Otwórz menu główne

Województwo lwowskie

Ten artykuł dotyczy województwa lwowskiego II Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo ruskie.

Województwo lwowskiewojewództwo II Rzeczypospolitej ze stolicą we Lwowie istniejące od 23 grudnia 1920 roku[2] (zaczęło funkcjonować 1 września 1921[3]), od 1944 r. w okrojonej postaci, do 18 sierpnia 1945 roku, gdy zostało przekształcone w województwo rzeszowskie. Głównymi miastami województwa były Lwów, Borysław, Drohobycz, Jarosław, Krosno, Przemyśl, Rawa Ruska, Rzeszów, Sambor, Sanok i Żółkiew[4]. Powierzchnia województwa wynosiła 28,4 tys. km². Województwo liczyło 27 powiatów, 58 miast, 252 gminy wiejskie (stan na 30.9.1934).

województwo lwowskie
województwo
1921-1939
Herb
Herb województwa lwowskiego
Państwo  II Rzeczpospolita
Data powstania 23 grudnia 1920 / 1 września 1921[1]
Siedziba wojewody i sejmiku Lwów
Wojewoda Alfred Biłyk
Powierzchnia 28 402 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

3 126 300
• gęstość 110 os./km²
Tablice rejestracyjne LW
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Czarnieckiego 18
Lwów
Podział administracyjny
Plan województwa lwowskiego
Podział administracyjny, 1938
Liczba powiatów miejskich 1
Liczba powiatów ziemskich 26
Liczba gmin miejskich 58
Liczba gmin wiejskich 252
Położenie na mapie II Rzeczypospolitej
Poland Voivodeships adminstrative division 1930 Lwów Voivodeship.svg
Portal Portal Polska
Stosunki etniczne w województwie lwowskim na tle granic powiatów (1931)
Województwo lwowskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9.XII.1931
Województwo lwowskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Skorowidz miejscowości 1921 – szczegółowe dane GUS spisu powszechnego 1921 – województwo lwowskie
Województwo lwowskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1931
Urząd Wojewódzki Lwowski we Lwowie - widok współczesny

DemografiaEdytuj

Ludność województwa liczyła 2 718 014[5] mieszkańców (30.09.1921) oraz 3 128 000 mieszkańców (9.12.1931). Dane spisu 1931 obejmują przyłączony w kwietniu 1931 (z województwa stanisławowskiego) powiat turczański, dane spisu 1921 bez tego powiatu.

Ludność województwa lwowskiego według deklarowanej narodowości 1921Edytuj

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 30.IX.1921[11].

Ludność województwa lwowskiego według deklarowanego wyznania 1921Edytuj

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 30.IX.1921[11].

Ludność województwa lwowskiego w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1931Edytuj

Województwo lwowskie
Powiat Polacy[12] Ukraińcy[13]

[a][b][c]

Żydzi[14] Niemcy[15] Ogółem
Lwów miasto * 1 198212 (63,48%) 35137 (11,25%) 75316 (24,12%) 2448 (0,78%) 312231
bóbrecki * 30672 (31,67%) 60444 (62,23%) 5533 (5,7%) 211 (0,22%) 97124
brzozowski * 68149 (81,91%) 10677 (12,83%) 3836 (4,61%) 3 (0,0%) 83205
dobromilski * 35945 (38,24%) 52463 (55,81%) 4997 (5,32%) 358 (0,3%) 93970
drohobycki * 91935 (47,28%) 79214 (40,74%) 20484 (10,53%) 2428 (1,25%) 194456
gródecki * 33228 (39,09%) 47812 (56,24%) 2975 (3,5%) 846 (0,99%) 85007
jarosławski * 120429 (81,37%) 20993 (14,18%) 6064 (4,1%) 33 (0,02%) 148028
jaworowski * 26938 (31,03%) 55868 (64,36%) 3044 (3,5%) 590 (0,68%) 86762
kolbuszowski 65361 (93,95%) 62 (0,09%) 3693 (5,31%) 80 (0,1%) 69565
krośnieński 93691 (82,63%) 14666 (12,93%) 4416 (3,89%) 35 113387
leski * 31840 (28,54%) 70346 (63,05%) 8475 (7,6%) 547 (0,49%) 111575
lubaczowski * 43294 (49,61%) 38237 (43,82%) 5485 (6,28%) 124 (0,14%) 87266
lwowski * 80712 (56,52%) 58395 (40,89%) 1569 (1,1%) 1809 (1,27%) 142800
łańcucki 92084 (94,27%) 2590 (2,65%) 2318 (2,37%) 70 (0,0%) 97679
mościski * 49989 (55,88%) 37196 (41,57%) 2164 (2,42%) 19 (0,0%) 89460
niżański 60602 (94,34%) 115 (0,17%) 3084 (4,80%) 60 (0,09%) 64233
przemyski * 86393 (53,15%) 60005 (36,91%) 15891 (9,78%) 76 (0,0%) 162544
przeworski 56628 (95,51%) 406 (0,66%) 2154 (3,5%) 3 61388
rawski * 27376 (22,43%) 82130 (67,28%) 10991 (9,0%) 1158 (0,95%) 122072
rudecki * 38417 (48,52%) 36254 (45,79%) 4247 (5,36%) 22 (0,03%) 79170
rzeszowski 173897 (93,95%) 963 (0,52%) 9065 (4,9%) 18 (0,0%) 185106
samborski * 56818 (42,46%) 68222 (50,98%) 7794 (5,82%) 700 (0,52%) 133814
sanocki * 67955 (59,51%) 38192 (33,44%) 7354 (6,44%) 20 (0,0%) 114195
sokalski * 42851 (39,27%) 59984 (54,98%) 5917 (5,42%) 136 (0,12%) 109111
tarnobrzeski 67624 (92,26%) 93 (0,12%) 5186 (7,08%) 10 (0,00%) 73297
turczański * 26083 (22,79%) 80483 (70,31%) 7552 (6,6%) 94 (0,08%) 114457
żółkiewski * 35816 (37,5%) 56060 (58,7%) 3344 (3,5%) 151 (0,16%) 95507
¹ Gwiazdką zaznaczono powiaty zaliczane do 1 listopada 1918 do Galicji Wschodniej
Ogółem (bez Lwowa) [tys.]: 1604,7 (57,00%) 1031,8 (36,66%) 157,6 (5,6%) 9,6 (0,34%) 2815,1
Ogółem (ze Lwowem) [tys.]: 1802,9 (57,65%) 1067,0 (34,12%) 232,9 (7,45%) 12,0 (0,39%) 3127,4

Według Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z 9.XII.1931 r[16]

Ludność województwa lwowskiego według deklarowanego wyznania 1931Edytuj

Według Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z 9.XII.1931 r.[17]

Administracja państwowa II Rzeczypospolitej, wbrew oficjalnie głoszonemu stanowisku, za Polaków uważała faktycznie wyłącznie ludność rzymskokatolicką, uznając że podział wyznaniowy pokrywa się z narodowościowym[18].

Podział administracyjnyEdytuj

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.

Powiat Pow. (km²) Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo lwowskie
bóbrecki 891 97 100   Bóbrka 5441
brzozowski 684 83 200   Brzozów 4242
cieszanowski (do 1922) 4 1136 86 549   Cieszanów 4 2248
dobromilski 994 94 000   Dobromil 5531
drohobycki 1499 194 400   Drohobycz 32 300
gródecki 889 85 000   Gródek Jagielloński 12 942
jarosławski 1337 148 000   Jarosław 22 330
jaworowski 977 86 800   Jaworów 10 690
kolbuszowski 873 69 600   Kolbuszowa 3112
krośnieński ¹ 934 113 400   Krosno 12 125
liski (od 1931 leski) 5 1832 111 600   Lisko (od 1931 Lesko) 5 3943
lubaczowski (od 1923) 4 1146 87 300   Lubaczów 4 6245
lwowski 1276 142 800   Lwów 312 200
Lwów miasto 67 312 200   Lwów 312 200
łańcucki 889 97 700   Łańcut 7535
mościski 755 89 500   Mościska 4770
niżański 973 64 200   Nisko 5461
przemyski 1002 162 500   Przemyśl 51 000
przeworski 415 61 400   Przeworsk 5941
rawski 1401 122 100   Rawa Ruska 11 146
rudecki 670 79 200   Rudki 3649
rzeszowski ¹ 1270 185 100   Rzeszów 26 900
samborski ² 1133 133.800   Sambor 21 900
sanocki 1282 114 200   Sanok 14 262
sokalski 1324 109 100   Sokal 12 135
starosamborski (do 1932) ² 689 82 135   Stary Sambor 4867
strzyżowski (do 1932) ¹ 524 56 400   Strzyżów 3060
tarnobrzeski 949 72 200   Tarnobrzeg 3643
turczański (od 1931) ³ 1829 114 400   Turka 10 145
żółkiewski 1111 95 500   Żółkiew 10 348
¹ 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat strzyżowski a jego terytorium włączono do powiatów rzeszowskiego i krośnieńskiego (Dz.U. z 1932 r. nr 6, poz. 36).
² 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat starosamborski a jego terytorium włączono do powiatu samborskiego (Dz.U. z 1932 r. nr 6, poz. 36).
³ 17 kwietnia 1931 roku przyłączono do woj. lwowskiego powiat turczański z woj. stanisławowskiego (Dz.U. z 1931 r. nr 34, poz. 238).
4 1 stycznia 1923 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu cieszanowski z Cieszanowa do Lubaczowa a nazwę powiatu zmieniono na powiat lubaczowski (M.P. z 1922 r. nr 282, poz. 204)
5 4 marca 1931 zmieniona nazwę Liska na Lesko i przez to powiatu liskiego na powiat leski (M.P. z 1931 r. nr 51, poz. 86)

Wojewodowie lwowscyEdytuj

Okręgowi Delegaci Rządu RP 1941-1944[20]

Wicewojewodowie

Miasta i miasteczkaEdytuj

SyntezaEdytuj

W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. lwowskiego występowały dwie formy (miasta i miasteczka).

Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (Nisko, Borysław, Tustanowice) były wręcz wsiami[5].

Odwrotnie wiele miasteczek a nawet 11 miast (np. Dynów, Bircza, Dubiecko itd.) – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka bądź prawa miejskie – były gminami wiejskimi (chodzi tu o gminy jednostkowe sprzed komasacji w gminy zbiorowe w 1934 roku)[5]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka/praw miejskich (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).

Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto - pisany wielką literą - mimo braku praw miejskich (np. Pruchnik Miasto, Waręż Miasto, Tartaków Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Pruchnik-Wieś, Waręż-Wieś, Tartaków-Wieś)[5].

Miasta prawne galicyjskie (województwa krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie) należały do trzech kategorii:

  • miasta o własnym statucie
  • miasta rządzące się ustawą z 13 marca 1889 roku[36]
    • miasta należące do tej kategorii posiadały wszystkie przywileje miast (prawa miejskie), z wyjątkiem miasteczka Buczacz
  • miasta rządzące się ustawą z 3 lipca 1896 roku[37]
    • miasta należące do tej największej kategorii posiadały najczęściej przywileje a) miasteczek, rzadziej b) miast a czasem wyjątkowo (7 miejscowości) niektóre były c) wsiami

13 lipca 1933 roku weszła w życie ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, stanowiąca znoszenie miast o liczbie mieszkańców niższej niż 3000 w drodze rozporządzeń Rady Ministrów, a większych miast w drodze ustawodawczej[38]. Ustawa z 3 lipca 1896 roku przestała obowiązywać w ciągu roku od wejścia w życie ustawy (czyli do lipca 1934) przez co miasta i miasteczka rządzące się ustawą z 1896 roku i liczące powyżej 3000 mieszkańców zostały automatycznie podniesione do rangi miast objętych ustawą z 1889 roku[39]. Tak więc 31 miast/miasteczek rządzących się ustawą z 1896 roku i liczących w 1933 roku mniej niż 3000 mieszkańców, a także 8 (9[40]) gmin miejskich będących wsiami (niezależnie od liczby ludności) zostałyby według nowego prawa przekształcone w gminy wiejskie. Jednakże indywidualnymi rozporządzeniami za miasta uznano 20 mniejszych miast[41] oraz wszystkie wsie[40] stanowiące gminy miejskie[42]. Równocześnie do rzędu miast podniesiono także trzy dotychczasowe gminy wiejskie[43]. Na mocy ustawy z 1933 łącznie 12 miejscowości (w tym jedna wieś) utraciło status gmin miejskich[44].

W poniższej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa lwowskiego obu typów z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka).

WykazEdytuj

Stan ludności: na 30 września 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)
Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XIII - Województwo Lwowskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach

Herb Miejscowość Charakter prawny Przywileje Powiat Liczba mieszk.
  Babice nad Sanem Gmina wiejska Miasteczko przemyski 1105
  Baligród Gmina wiejska Miasteczko liski 1260
  Baranów Miasto Miasteczko[45] tarnobrzeski 1792
  Bełz Miasto Miasto sokalski 4148
  Bircza Gmina wiejska Miasto[46] dobromilski 1929
  Błażowa Miasto Miasteczko[47] rzeszowski 5123
  Borysław[48] Miasto Wieś[49] drohobycki 16099
  Bóbrka Miasto Miasto bóbrecki 4391
  Brzozdowce Gmina wiejska Miasteczko bóbrecki 2376
  Brzozów Miasto Miasto brzozowski 4160
  Bukowsko[50] Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 726
  Chodorów Miasto Miasteczko[47] bóbrecki 4206
  Chyrów Miasto Miasteczko[47] starosamborski[51][52] 2654
  Cieszanów Miasto Miasteczko[45] cieszanowski[53] 2248
  Czudec Gmina wiejska Miasteczko strzyżowski[54] 940
  Dobromil Miasto Miasto dobromilski 3431
  Drohobycz Miasto Miasto drohobycki 26736
  Dubiecko Gmina wiejska Miasto[46] przemyski 1793
  Dukla Miasto Miasteczko[45] krośnieński 2082
  Dynów Gmina wiejska Miasto[46] brzozowski 2727
  Felsztyn Gmina wiejska Miasteczko starosamborski[51] 1195
  Fredropol Gmina wiejska Miasteczko przemyski 302
  Frysztak Gmina wiejska Miasteczko strzyżowski[55] 1357
  Głogów Miasto Miasteczko[45] rzeszowski 2291
  Gródek Jagielloński Miasto Miasto gródecki 10491
  Hussaków Gmina wiejska Miasteczko mościski 973
  Jaćmierz Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 620
  Janów[56] Miasto Miasteczko[45] gródecki 1808
  Jarosław Miasto Miasto jarosławski 19973
  Jaryczów Nowy Miasto Miasto[57] lwowski 2139
  Jasienica Gmina wiejska Miasteczko brzozowski 2090
  Jaśliska Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 876
  Jawornik Polski[58] Gmina wiejska Miasteczko rzeszowski 991
  Jaworów Miasto Miasto jaworowski 8910
  Jedlicze Gmina wiejska Miasteczko krośnieński 782
  Kańczuga Miasto Miasteczko[45] przeworski 2396
  Kolbuszowa Miasto Miasteczko[47] kolbuszowski 2900
  Komarno Miasto Miasto rudecki 5009
  Korczyna Gmina wiejska Miasteczko krośnieński 4519
  Krakowiec Miasto Miasteczko[45] jaworowski 1389
  Krasiczyn Gmina wiejska Miasteczko przemyski 424
  Krosno Miasto Miasto krośnieński 6287
  Krukienice Gmina wiejska Miasteczko mościski 1619
  Krystynopol Gmina wiejska Miasteczko sokalski 2805
  Krzywcza Gmina wiejska Miasteczko przemyski 928
  Kukizów Gmina wiejska Miasteczko lwowski 742
  Kulików Miasto Miasteczko[47] żółkiewski 2886
  Laszki Murowane[59] Gmina wiejska Miasteczko starosamborski[51] 478
  Leżajsk Miasto Miasteczko[47] łańcucki 5063
  Lisko Miasto Miasto liski 3806
  Lipsko Gmina wiejska Miasteczko cieszanowski[53] 1099
  Lubaczów Miasto Miasto cieszanowski[53] 5303
  Lubycza Królewska[60] Gmina wiejska Miasteczko rawski 710
  Lutowiska Gmina wiejska Miasteczko liski 2125
  Lwów Miasto Miasto miasto Lwów[61] 219388
  Łańcut Miasto Miasteczko[47] łańcucki 4518
  Magierów Gmina wiejska Miasteczko rawski 2473
  Majdan Gmina wiejska Miasteczko kolbuszowski 2014
  Mosty Wielkie Miasto Miasteczko[47] żółkiewski 3795
  Mościska Miasto Miasto mościski 4751
  Mrzygłód Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 675
  Narol Gmina wiejska Miasteczko cieszanowski[53] 1817
  Nawarja[62] Gmina wiejska Miasteczko lwowski 1084
  Niebylec Gmina wiejska Miasteczko strzyżowski[54] 550
  Niemirów Miasto Miasteczko[47] rawski 2463
  Nisko Miasto Wieś[63] niżański 4749
  Niżankowice Miasto[64] Miasteczko przemyski 1865
  Nowe Miasto Gmina wiejska Miasto[46] dobromilski 794
  Nowotaniec Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 524
  Oleszyce Gmina wiejska Miasteczko cieszanowski[53] 2917
  Płazów Gmina wiejska Miasteczko cieszanowski[53] 786
  Potylicz Gmina wiejska Miasteczko rawski 3371
  Pruchnik[65] Gmina wiejska Miasteczko jarosławski 1697
  Przemyśl Miasto Miasto przemyski 47958
  Przeworsk Miasto Miasto przeworski 3371
  Radomyśl nad Sanem Gmina wiejska Miasteczko tarnobrzeski 1121
  Radymno Miasto Miasteczko[45] jarosławski 1907
  Rawa Ruska Miasto Miasteczko[47] rawski 8970
  Rozwadów Miasto Miasteczko[47] tarnobrzeski 2700
  Rudki Miasto Miasteczko[47] rudecki 3452
  Rudnik Miasto Miasteczko[47] niżański 2959
  Rybotycze Gmina wiejska Miasto[46] dobromilski 1262
  Rymanów Miasto Miasto sanocki 3546
  Rzeszów Miasto Miasto rzeszowski 24942
  Sambor Miasto Miasto samborski 19417
  Sądowa Wisznia Miasto Miasto mościski 4207
  Sanok Miasto Miasto sanocki 9638
  Sieniawa Miasto Miasteczko[66] jarosławski 1824
  Sokal Miasto Miasto sokalski 10183
  Sokołów Miasto Miasteczko[47] kolbuszowski 3515
  Stara Sól Miasto[67] Miasto starosamborski[51] 1170
  Stary Sambor Miasto Miasto starosamborski[51] 4314
  Strzeliska Nowe Gmina wiejska Miasteczko bóbrecki 1844
  Strzyżów Miasto Miasteczko[47] strzyżowski[54] 2188
  Szczerzec Miasto Miasto[57] lwowski 936
  Tarnobrzeg Miasto Miasteczko[47] tarnobrzeski 3169
  Tartaków[68] Gmina wiejska Miasteczko sokalski 1486
  Turka[69] Miasto[69] Miasteczko[47][69] turczański 10030
  Tustanowice Miasto Wieś[70] drohobycki 13240
  Tyczyn Miasto Miasteczko[47] rzeszowski 3095
  Tyrawa Wołoska Gmina wiejska Miasteczko sanocki 1444
  Uhnów Miasto Miasteczko[47] rawski 3575
  Ulanów Miasto[71] Miasteczko niżański 2192
  Ustrzyki Dolne Miasto Miasteczko[47] liski 3234
  Waręż[72] Gmina wiejska Miasteczko sokalski 955
  Wielkie Oczy Gmina wiejska Miasteczko jaworowski 1550
  Winniki[73] Gmina wiejska[73] Wieś[73] lwowski 3603
  Zarszyn Gmina wiejska Miasto[46] sanocki 975
  Żołynia[74] Gmina wiejska Miasteczko łańcucki 954
  Żółkiew Miasto Miasto żółkiewski 7867

UwagiEdytuj

  1. "Metoda, użyta przy badaniu stosunków językowych wśród mniejszości słowiańskich w Małopolsce Wschodniej, była zupełnie inną, inną też będzie dokładność wyników językowych w tej dzielnicy, oczywiście, jeżeli chodzi o ustalenie podziału tych mniejszości na poszczególne grupy, nie zaś o odgraniczenie ich od ludności polskiej. Tutaj, z powodu protestów ludności staroruskiej, odżegnywującej się od nazwy języka „ukraińskiego", której narzucenie, jako jedynie obowiązującej, mogłoby wpłynąć ujemnie na przebieg akcji spisowej, a więc wyłącznie ze względów technicznych, nie zaś zasadniczych, wprowadzono równolegle oba określenia: „język ukraiński" i „język ruski", dając jednocześnie obu odłamom ludności możność określenia języka ojczystego nazwą dowolnie wybraną. Uzyskane w obu rubrykach liczby nie zostaną jednak ogłoszone oddzielnie, lecz będą złączone w jedną wspólną pozycję spisową języka ojczystego ukraińskiego (ruskiego), tak jak to zostało dokonane w dopiero co przytoczonem oszacowaniu. Stanie się to dlatego, „że oba wyrazy zostały użyte na oznaczenie jednej i tej samej grupy etnicznej i że za zasadnicze określenie języka tej grupy jest uważane określenie — „ukraiński" (patrz wywiad z p. Dr. Buławskim — „Sprawy Narodowościowe" Nr. 1/1932, str. 6). W ten sposób nastawienie ideologiczne spisu 1931 r. w stosunku do mniejszości słowiańskich w Małopolsce, pomimo uzasadnionej względami natury technicznej różnicy terminologji, zasadniczo nie różni się od nastawienia spisu 1921 oraz wszystkich przedwojennych spisów austrjackich, które, tak jak i spis 1931 r., wychodziły z założenia nierozróżniania podziału tych mniejszości, a mianowicie: podziału językowego w spisach austrjackich, narodowościowego zaś w spisie 1921 r. (…) Zresztą stwierdzenie istnienia w Małopolsce nieistniejącej ani na Ziemiach Wschodnich ani nigdzie poza granicami Rzeczypospolitej odrębnej narodowości lub języka „ruskiego", czwartego z kolei w Słowiańszczyźnie Wschodniej obok białoruskiego, ukraińskiego i rosyjskiego, nie mogłoby być obecnie naukowo uzasadnione.” Alfons Krysiński, Ludność polska i mniejszości w świetle spisów 1921 i 1931, Warszawa 1933, Instytut Badań Spraw Narodowościowych, Biblioteka Spraw Narodowościowych nr 11, s.44-46.
  2. "Naród nie jest społecznością homogeniczną, stąd też w przypadku ukraińskiego etnosu zamieszkującego terytorium II Rzeczypospolitej możemy wyróżnić następujące grupy prezentujące różny stopień świadomości i samoidentyfikacji: 1. Ukraińcy świadomi swej odrębności narodowej, kultywujący swą odrębność i manifestujący ją na zewnątrz; 2. Ukraińcy o ugruntowanej świadomości narodowej, ograniczający ją jednak do sfery rodzinnej i konfesyjnej; 3. Ukraińcy o niewykształconej świadomości narodowej, zachowujący poczucie odrębności na poziomie etnicznym oraz utrzymujący więź ze swym wyznaniem, słabo znający język literacki, ale modlący się po rusku (Rusini)"'; Robert Potocki, Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930-1939, Lublin 2003, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-917615-4-1​, s. 45.
  3. "Liczebność Rusinów, których – poza przywódcami, określającymi się coraz wyraźniej jako Rosjanie, czego dowodzili przez przyjmowanie języka rosyjskiego- uznać należy za zbiorowość etniczną, była znikoma. Na podstawie statystyk wyborczych oraz liczby członków instytucji i stowarzyszeń kulturalnych (Towarzystwo im. Michaiła Kaczkowskiego) oraz gospodarczych (Rewizyjny Związek Ruskich Spółdzielni, Ruskij Rolniczyj Sojuz) pozostających pod wpływami „staroruskimi” można ją szacować na 4 do 8% ogółu populacji ukraińskiej." Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek , ​ISBN 83-7441-121-X​ s.104. „ A. Krysiński szacował rzeczywistą liczebność grupy uważającej się za „Rusinów” na 250 tys.” Andrzej Chojnowski, Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921-1939, Wrocław 1979, Wyd. Zakład Narodowy im Ossolińskich, ​ISBN 83-04-00017-2​, s 9. przypis 14.

PrzypisyEdytuj

  1. Dz.U. z 1921 r. nr 46, poz. 282
  2. Dz.U. z 1920 r. nr 117, poz. 768 - Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy
  3. Wszedł w życie podział b. Królestwa Galicji i Lodomerii na województwa i likwidacja Namiestnictwa Galicji Dz.U. z 1921 r. nr 46, poz. 282 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 1921 r. w przedmiocie wykonania art. 3 ustawy z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy, por. Agnieszka Biedrzycka, Kalendarium Lwowa 1918-1939, Kraków 2012 wyd. Universitas, ​ISBN 97883-242-1678-9​ s.129.
  4. Eugenjusz Romer, Powszechny atlas geograficzny, Lwów-Warszawa 1928, mapa 47
  5. a b c d Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XIII - Województwo Lwowskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
  6. Respondenci podający narodowość polską jako własną
  7. Respondenci podający narodowość rusińską jako własną. Narodowości ukraińskiej spis nie przewidywał.
  8. Karol Grünberg, Bolesław Sprengel, Trudne sąsiedztwo. Stosunki polsko-ukraińskie w X-XX wieku, Warszawa: „Książka i Wiedza”, 2005, s. 319, ISBN 83-05-13371-0, OCLC 838584346.
  9. Respondenci podający narodowość "żydowską" jako własną
  10. Respondenci podający narodowość niemiecką jako własną
  11. a b Źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921, zeszyt: Województwo lwowskie (tabela wojewódzka, s. VIII-IX.), Warszawa 1924, wyd. Główny Urząd Statystyczny
  12. Respondenci podający język polski jako ojczysty
  13. Respondenci podający język ukraiński i "język ruski" jako ojczysty
  14. Respondenci podający jidisz i język hebrajski jako ojczysty
  15. Respondenci podający język niemiecki jako ojczysty
  16. Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek , ​ISBN 83-7441-121-X​ s. 79, Robert Potocki, Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930-1939, Lublin 2003, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ​ISBN 83-917615-4-1​, s. 47., "Statystyka Polski", seria C ,z . 68 Warszawa 1938
  17. Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 1938 s. 24, tabela 15.
  18. "Wbrew zresztą oficjalnie głoszonemu stanowisku w dokumentach administracji państwowej i władz szkolnych za Polaków uznawano wyłącznie ludność rzymskokatolicką. W poufnym piśmie wojewody tarnopolskiego do MWRiOP z 20 maja 1936 stwierdzano explicite, że „przynależność obrządkowa pokrywa się w stu procentach na terenie tut[ejszym] a szerzej biorąc na terenie Województw południowych z zagadnieniem narodowościowym”, w niewiele wcześniejszym sprawozdaniu skierowanym przez Urząd Wojewódzki lwowski do MSW konstatowano z nie mniejszym przekonaniem, że „przynależność do wyznania rzym[sko]-kat[olickiego] względnie gr[ecko]-kat[olickiego] jest równoznaczna z przyznawaniem się do narodowości polskiej lub ruskiej”. Administracja państwowa uznawała więc bez zastrzeżeń, jak sformułował to w 1939 wicewojewoda tarnopolski B. Rogowski, iż „na terenie województw południowych religia rzym[sko]katolicka jest synonimem polskości, należenie do rzym[sko]kat[olickiego] kościoła oznacza to samo, co być Polakiem”" Grzegorz Hryciuk, Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wydawnictwo Adam Marszałek, ​ISBN 83-7441-121-X​; s. 75.
  19. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego”. Nr 8, s. 5, 15 sierpnia 1927. 
  20. Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski, Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939 – 5 II 1946, Katowice 2007, Wyd. Unia Katowice, ​ISBN 978-83-86250-49-3​. s.200
  21. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego”. Nr 1, s. 2, 1 stycznia 1926. 
  22. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego”. Nr 10, s. 2, 15 października 1927. 
  23. Ruch służbowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 7, s. 92, 7 kwietnia 1929. 
  24. Ruch służbowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 4, 5 marca 1930. 
  25. Ruch służbowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 5, s. 102, 20 marca 1930. 
  26. Zgon wicewojewody lwowskiego ś. p. Dychdalewicza. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1, Nr 367 z 2 września 1933. 
  27. Zgon wicewojewody Dychdalewicza wywołał szczery żal wśród społeczeństwa łódzkiego. „Ilustrowana Republika”, s. 1, Nr 245 z 3 września 1933. 
  28. Mianowanie wicewojewody Sochańskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 146 z 28 czerwca 1936. 
  29. Marian Sochański. „Wschód”, s. 2, Nr 17 z 10 lipca 1936. 
  30. Nominacja drugiego wicewojewody lwowskiego. „Wschód”, s. 1, Nr 12 z 20 maja 1936. 
  31. Kronika miejska. Nowy wicewojewoda we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 160 z 16 lipca 1936. 
  32. Organizacja Komitetu Wczasów Robotniczych we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 128 z 10 czerwca 1939. 
  33. Urlop wojewody lwowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 150 z 7 lipca 1939. 
  34. Statut z dnia 14 października 1870 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 79
  35. Statut z dnia 6 października 1901 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 108
  36. Dz. Ust. Kraj. L. 24
  37. Dz. Ust. Kraj. L. 51
  38. Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorjalnego (Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294, Art. 33)
  39. Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno - administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  40. a b W Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 596 Jaworzno traktowane jest jako wieś (gmina), natomiast Skorowidz Miejscowości woj. krakowskiego z 1921 traktuje je jako miasteczko podlegające ustawie z 1896 roku, a serwis internetowy Miasta Jaworzno wspomina o statusie miasta obowiązującym od 21 września 1901 (str. 9)
  41. W tarnopolskim: Husiatyn (Dz.U. z 1934 r. nr 25, poz. 187, we lwowskim: Baranów, Cieszanów, Dukla, Głogów, Janów, Jaryszczów Nowy, Kańczuga, Krakowiec, Radymno, Szczerzec (Dz.U. z 1934 r. nr 28, poz. 232) i Sieniawa (Dz.U. z 1934 r. nr 45, poz. 395) oraz w krakowskim: Kalwaria, Limanowa, Muszyna, Radomyśl Wielki, Sędziszów, Tuchów, Wilamowice i Zator (Dz.U. z 1934 r. nr 28, poz. 233). Wyjątkowo tylko miasteczko Żabno (liczące ok. 2500 mieszkańców w 1933) nie wymagało osobnego rozporządzenia
  42. We lwowskim: Borysław (Dz.U. z 1933 r. nr 62, poz. 467) i Winniki (Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 595) oraz w krakowskim: Jaworzno, Krynica, Krzeszowice, Szczakowa i Zakopane (Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 596)
  43. W tarnopolskim: Chorostków (Dz.U. z 1934 r. nr 14, poz. 116), Mielnica i Tłuste (Dz.U. z 1934 r. nr 25, poz. 186)
  44. W tarnopolskim: Jagielnica i Jazłowiec, we lwowskim: Niżankowice, Stara Sól i Ulanów oraz w krakowskim: Brzostek, Ciężkowice, Czarny Dunajec (wieś), Lanckorona, Uście Solne, Wiśnicz Nowy i Wojnicz
  45. a b c d e f g h do 30 marca 1934 prawa miasteczka; prawa miejskie od 31 marca 1934 - Dz.U. z 1934 r. nr 28, poz. 232
  46. a b c d e f g h i j k W 1934 roku zniesienie praw miejskich na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie)
  47. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t W 1934 roku prawa miejskie na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie)
  48. 14 czerwca 1930 do Borysławia włączono Tustanowice (jednostka o identycznym statusie prawnym) - Dz.U. z 1930 r. nr 44, poz. 375
  49. mimo posiadania charakteru prawnego gminy miejskiej, Borysław nie mając praw miejskich był formalnie wsią; prawa miejskie otrzymał 14 sierpnia 1933 - Dz.U. z 1933 r. nr 62, poz. 467
  50. oficjalnie Bukowsko Miasto, aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Bukowsko Wieś
  51. a b c d e od 1 kwietnia 1932 w powiecie samborskim (po zniesieniu powiatu starosamborskiego) - Dz.U. z 1932 r. nr 6, poz. 36
  52. 15 czerwca 1934 miasto włączone do powiatu dobromilskiego - Dz.U. z 1934 r. nr 48, poz. 427
  53. a b c d e f 1 stycznia 1923 zmieniono nazwę i siedzibę powiatu cieszanowskiego (siedziba w Cieszanowie) na powiat lubaczowski (siedziba w Lubaczowie)
  54. a b c od 1 kwietnia 1932 w powiecie rzeszowskim (po zniesieniu powiatu strzyżowskiego) - Dz.U. z 1932 r. nr 6, poz. 36
  55. od 1 kwietnia 1932 w powiecie krośnieńskim (po zniesieniu powiatu strzyżowskiego) - Dz.U. z 1932 r. nr 6, poz. 36
  56. obecnie Iwano-Frankowe
  57. a b do 30 marca 1934 prawa miasteczka; prawa miejskie od 31 marca 1934 - Dz.U. z 1934 r. nr 28, poz. 232 - jednakże w wykazie miejscowości rządzących się ustawą z 1889 i 1896 r. (w głównym źródle z 1921) Jaryczów Nowy i Szczerzec są opisane jako miasta, nie jako miasteczka
  58. lub Jawornik Szklarski
  59. oficjalnie Laszki Murowane Miasteczko, aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Laszki Murowane Wieś
  60. oficjalnie Lubycza Królewska Miasteczko, aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Lubycza Królewska Wieś (lub Lubycza Kameralna)
  61. powiat grodzki
  62. obecnie Nawaria
  63. mimo posiadania charakteru prawnego gminy miejskiej, Nisko nie mając praw miejskich było formalnie wsią; prawa miejskie otrzymało 20 października 1933 - Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 594
  64. 1 sierpnia 1934 miasto zdegradowane do statusu gminy wiejskiej - Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 548
  65. oficjalnie Pruchnik Miasto (mimo nieposiadania praw miejskich), aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Pruchnik Wieś
  66. do 1 czerwca 1934 prawa miasteczka; prawa miejskie od 2 czerwca 1934 - Dz.U. z 1934 r. nr 45, poz. 395
  67. 1 sierpnia 1934 miasto zdegradowane do statusu gminy wiejskiej - Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 553
  68. oficjalnie Tartaków Miasto (mimo nieposiadania praw miejskich), aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Tartaków Wieś
  69. a b c w 1921 Turka wraz z całym powiatem turczańskim należała do województwa stanisławowskiego; 17 kwietnia 1931 powiat turczański przyłączono do województwa lwowskiego - Dz.U. z 1931 r. nr 34, poz. 238 (liczba mieszkańców pobrana analogicznie ze skorowidzu miejscowości woj. stanisławowskiego (30 września 1921)
  70. mimo posiadania charakteru prawnego gminy miejskiej, Tustanowice nie mając praw miejskich były formalnie wsią; 14 czerwca 1930 Tustanowice zostały włączone do Borysławia (jednostki o identycznym statusie prawnym) - Dz.U. z 1930 r. nr 44, poz. 375
  71. 1 sierpnia 1934 miasto zdegradowane do statusu gminy wiejskiej - Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 648
  72. oficjalnie Waręż Miasto (mimo nieposiadania praw miejskich), aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Waręż Wieś
  73. a b c w 1921 roku Winniki były zarówno gminą wiejską jak i wsią (brak praw miejskich); status miasta (gmina miejska) otrzymały 1 stycznia 1924 (Dz.U. z 1924 r. nr 26, poz. 259, a prawa miejskie dopiero 20 października 1933 (Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 595)
  74. oficjalnie Żołynia Miasteczko, aby odróżnić je od miejscowości (i gminy) Żołynia Wieś

Bibliografia, literaturaEdytuj

Zobacz teżEdytuj