkopolski sejmik generalny w Kole, w klasztorze bernardynów przy kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Posiadało 8 senatorów w tym 4 większych tzw. krzesłowych i 4 mniejszych (drążkowych). Senatorami krzesłowymi byli arcybiskup gnieźnieński, wojewoda kaliski, kasztelan kaliski i kasztelan gnieźnieński. Senatorowie drążkowi to kasztelanowie: lądzki, nakielski, biechowski oraz kamieński.

Wojewoda kaliski urzędował na Zamku Królewskim w Kaliszu.

Powiaty (do 1768):

Powiaty (po 1768):

  • kaliski, Kalisz
  • koniński, Konin
  • pyzdrski, Pyzdry

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Krzysztof Kuczyński, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993, s. 214.
  2. Volumina Legum, t. II, Petersburg 1859, s. 28.
  3. Andrzej Kamieński, Podziały administracyjne Wielkopolski i związki powiatu z ustrojem kasztelańskim na przestrzeni XVI–XVIII w., w: Studia Administracyjne nr 4, Szczecin 2012, s. 70.
  4. Tabela: Summaryusz Generalny wszelkich dochodów Rzeczypospolitey tak w Koronie iako i w Litwie z kalkulacyą mil kwadratowych, tak со do dymów, podatków, iako i ludzi, w: Dziennik rządowo-ekonomiczno handlowy. Zaymuiący różne Wiadomości, Rządowe, Handlowe, Ekonomiczne, Fabryczne, Kontraktowe na Dobra, Summy, i Produkta. Zajmujący 3 miesiące kwiecień may czerwiec 1790. R.5. T. II. Warszawa 1790.
  5. Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 1: Wielkopolska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1883, s. 50.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj