Wojna kontynuacyjna

Wojna kontynuacyjna (fiń. jatkosota), wojna radziecko-fińska 1941–1944 – wojna pomiędzy Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich a Finlandią prowadzona od 25 czerwca 1941 do 19 września 1944.

Wojna kontynuacyjna
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Finowie przekraczają murmańską linię kolejową (1941)
Czas 25 czerwca 194119 września 1944
Miejsce Karelia, obwód murmański
Terytorium Finlandia, ZSRR
Przyczyna niepowodzenie pierwszej agresji ZSRR na Finlandię (1939–1940)
Wynik formalne zwycięstwo ZSRR, Finlandia obroniła swoją niezależność
Strony konfliktu
 Finlandia
 III Rzesza
 ZSRR
 Wielka Brytania[a]
Dowódcy
Carl Gustaf Mannerheim Klimient Woroszyłow
Leonid Goworow
Siły
400 000 – 530 000 Finów
220 000 Niemców
900 000 – 1 500 000
Straty
Fińskie:
63 204 zabitych lub zaginionych
158 000 rannych
939 cywilów zabitych w nalotach powietrznych
190 cywilów zabitych przez radzieckich partyzantów
2337–3500 pojmanych
Niemieckie:
14 000 zabitych lub zaginionych
37 000 rannych
200 000 zabitych lub zaginionych
385 000 rannych
64 000 pojmanych
4000 – 7000 zabitych cywili
brak współrzędnych
Żołnierze fińscy w umocnieniach linii V-4 podczas ofensywy karelskiej Armii Czerwonej 1944
Sowiecki czołg IS-2 zniszczony w czasie ofensywy w Karelii 1944, czerwiec 1944
Front wschodni (II wojna światowa)
1941

Atak Niemiec na ZSRR • Brześć • Białystok – Mińsk • Rosienie • Dubno – Łuck – Brody • Besarabia • Wojna kontynuacyjna • Karelia (I) • Hanko • Smoleńsk (I) • Humań • Kijów (I) • Tallinn • Jelnia • Odessa • Krym (I) • Sewastopol • Charków (I) • Leningrad • Rostow • Moskwa • Tichwin (I) • Tichwin (II) • Kercz (I)

1942

Lubań • Rżew – Wiaźma • Barwienkowo – Łozowa • Toropiec – Chołm • Diemiansk • Charków (II) • Fall Blau • Woroneż • Siniawino • Rżew • Stalingrad • Operacja Uran • Operacja Zimowy Sztorm • Operacja Mały Saturn

1943

Operacja Pierścień • Operacja Iskra • Operacja Polarna Gwiazda • Krasnyj Bor • Charków (III) • Operacja Bawół • Operacja miuska • Kursk • Prochorowka • Orzeł • Biełgorod – Bogoduchowsk • Mga • Smoleńsk (II) • Lenino • Dniepr • Tamań • Kercz (II) • Kijów (II)

1944

Ukraina • Leningrad – Nowogród • Krym (II) • Wyborg – Pietrozawodsk • Świrsk – Pietrozawodsk • Operacja Bagration • Bobrujsk • Mińsk • Wilno • Lwów – Sandomierz • Dęblin – Puławy • Warszawa (I) • Baranów – Sandomierz • Brześć – Lublin • Warka – Magnuszew • Jassy – Kiszyniów • Karpaty • Dukla – Preszów • warszawska Praga • przyczółki warszawskie • Czerniaków • Suursaari • Kraje bałtyckie • Kurlandia • Petsamo • Zakarpacie • Belgrad • Kosowo • Budapeszt

1945

Wisła – Odra • Sandomierz – Śląsk • Warszawa (II) • Mława – Elbląg • Częstochowa • Kraków • Nowy Sącz • Łódź • Poznań • Prusy Wschodnie • Królewiec • Dolny Śląsk • Głogów • Wrocław • Wał Pomorski • Operacja Sonnenwende • Pomorze • Kołobrzeg • Górny Śląsk • Balaton • Wiedeń • Morawy • Berlin • wzgórza Seelow • Odra • Nysa Łużycka • Brandenburgia • Łużyce • Budziszyn • Halbe • Praga • Bornholm
kapitulacja III Rzeszy

Bałtyk • Morze Czarne

PrzebiegEdytuj

Działania wojenne rozpoczęte zostały przez agresję ZSRR na neutralną Finlandię, dokonaną bez wypowiedzenia wojny w cztery dni po rozpoczęciu przez III Rzeszę operacji Barbarossa, nalotami sowieckiego lotnictwa bombowego na lotniska i miasta Finlandii przeprowadzonymi w dniach 25-26 czerwca 1941. W tej sytuacji Finlandia wypowiedziała wojnę ZSRR, mając zamiar odzyskać tereny utracone w marcu 1940 w czasie wojny zimowej – stąd nazwa wojna kontynuacyjna.

Zadanie to udało się wojskom fińskim (w sile 16 dywizji piechoty, 2 dywizji strzelców oraz 1 brygady kawalerii pancernej) zrealizować do końca sierpnia 1941, ale na niektórych odcinkach frontu kontynuowały one ofensywę i wdarły się na terytorium radzieckie. Finlandia przystąpiła też do paktu antykominternowskiego (25 listopada 1941), a także udostępniła III Rzeszy północną część swego terytorium, skąd siły niemieckie rozpoczęły ofensywę w kierunku Murmańska (Operacja Silberfuchs).

Fińskie natarcie na Przesmyku Karelskim w kierunku Leningradu zostało wstrzymane we wrześniu, jednak we wschodniej Karelii ofensywa była kontynuowana do 6 grudnia 1941. Finowie dotarli tam aż do jeziora Onega i rzeki Świr, po czym front ustabilizował się na następne dwa i pół roku, do czerwca 1944. W dniu zakończenia fińskiej ofensywy – 6 grudnia 1941 – fiński parlament podjął uroczystą uchwałę o zjednoczeniu wyzwolonych ziem z Finlandią, natomiast zajętym terytoriom sowieckim (tzn. nie należącym do Finlandii przed wybuchem wojny zimowej) nadano status okupacyjny. Jednocześnie rozpoczęto demobilizację – do wiosny 1942 180 tysięcy żołnierzy wróciło do domów.

Zmianę sytuacji przyniosła operacja wyborsko-pietrozawodzka, przeprowadzona w lecie 1944 przez Armię Czerwoną. W jej wyniku Finowie zostali wyparci z Linii Mannerheima oraz portu Viipuri. Armia Czerwona nie przełamała jednak całkowicie obrony i nie weszła w przestrzeń operacyjną Finlandii. Po lądowaniu aliantów w Normandii 6 czerwca 1944 Józef Stalin zaczął wycofywać jednostki z kierunku północnego, aby użyć ich na kierunku strategicznie ważniejszego natarcia w Polsce i Niemczech, a Finowie zostali zmuszeni do podpisania zawieszenia broni (4 września), a wkrótce potem rozejmu (19 września)[1]. Następnie, wskutek nacisków ze strony radzieckiej, Finlandia podjęła działania przeciw wojskom niemieckim w Laponii (wojna lapońska).

Wojna kontynuacyjna formalnie zakończyła się traktatem paryskim, podpisanym 10 lutego 1947, w którym potwierdzono zdobycze terytorialne ZSRR z marca 1940. Ponadto Finlandia utraciła na rzecz ZSRR kolejne tereny (okolice Petsamo) oraz flotę wojenną, zgodziła się na limity we własnej armii, dzierżawę półwyspu Porkkala na 50 lat i spłatę odszkodowań wojennych.

W 2007 w Finlandii opublikowano informację, że w 1991 władze tego kraju otrzymały propozycję odkupienia za 15 mld dolarów Karelii, jednak powołana przez prezydenta Mauno Koivisto grupa ekspertów ustaliła, że szacowane na 70 mld dol. koszty odbudowy i naprawy tamtejszej infrastruktury byłyby zbyt wysokie dla budżetu państwa. Informacjom tym zaprzeczył zarówno Koivisto, jak i inni ówcześni politycy. W 2019 r. były wiceminister spraw zagranicznych Rosji Andriej Fiodorow potwierdził, że w 1991 roku władze ZSRR chciały sprzedać Finlandii za 15 mld dol. Karelię i rejon Petsamo, a w 1992 taką samą propozycję powtórzył doradca prezydenta Rosji Giennadij Burbulis. Sam Burbulis zdecydowanie jednak temu zaprzeczył[2].

MapyEdytuj

Wojna w filmieEdytuj

O wojnie kontynuacyjnej powstały dwa dzieła w kinematografii fińskiej: Tali-Ihantala 1944 (2007) w reż. Åkego Lindmana i Sakariego Kirjavainena i Tuntematon sotilas (2017)[3]. Motyw wojen sowiecko-fińskich z lat 1939–1940 i 1941–1944 porusza także rosyjski film z 2002 pt.: Kukułka (ros. Кукушка) w reż. Aleksandra Rogożkina.

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Finlandii 6 grudnia 1941 r., lecz praktycznie jedynym jej aktem było przeprowadzenie lotniczo-morskiego rajdu na Petsamo.

PrzypisyEdytuj

  1. Układ z 19 września 1944 (ang.)
  2. Andrzej Łomanowski, Rosja chciała sprzedać Finom Karelię. Za 15 miliardów dolarów, www.rp.pl, 23 lipca 2019 [dostęp 2019-07-27] (pol.).
  3. Tuntematon sotilas (2017)

BibliografiaEdytuj