Otwórz menu główne

Województwo poznańskie (1945–1975)

Ten artykuł dotyczy województwa poznańskiego w latach 1945–1975. Zobacz też: województwo poznańskie.

Województwo poznańskie – dawna jednostka podziału administracyjnego Polski najwyższego szczebla, której stolicą był Poznań, formalnie przywrócona 22 sierpnia 1944[2]. Faktycznie jednostka została zorganizowana po przejściu linii frontu. 25 września 1945 została powiększona o część Ziem Odzyskanych. Województwo kilkakrotnie zmieniało swoje granice. W latach 19461950 było największym województwem Polski. W związku z reformą administracyjną w 1975 województwo zostało zlikwidowane a jego teren został podzielony w większości pomiędzy tzw. małe województwo poznańskie, województwo kaliskie, województwo konińskie, województwo leszczyńskie i województwo pilskie (część zachodnich gmin weszła natomiast w skład województw: gorzowskiego i zielonogórskiego). Obecnie w większości teren województwa należy do województwa wielkopolskiego.

Województwo poznańskie
województwo
1944 – 1975
Państwo  Rzeczpospolita Polska
Stolica Poznań
Data powstania 22 sierpnia 1944
Data likwidacji 1 czerwca 1975
Zarządzający Miejska Rada Narodowa w Poznaniu
Powierzchnia 26 723[1] km²
Populacja (1965)
• liczba ludności

2 126 300
Tablice rejestracyjne P
brak współrzędnych
Portal Portal Polska

Zmiany 1946Edytuj

 
Województwo poznańskie w granicach z lat 1946–1950

W myśl reformy regulującej podział administracyjny kraju z 28 czerwca 1946, województwo poznańskie objęło swoim obszarem teren zajmowany przez przedwojenny region o tej samej nazwie, do którego włączono południowo-zachodnią część Ziem Odzyskanych z Piłą, Gorzowem i Zieloną Górą, wchodzących w skład Okręgu III (Pomorze Zachodnie). Powstała w ten sposób jednostka administracyjna była największa w kraju i dzieliła się na czterdzieści jeden powiatów, w tym dwa grodzkie: Poznań i Gniezno. Największym i najludniejszym powiatem ziemskim był wówczas powiat koniński.

28 czerwca 1946 r. utworzono ekspozyturę urzędu wojewódzkiego w Gorzowie, której zakres działania obejmował powiaty: babimojski, gorzowski, gubiński, krośnieński, międzyrzecki, pilski, rzepiński, skwierzyński, sulęciński, strzelecki, świebodziński, wschowski, zielonogórski[3].

Powiat Miasto powiatowe Pow. (km²) Ludność Gęstość zal. (os / km²
Powiaty województwa poznańskiego w 1947
babimojski   Babimost 282 9200 33
chodzieski   Chodzież 893 38 900 44
czarnkowski   Czarnków 919 37 400 41
Gniezno miasto   Gniezno 18 30 300 1683
gnieźnieński   Gniezno 1126 51 100 45
gorzowski   Gorzów 1253 46 900 37
gostyński   Gostyń 701 55 300 79
gubiński   Gubin 513 6200 12
jarociński   Jarocin 1124 85 200 76
kaliski   Kalisz 1478 162 000 110
kępiński   Kępno 1179 82 900 70
kolski   Koło 1097 93 400 85
koniński   Konin 2152 167 500 78
kościański   Kościan 1057 73 400 69
krośnieński   Krosno nad Odrą 1307 14 200 11
krotoszyński   Krotoszyn 915 70 600 77
leszczyński   Leszno 827 55 900 68
międzychodzki   Międzychód 755 25 800 34
międzyrzecki   Międzyrzecz 706 20 500 29
mogileński   Mogilno 1059 61 500 58
nowotomyski   Nowy-Tomyśl 1276 74 800 59
obornicki   Oborniki 966 44 000 46
ostrowski   Ostrów Wielkopolski 1194 101 600 85
pilski   Piła 967 36 900 38
Poznań miasto   Poznań 226 268 000 1186
poznański   Poznań 1089 74 700 69
rawicki   Rawicz 523 43 400 83
rzepiński   Słubice 1189 12 300 10
skwierzyński   Skwierzyna 658 9000 14
strzelecki   Strzelce Krajeńskie 1102 26 000 24
szamotulski   Szamotuły 1076 60 000 56
średzki   Środa 800 47 300 59
śremski   Śrem 910 55 500 61
świebodziński   Świebodzin 911 27 100 30
turecki   Turek 1591 114 300 72
wągrowiecki   Wągrowiec 1037 50 800 49
wolsztyński   Wolsztyn 754 41 600 55
wrzesiński   Września 608 43 000 71
wschowski   Wschowa 272 11 500 42
zielonogórski   Zielona Góra 875 39 600 45
żniński   Żnin 739 38 900 53

Zmiany w 1950Edytuj

 
Województwo poznańskie w latach 1950–1975

Reforma administracyjna z 6 lipca 1950 spowodowała utworzenie nowych województw: koszalińskiego, opolskiego i zielonogórskiego. W skład tego ostatniego weszły przede wszystkim zachodnie powiaty województwa poznańskiego, a oprócz nich, do województwa bydgoskiego przyłączono powiaty mogileński i żniński, tak więc jego powierzchnia zmalała, a granice zbliżyły się do współczesnych granic województwa wielkopolskiego.

Z powiatów ziemskich wydzielono aż cztery kolejne miasta: Kalisz, Leszno, Piłę i Ostrów Wlkp., a później, w 1973, także Konin. Utworzono także dwa nowe powiaty: pleszewski i słupecki, a w 1957 wydzielono z województwa Poznań, przyznając mu status miasta na prawach województwa[4].

Powiat Pow.(km²) Lud.(tys.) Mieszk.
/km²
Miasta Gminy Siedziba
Powiaty województwa poznańskiego w 1973
Chodzieski 892 49,2 55 4 6   Chodzież
Czarnkowski 972 43,5 45 2 5   Czarnków
Gniezno miasto 28 52,4 1896 1 0   Gniezno
Gnieźnieński 1132 56,0 49 3 9   Gniezno
Gostyński 714 62,4 87 4 6   Gostyń
Jarociński 707 69,0 98 2 5   Jarocin
Kaliski 1346 100,3 75 2 13   Kalisz
Kalisz miasto 30 83,6 2776 1 0   Kalisz
Kępiński 609 48,4 80 1 7   Kępno
Kolski 1084 94,0 87 5 10   Koło
Koniński ¹ 1359 142,1 105 5 13   Konin ¹
Kościański 1040 85,4 82 5 9   Kościan
Krotoszyński 811 74,4 92 5 6   Krotoszyn
Leszczyński 749 42,8 57 2 6   Leszno
Leszno miasto 20 35,5 1818 1 0   Leszno
Międzychodzki 785 31,7 40 2 5   Międzychód
Nowotomyski 1298 91,6 71 6 9   Nowy Tomyśl
Obornicki 850 51,8 61 3 4   Oborniki
Ostrowski 1128 82,8 73 3 7   Ostrów Wielkopolski
Ostrów Wlkp. miasto 29 51,2 1760 1 0   Ostrów Wielkopolski
Ostrzeszowski 772 48,5 63 3 6   Ostrzeszów
Piła miasto 88 45,3 514 1 0   Piła
Pleszewski 695 53,6 77 1 6   Pleszew
Poznański 1249 141,8 114 6 10   Poznań
Rawicki 522 51,7 99 4 5   Rawicz
Słupecki 663 46,6 70 2 5   Słupca
Szamotulski 1116 75,4 68 4 7   Szamotuły
Średzki 733 55,8 76 2 6   Środa
Śremski 779 58,9 76 4 5   Śrem
Trzcianecki 908 36,8 41 2 4   Trzcianka
Turecki 1143 87,0 76 3 10   Turek
Wągrowiecki 1087 61,5 57 3 7   Wągrowiec
Wolsztyński 812 50,7 62 2 4   Wolsztyn
Wrzesiński 705 62,4 89 3 5   Września
¹ 3 października 1973 z powiatu konińskiego wyłączono Konin a z jego obszaru utworzono powiat miejski Konin. Przetrwał on niecałe dwa lata.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dane z 1965 roku.
  2. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I i II instancji (Dz.U. z 1944 r. nr 2, poz. 8), który wszedł w życie 22 sierpnia 1944
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. powołania ekspozytur urzędów wojewódzkich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1946 r. nr 28, poz. 178)
  4. Dekret Rady Państwa z dnia 31 grudnia 1956 r. o wyłączeniu z województw miast Krakowa, Poznania i Wrocławia oraz nadaniu Miejskim Radom Narodowym tych miast uprawnień wojewódzkich rad narodowych – od 1 stycznia 1957 Poznań pozostawał poza granicami województwa, jednocześnie zyskał rangę jednostki podziału administracyjnego szczebla wojewódzkiego. Rada Narodowa posiadała kompetencje władz wojewódzkich.