Otwórz menu główne

Województwo opolskie

województwo w Polsce
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: województwo opolskie.

Województwo opolskie – jedno z 16 województw w Polsce. Obejmując obszar o powierzchni 9412 km² jest obecnie najmniejszym województwem w Polsce. Według danych z 30 czerwca 2019 r. było też województwem z najmniejszą liczbą mieszkańców – 984 300 mieszkańców[1]. Siedzibą władz województwa jest Opole.

województwo opolskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa opolskiego Flaga województwa opolskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-OP
TERYT 16
Siedziba wojewody i sejmiku Opole
Wojewoda Adrian Czubak
Marszałek Andrzej Buła
Powierzchnia 9411,87 km²
Populacja (30 czerwca 2019)
• liczba ludności

984 300[1]
• gęstość 105 os./km²
Urbanizacja 63,5
Tablice rejestracyjne O
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Piastowska 14
45-082 Opole
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Piastowska 14
Opole
Podział administracyjny
Plan województwa opolskiego
Liczba miast na prawach powiatu 1
Liczba powiatów 11
Liczba gmin miejskich 3
Liczba gmin miejsko-wiejskich 33
Liczba gmin wiejskich 35
Położenie na mapie Polski
Opolskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

[2]

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa opolskiego
 
Województwo w latach 1950–1975

Pierwsze województwo opolskie zostało utworzone w 1950 r., w 1975 odłączone od niego zostały powiat raciborski i powiat oleski; ten ostatni, powiększony terytorialnie[3], powrócił w granice województwa w wyniku reformy administracyjnej w 1999 r.

Województwo opolskie utworzono w 1950 roku na mocy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku[4], w wyniku podziału województwa śląsko-dąbrowskiego na województwo katowickie i opolskie. Do województwa opolskiego dołączono powiat brzeski i powiat namysłowski z województwa wrocławskiego. Nowe województwo, liczące 9506 km², było najmniejszym w ówczesnej Polsce. Według danych z 1950 ponad 50% ówczesnych mieszkańców stanowili autochtoni, około 25% mieszkańców województwa stanowili Kresowianie[5][6]. W 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej[7] utworzono Województwo opolskie (1975–1998): powiat raciborski przyłączono do województwa katowickiego, a niemal cały powiat oleski do nowo utworzonego województwa częstochowskiego (2 z 8 jednostek pozostały w województwie opolskim). Od 1999 roku, wobec likwidacji województwa częstochowskiego, powiat oleski jest ponownie częścią woj. opolskiego.

GeografiaEdytuj

 
Mapa fizyczna województwa
 
Flaga urzędowa województwa z herbem

Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia województwa wynosi 9411,87 km²[8].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. opolskim lasy obejmowały powierzchnię 249,8 tys. ha, co stanowiło 26,5% jego powierzchni[9].

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w południowo-zachodniej Polsce i graniczy z[10]:

oraz z województwami:

Położenie historyczneEdytuj

Większość obszarów województwa stanowi zachodnią część Górnego Śląska, natomiast cały region jest często określany Śląskiem Opolskim, nie do końca poprawnie, gdyż północno-wschodnie skrawki województwa (gmina Praszka i gmina Rudniki)[11][12]) nie leżą na historycznym Śląsku, lecz w Wielkopolsce (ziemia wieluńska). Zachodnia część obecnego województwa (ponad 20 procent powierzchni)[potrzebny przypis] obejmują tereny historycznego Dolnego Śląska: większa część ziemi brzeskiej oraz ziemię namysłowską, które do 1950 roku należały do województwa wrocławskiego. Również takie miasta jak Nysa, Grodków, Otmuchów, Paczków i Głuchołazy położone są na terenach historycznego Dolnego Śląska (dawne Księstwo nyskie)[13][14]. W południowej części województwa, w okolicy Kietrza znajduje się enklawa morawska[15].

TopografiaEdytuj

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 136 km, to jest 1°13′20″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 127 km, co w mierze kątowej daje 1°47′15″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Biskupiej Kopy – 889 m n.p.m.

Stosunki wodneEdytuj

Główną rzeką województwa jest Odra. Pozostałe większe rzeki województwa to Mała Panew oraz Nysa Kłodzka. Największymi jeziorami są zbiorniki sztuczne, tj. Jeziora Nyskie, Otmuchowskie i Turawskie.

Podział administracyjnyEdytuj

Województwo opolskie jest podzielone na z 11 powiatów oraz 1 miasto na prawach powiatu (Opole).

Herb Flaga Powiat Powierzchnia[8]
[km²]
Ludność
(30 czerwca 2017)[16]
Gęstość zaludnienia
[osób/km²]
Lokata w Polsce według powierzchni Lokata w Polsce według ludności Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[17]
Zadłużenie samorządu względem dochodów
(2014)[18]
Stopa urbanizacji
    brzeski 875,96 90 564 103,3 158 139 20,5% 5,6% 56,5%
    głubczycki 672,63 46 205 68,6 231 323 17,7% 22,1% 45,77%
    kędzierzyńsko-kozielski 625,13 95 589 152,9 243 129 12,9% 15,8% 64,19%
    kluczborski 851,91 66 309 77,8 164 228 13,2% 52,3% 51,05%
    krapkowicki 441,80 64 289 145,5 296 238 8,8% 20,6% 55,1%
    namysłowski 748,18 42 669 57,0 194 338 17,5% 15,6% 37,67%
    nyski 1223,88 137 930 112,6 79 56 18,0% 7,3% 52,70%
    oleski 973,38 64 906 66,6 132 234 8,9% 15,1% 36,78%
    opolski 1534,38 123 740 80,6 29 62 12,8% 6,2% 14,52%
    prudnicki 571,55 55 803 97,6 268 281 17,4% 38,4% 52,76%
    strzelecki 744,27 75 015 100,7 195 196 8,9% 16,1% 45,19%
    Opole (m.n.p.p.) 148,99 128 140 863,5 341 82 6,3% 35,8% 100%

UrbanizacjaEdytuj

 
Miasta województwa opolskiego w granicach administracyjnych

W województwie opolskim jest 36 miast, w tym jedno na prawach powiatu.

Zestawienie na podstawie publikacji GUS z 30 czerwca 2017[16].

Podkreślone zostały siedziby powiatów, a wytłuszczone miasta na prawach powiatu.

Największym miastem jest Opole.

 
Stare Miasto w Nysie
 
Rynek w Kluczborku
Lp. Herb Miasto Powiat Ludność
(30 czerwca 2017)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(os./km²)
1.   Opole m.n.p.p. Opole 128 142 148,99 833
2.   Kędzierzyn-Koźle kędzierzyńsko-kozielski 61 949 123,71 501
3.   Nysa nyski 44 345 27,51 1612
4.   Brzeg brzeski 36 208 14,61 2478
5.   Kluczbork kluczborski 23 920 12,85 1861
6.   Prudnik prudnicki 21 287 20,50 1038
7.   Strzelce Opolskie strzelecki 18 135 29,97 605
8.   Krapkowice krapkowicki 16 576 21,01 789
9.   Namysłów namysłowski 16 288 22,61 720
10.   Głuchołazy nyski 13 719 6,83 2009
11.   Głubczyce głubczycki 12 671 12,54 1010
12.   Zdzieszowice krapkowicki 11 650 12,35 943
13.   Olesno oleski 9435 15,08 626
14.   Ozimek opolski 8856 3,25 2725
15.   Grodków brzeski 8682 9,88 879
16.   Praszka oleski 7729 9,35 827
17.   Paczków nyski 7591 6,60 1150
18.   Zawadzkie strzelecki 7276 16,46 442
19.   Gogolin krapkowicki 6638 20,35 326
20.   Niemodlin opolski 6451 13,11 492
21.   Kietrz głubczycki 6035 18,74 325
22.   Wołczyn kluczborski 5980 7,47 801
23.   Lewin Brzeski brzeski 5787 11,64 497
24.   Głogówek prudnicki 5579 22,06 253
25.   Otmuchów nyski 4962 27,82 178
26.   Tułowice opolski 3858 9,23 417
27.   Dobrodzień oleski 3737 19,63 190
28.   Byczyna kluczborski 3631 5,79 627
29.   Kolonowskie strzelecki 3339 55,70 60
30.   Baborów głubczycki 2943 11,86 248
31.   Leśnica strzelecki 2683 14,50 185
32.   Prószków opolski 2649 16,22 163
33.   Biała prudnicki 2465 14,72 167
34.   Gorzów Śląski oleski 2451 18,54 132
35.   Korfantów nyski 1825 10,23 178
36.   Ujazd strzelecki 1777 14,76 120
 
OPOLE
Kędzierzyn-Koźle
Nysa
Brzeg
Kluczbork
Prudnik
Strzelce Opolskie
Krapkowice
Namysłów
Głuchołazy
Głubczyce
Zdzieszowice
Olesno
Ozimek
Grodków
Praszka
Zawadzkie
Paczków
Niemodlin
Kietrz
Wołczyn
Gogolin
Lewin Brzeski
Głogówek
Otmuchów
Dobrodzień
Byczyna
Kolonowskie
Baborów
Leśnica
Prószków
Gorzów Śląski
Biała
Korfantów
Ujazd
Tułowice
Rozmieszczenie miast w województwie opolskim

DemografiaEdytuj

Dane z 30 czerwca 2017 r.[16]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 991 161 100 511 654 52 479 507 48
powierzchnia 9 411,67 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
105 54 51

Województwo zamieszkuje w centrum i na wschodzie ludność autochtoniczna, identyfikująca się głównie jako Niemcy oraz Ślązacy. Obecnie większość mieszkańców województwa (ok. 2/3) stanowi ludność napływowa (oraz ich potomkowie), która przybyła na ten teren po roku 1945, w związku z przekazaniem przez Związek Sowiecki oraz Aliantów Zachodnich wcześniej niemieckiej części Górnego Śląska Polsce[19]. Językiem dnia codziennego ludności niemieckiej i śląskiej jest język śląski[20]. Etnicznie polska ludność składa się z Ślązaków i osadników z międzywojennej Polski centralnej oraz (tzw. Kresowiaków) ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej (tzw. Kresów) zagarniętych przez Związek Sowiecki, a obecnie leżących w graniach Litwy, Białorusi i Ukrainy. Duża grupa etnograficzna Opolan, dzieląca się także na mniejsze, nie stanowi obecnie odnośnika identyfikacyjnego dla współczesnych mieszkańców województwa opolskiego. Owi Opolanie to dzisiejsi Niemcy i Ślązacy.

  • Piramida wieku mieszkańców W. opolskiego w 2014


 

ReligiaEdytuj

Administracja i politykaEdytuj

Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
 
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
 
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku nocą

Samorząd województwaEdytuj

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Opolskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Opole. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie województwa opolskiego:

Administracja rządowaEdytuj

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Opolski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Opole[21], gdzie znajduje się Opolski Urząd Wojewódzki w Opolu.

GospodarkaEdytuj

 
Spółdzielnia „Pionier” w Prudniku

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. opolskiego wynosił 34,3 mld zł, co stanowiło 2,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,9 tys. zł (80,8% średniej krajowej), co plasowało opolskie na 11. miejscu względem innych województw[22].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. opolskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3335,29 zł, co lokowało je na 8. miejscu względem wszystkich województw[23].

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 20 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 5,5% do aktywnych zawodowo[1].

Według danych z 2011 r. 4,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. opolskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[24].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. opolskim wynosiła 18,7 mld zł, co stanowiło 1,9% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w opolskim wynosiła 3,2 mld zł, co stanowiło 2,0% tej sprzedaży Polski[25].

PrzedsiębiorstwaEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Polskie przedsiębiorstwa w województwie opolskim.

Obecnie najważniejszymi przedsiębiorstwami w województwie opolskim są: Grupa Azoty ZAK w Kędzierzynie-Koźlu, ArcelorMittal Poland Oddział w Zdzieszowicach (największy producent koksu w Polsce), Huta Małapanew w Ozimku (najstarsza huta działająca w Polsce), Kler w Dobrodzieniu, Przedsiębiorstwo Wyrobów Cukierniczych „Odra” w Brzegu (jedno z największych polskich przedsiębiorstw cukierniczych), biuro podróży Itaka w Opolu. Spółdzielnia „Pionier” w Prudniku i Elektrownia Opole.

Nieistniejące już przedsiębiorstwa, które działały na terenie województwa to między innymi Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex” w Prudniku (największy producent wyrobów włókienniczych w Europie), Zakład Samochodów Dostawczych w Nysie, Śląskie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Otmęt” w Krapkowicach i Agromet-Pionier w Strzelcach Opolskich.

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie opolskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Opolu i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[26].

Ochrona przyrodyEdytuj

Na terenie województwa opolskiego znajduje się 36 rezerwatów przyrody. Pełna lista rezerwatów woj. opolskiego.

Poza tym istnieją 4 parki krajobrazowe:

Honorowi Obywatele Województwa OpolskiegoEdytuj

Lista osób którym nadano tytuł Honorowy Obywatel Województwa Opolskiego[27]:


TransportEdytuj

Transport kolejowyEdytuj

W województwie opolskim znajduje się 798 km eksploatowanych linii kolejowych (14. miejsce w kraju), z czego 362 km to linie jednotorowe, natomiast 436 km – dwu- i więcej torowe. 440 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)[28]. W 2017 roku statystyczny mieszkaniec województwa opolskiego jechał 5,3 raza pociągiem[29].

W województwie znajduje się 30 czynnych dworców kolejowych, 3 z nich są wpisane do rejestru zabytków (stan na dzień 31 października 2014)[30].

Województwo opolskie jest właścicielem 22 pojazdów szynowych: 11 spalinowych i 11 elektrycznych.

Seria Typ Numery Liczba Producent / Modernizator
EN57AL 5B/6B 1602, 1687, 1730, 1803 4 Pafawag / Pesa i ZNTK MM [31]
EN63A Impuls 36WEa 026 ÷ 030, ? 7 Newag [32][33]
SA103 214Ma 003 ÷ 004, 013 3 Pesa [31]
SA109 212M 008 1 Kolzam [34]
SA134 218Md 009, 011 ÷ 014 5 Pesa [35]
SA137 220M 003 ÷ 004 2 Newag [36]

SportEdytuj

Do najbardziej utytułowanych klubów piłkarskich należą: Odra Opole, Włókniarz Kietrz, Małapanew Ozimek, MKS Kluczbork, Start Namysłów oraz Chemik Kędzierzyn-Koźle. Kluby te zajmują najwyższe lokaty w tabeli wszech czasów I ligi, a opolska Odra grała ponadto w Ekstraklasie.

Najwyżej utytułowanym klubem siatkarskim jest ZAKSA Kędzierzyn-Koźle (PlusLiga), a koszykarskim Pogoń Prudnik (I liga).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Urząd Statystyczny w Opolu, opole.stat.gov.pl [dostęp 2019-11-21].
  2. Urząd Statystyczny w Opolu, opole.stat.gov.pl [dostęp 2019-11-21].
  3. Przyłączono do niego m.in. Dobrodzień, który w przeszłości znajdował się w powiecie lublinieckim.
  4. Ustawa z dnia 28 czerwca 1950 r. o zmianach podziału administracyjnego Państwa (Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255).
  5. Atlas historyczny Polski, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa-Wrocław 1985, tabl. 53., ​ISBN 83-7000-016-9​.
  6. Stanisław Rospond, Polszczyzna Śląska, 1970, s. 160.
  7. Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. nr 16, poz. 91).
  8. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. , 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  9. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229. 
  10. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  11. „Praszka jest jedną z najstarszych osad w dawnej ziemi wieluńskiej”, w: UMiG Praszka. Rys historyczny.
  12. „Tereny gminy [Rudniki] historycznie wchodziły w skład ziemi wieluńskiej”, w: Gmina Rudniki.
  13. Renata Pysiewicz-Jędrusik, Andrzej Pustelnik, Beata Konopska, Granice Śląska, Wrocław: Rzeka, 1998, ISBN 83-911532-0-7, OCLC 43216062.
  14. Tereny wchodzące w skład księstwa nyskiego w: Historia biskupiego księstwa nyskiego.
  15. Mariusz Kowalski. Morawianie (Morawcy) w Polsce. „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”. 5, s. 115-131, 2016. 
  16. a b c Dane GUS z dnia 30 czerwca 2017
  17. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. nr 0, poz. 853).
  18. Ranking zadłużenia samorządów 2014 r., wspolnota.org.pl
  19. Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu; Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  20. Niemcy w województwie opolskim w 2010 roku : pytania i odpowiedzi : badania socjologiczne członków Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim. 2011. Gliwice i Opole : Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej.
  21. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  22. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  23. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  24. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  25. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  26. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112. uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  27. Honorowi Obywatele Województwa Opolskiego – oficjalna strona samorządu województwa opolskiego.
  28. Transport. Wyniki działalności w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014, s. 94. ISSN 1506-7998.
  29. Mieszkańcy Pomorza najchętniej korzystają z kolei. inforail.pl, 2018-08-08. [dostęp 2018-10-22].
  30. Czynne dworce kolejowe. 2014-10-31. [dostęp 2014-12-30].
  31. a b Opole: Kolejny szynobus na torach. inforail.pl, 2009-09-07. [dostęp 2012-09-22].
  32. Martyn Janduła: Komplet Impulsów w Opolskiem. Są już starania o kolejne pojazdy. rynek-kolejowy.pl, 2017-04-04. [dostęp 2017-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-04)].
  33. Opolskie ma dwa kolejne Impulsy. inforail.pl, 2018-03-08. [dostęp 2018-03-11].
  34. Piotr Synowiec. Opolski SA109-008 wreszcie w ruchu planowym. „Świat Kolei”. 2/2005, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  35. www.pr.pkp.pl: Opole: Pesa zakończyła dostawy nowych SZT. InfoRail. [dostęp 2012-04-23].
  36. SA137-004 dla województwa Opolskiego. inforail.pl, 2012-05-17. [dostęp 2012-09-10].

BibliografiaEdytuj

  • Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu.
  • Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  • Masnyk Marek. 1989. Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922-1939. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu.

Linki zewnętrzneEdytuj