Otwórz menu główne

Wojnowice (powiat nowotomyski)

wieś w województwie wielkopolskim, powiecie nowotomyskim

Wojnowicewieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, największa wieś gminy Opalenica. Jest położona 5 km na północny wschód od Opalenicy, przy szosie i linii kolejowej do Poznania. Znajduje się tutaj rolnicza spółdzielnia produkcyjna.

Wojnowice
Kościół św. Brata Alberta
Kościół św. Brata Alberta
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat nowotomyski
Gmina Opalenica
Liczba ludności 1064
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 64-330
Tablice rejestracyjne PNT
SIMC 0592383
Położenie na mapie gminy Opalenica
Mapa lokalizacyjna gminy Opalenica
Wojnowice
Wojnowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wojnowice
Wojnowice
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Wojnowice
Wojnowice
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowotomyskiego
Wojnowice
Wojnowice
Ziemia52°19′52″N 16°28′01″E/52,331111 16,466944

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[1]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

HistoriaEdytuj

Udokumentowana historia Wojnowic sięga 1352 roku, kiedy wymieniany był Sandivogius (Sędziwój) de Woynowicze. Od 1392 roku w dokumentach występuje rycerz pasowany Jodokus (Jost) Suczka de Woynowice. W latach 1415-1611 dobra rycerskie były własnością Ostrorogów, natomiast w latach 1611-1698 - Opalińskich (wojewoda poznański, Krzysztof, miał tutaj jedną z siedzib, a jego żona zmarła w Wojnowicach). Następnie na ponad półtora wieku (1698-1869) majątek wojnowicki przeszedł w ręce Raczyńskich (na początku XVIII wieku mieli w Wojnowicach główną siedzibę, o czym świadczą liczne dokumenty dotyczące urodzin, chrzcin, ślubów, pogrzebów). Po długim posiadaniu przez Raczyńskich Wojnowice weszły w skład majątku Potockich z Będlewa (okres 1869-1912). Od 1913 do momentu wybuchu II wojny światowej w 1939 roku Wojnowice były własnością Mielżyńskich.

Od końca XVIII wieku dobra były wielokrotnie dzierżawione lub zarządzane w imieniu właścicieli. Między innymi w XIX wieku przez Żółtowskich, Chrzanowskich i nie stanowiły siedziby właścicieli. W "wojnowickim domu" za czasów Chrzanowskich częstym gościem był społecznik August Cieszkowski, mecenas sztuki Jan Kanty Działyński oraz Władysław Niegolewski, ceniony patriota i społecznik, poseł na sejm pruski.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) Wojnowice należały do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski)[2]. Wojnowice należały do okręgu bukowskiego i stanowiły osobną majętność, której właścicielem był wówczas Edmund Raczyński[2]. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 559 mieszkańców i 55 dymów (domostw)[2].

W okresie II wojny światowej dobra ziemskie były zarządzane przez Niemców. Po 1945 znajdowała się tutaj siedziba PGR.

Właściciele dóbr Wojnowice od XIV wiekuEdytuj

Źródła[3][4][5]

  • ok. 1352 Sandivogius (Sędziwój) de Woynowicze
  • ok. 1393, 1394 Tomasz Suczka (wspominane jego dzieci) x Krystyna
  • ok. 1392, 1398, 1399, 1407, 1408 (a przed 1412) Jodok (Jost) z Wojnowic (Judocus Suczka de Woynowice, rycerz pasowany - strenuus miles, prawdopodobnie potomek Gniewomira Trzebiesławowica) x Dzierżka Jostowa
  • ok. 1411-12 Hanka, ż. Piotra Rudnickiego (prawo dziedziczenia po zmarłym Jost z Wojnowic, prawdopodobnie siostra Barbary)
  • ok. 1411-12 Barbara z Wojnowic, siostra Josta, żona wojewody poznańskiego Sędziwoja Ostroroga (ugoda z Hanką 1412 - prawo do dziedziczenia Wojnowic)
  • Dzierżawca - ok. 1462, 1463, 1469, 1470 Gotard Wojnowski (prawa do części wsi przed 1493)
  • Dzierżawca - Wawrzyniec Wojnowski, syn Gotarda (prawa do części wsi przed 1493)
  • ok. 1493 Jadwiga córka N. Andrzeja Wilkowskiego (prawa do 1/4 wsi)
  • ok. 1493 N. Dobka, ż. Stefana Gnuszyńskiego, a siostra Wawrzyńca z Woynowic (prawa do 1/5 wsi, po procesie z Ostrorogami prawa przechodzą na Ostrorogów)

Ostrorogowie:

  • 1415-1441 Sędziwój Ostroróg, mąż Barbary z Wojnowic
  • 1441-1477, Stanisław Ostroróg (syn Sędziwoja z Ostroroga, wojewody poznańskiego i Barbary z Wojnowic)
  • 1477-1498 Jan Ostroróg (klan pozn., de Wojnowice) syn Stanisława i Barbary
  • 1498-1540 Poliksena Ostroróg x Przecław Potulicki i Wacław Ostroróg, dzieci Jana
  • 1540-1568 Stanisław Ostroróg syn Wacława x Zofia Tęczyńska
  • 1568-1589 Zofia z Tęczyńskich Ostroróg
  • 1589-1611 Jan Ostroróg
  • 1611 Jerzy hr. Ostroróg z Lwówka

Opalińscy:

  • 1611-1624 Piotr Opaliński syn Jana i Ostrożanki Lwowskiej
  • 1624-1639 Zofia z Kostków Opalińska żona Piotra
  • 1639-1655 Krzysztof Opaliński syn Piotra, wojewoda poznański (o Wojnowicach jako siedzibie wspomina w swoich listach do Łukasza "Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653")
  • 1655-1660 Teresa, żona Krzysztofa z Czarnkowskich (zmarła w Wojnowicach)
  • 1660-1667 Jan i Piotr Adam Opalińscy
  • 1667-1695 Jan Karol Opaliński, syn Krzysztofa
  • 1696-1698 Katarzyna Opalińska

Raczyńscy:

  • 1698-1737 Michał Kazimierz Raczyński (zakupił od Katarzyny Opalińskiej, Wojnowice były główną siedzibą Raczyńskich w tym okresie, 26 VIII 1724 roku w Wojnowicach zmarła Krystyna z Krasuskich Raczyńska, żona Michała Kazimierza, 12.12.1737 Michał Kazimierz umiera w Wojnowicach)
  • 1737-1764 Wiktor Raczyński (Wojnowice były przez pewien okres również główną siedzibą Raczyńskich)
  • 1764-1787 Kazimierz Raczyński (urodzony w Wojnowicach)
  • 1787-1804 Filip Raczyński
  • 1804-1845 Edward Raczyński
  • 1845-1864 Roger Maurycy Raczyński
  • 1864-1869 Edward Aleksander Raczyński

Potoccy:

  • 1869-1898 Bolesław Eulogiusz Potocki
  • 1898-1911 Bolesław Potocki syn Bolesława
  • 1911-1912 Józef Potocki Syn Bolesława

Mielżyńscy:

  • 1912-1913 Felicja Mielżyńska z Potockich, córka Bolesława Eulogiusza
  • 1913-1932 Karol Mielżyński, syn Macieja i Felicji
  • 1932-1939 Aniela z Mielżyńskich Ostrowska, córka Macieja i Felicji

Dzierżawcy wsi w XIX i XX wieku:[6]

Żółtowscy:

  • Kazimierz(?-1801) h. Ogończyk, 1721-7.2.1801
  • Piotr Paweł, syn Kazimierza
  • Justyna z domu Sczaniecka (?-1804), żona Kazimierza, 1742-25 maja 1804
  • Adam Matecki, ok. (1849-1853)

Zarządcy majątku:

  • Kazimierz Chrzanowski (1854-24.2.1864) (ojciec Bernarda Chrzanowskiego, urodzonego w Wojnowicach)
  • Jaraczewski (?1864-1869)
  • Jan Bąkowski (?1869-?1884 15 lat - źr. Dziennik Poznanski 1884 )
  • Aleksander Karnowski (? -1896) (zginął podczas pożaru w Dakowach Mokrych)
  • Aleksy Sokołowski (1896-1913) (m.in uczeń gimnazjum św. Marii Magdaleny,działacz polityczny i społeczno-gospodarczy)
  • Józef Wikliński

Wielkość dóbr rycerskichEdytuj

W 1580 roku Zofia Ostrorogowa posiadała 11 łanów, 7 zagród, Karczmarz miał 1/4 łana i 40 owiec[7].

Dwór w WojnowicachEdytuj

Źródła[3][6][8][9][10][11][12]

W Wojnowicach w XVIII wieku znajdował się dwór istniejący na mapie z 1813 roku(wybudowany prawdopodobnie przed 1720 rokiem, przebudowany lub na nowo zbudowany po 1776 roku, gdyż w tym roku podłogi ze starego wojnowickiego dworu darowano kościołowi). Na początku XIX wieku posiadał dwa alkierze. Po bokach budynku, prostopadle do niego znajdowały się dwie oficyny, widoczne na mapach z 1813 i 1936 roku. Obecny budynek szachulcowo-murowany, który był rządcówką na początku XX wieku, swoją formę otrzymał na przełomie XIX i XX wieku. Można to określić po pokryciu dachowym w formie charakterystycznej szachownicy. W budynkach które były częścią całego większego podwórza gospodarczego składowano owoce i niektóre płody rolne. Znajdowały się tutaj też biura, piec chlebowy, nie były one jednak siedzibą właścicieli. Budynek pod koniec XX wieku był w stanie ruiny.

Siedziba właścicieli majątku w Wojnowicach istniała prawdopodobnie już w połowie XVII wieku, za czasów Krzysztofa Opalińskiego, który często przebywał w Wojnowicach. W 1660 roku w Wojnowicach umarła żona Krzysztofa, Wojnowice były siedzibą również Michała Kazimierza i Wiktora Raczyńskiego. Dwór w tym okresie posiadał kaplicę, w metrykaliach zostało odnotowanych kilka ważnych wydarzeń, które odbyły się w Wojnowicach za czasów Raczyńskich:

  • 26 maja 1724 roku w Wojnowicach odbył się ślub Seweryn Żychlińskiego i Konkordji Raczyńskiej, córki Michała Kazimierza.
  • 26 sierpnia 1724 roku w Wojnowicach zmarła żona Michała Kazimierza, Krystyna, została pochowana w Woźnikach.
  • 21 stycznia 1726 roku w Wojnowicach odbył się ślub Józefa Piotra Czapskiego z Kazimierą Boną Raczyńską, córką Michała Kazimierza Raczyńskiego.
  • 12 grudnia 1737 roku w Wojnowicach umiera wojewoda poznański, Michał Kazimierz Raczyński, zostaje pochowany w Woźnikach.
  • 2 marca 1739 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Kazimierza Jan Nep., syna Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich.
  • 31 lipca 1740 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Weroniki Barbary córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich.
  • 9 października 1741 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Antoniego syna Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich.
  • 17.6.1743 w Wojnowicach umarła Weronika córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich.
  • W 8.7.1743 w dworze odbył się chrzest Marjanny Peronelli z Raczyńskich, córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich Raczyńskiej.
  • W 10.8.1768 w kaplicy dworskiej w Wojnowicach odbył się chrzest dwóch córek Kazimierza Raczyńskiego i Teresy z Moszczyńskich Raczyńskiej, Michaliny (urodzonej 1768 w Wojnowicach) i Magdaleny (urodzonej w 1765 roku w Wojnowicach)
  • W 1776 roku w metrykaliach (Dakowy Mokre) wspomniano o dworze, za czasów Kazimierza Raczyńskiego, w czasie remontu kościoła w Dakowach: "Flisy także stare z dworu starego Woynowickiego sprowadzone darował i kościołowi Doko posadzkę uczynił"
  • 20 grudnia 1797 roku w dworze Wojnowickim umiera Helena Żółtowska, pochowana w Woźnikach.
  • W 1799 roku wspomniana jest Justyna Żółtowska z Wojnowic.
  • 7 lutego 1801 roku w dworze Wojnowickim umarł Kazimierz Żółtowski, dzierżawca Wojnowic(chory od 6 lat), pochowany w Woźnikach
  • 14 czerwca 1802 roku w Wojnowicach odbył się ślub Tadeusza Swinarskiego(dzierżawca Sierosławia) i Marcjanny Żółtowskiej
  • 6 lutego 1804 roku wspomniany jest Piotr Żółtowski, dzierżawca Wojnowic, który w Wydzierzewicach bierze ślub z Józefą Woropańską z domu Grudzielską, wdową.
  • 25 maja 1804 roku w Wojnowicach umiera Justyna Żółtowska, pochowana w Woźnikach w wieku 62 lat.
  • 29 listopada 1812 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Konstancja Emilii, córki Ignacego Skrzyckiego ekonoma z Wojnowic i Rozalii Engler - był to chrzest nieszlachecki

W Wojnowicach 27 lipca 1861 roku urodził się między innymi Bernard Chrzanowski, syn dzierżawcy majątku Kazimierza Chrzanowskiego. W książce o Bernardzie Chrzanowskim Grzegorz Łukomski wspomina Wojnowice w następujący sposób: "W wojnowickim domu Chrzanowskich częstym gościem był filozof i społecznik August Cieszkowski, mecenas sztuki, działacz społeczny i polityczny Jan Działyński oraz Władysław Niegolewski, ceniony patriota i społecznik, poseł na sejm pruski."

Inne informacjeEdytuj

Zabudowania folwarczne, składają się z dwóch części (dwa podwórza). Pochodzą z XIX wieku. Częściowo zachowany jest budynek dawnej gorzelni.

W Wojnowicach przy ul. Poznańskiej, obok przystanku autobusowego znajduje się lipa drobnolistna o obwodzie 430 cm. Jest ona wpisana jako pomnik przyrody nr 44/545.

Od 10 czerwca 1919 przez kilka miesięcy stacjonowała w tutejszym majątku 1. Eskadra Wielkopolska licząca 7 samolotów zwiadowczych - jedna z pierwszych jednostek lotnictwa polskiego, utworzonych po powstaniu wielkopolskim.

CytatyEdytuj

(Źródło: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1893) (Źródło: Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653" pod redakcją Romana Pollaka, ZN im. Ossolińskich 1957)

"W 1396 roku Jost z Wojnowic, Wojnowicki prawuje się z Andrzejem na ulicy Wrocławskiej, r. 1398 z Mikołajem sędzią kaliskim. W r. 1399 zapłacił 2 kary, ponieważ nie stanął Januszowi Łagiewnickiemu. Żona jego Jostowa r. 1392 naganiła Janowi Wiłkowskiemu herbu Czasza al. Korczak. Prawije się także z Wacławem z Latalic i Janem z Kuropatnic."

"Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653" pod redakcją Romana Pollaka, ZN im. Ossolińskich 1957, możemy przeczytać:

"Z Wojnowic, 19 VIII 1641

Wielmożny mnie wielce Mci Panie i kochany Bracie. Właśnie pod przyniesienie listów WMm-o M-o Pana do mnie zajechali mie PP. Starostowie Miedzyrzecki, Inowrocławski i siła inszych gości, zaczym odprawa kozaka musiała być późniejsza, któremu eo nomine nie łaj MmMPan, proszę. (...)

Dat(um) w Wojnowicach, 19 Aug(usti) 1641. WM. mego M-o Pana miłujący i powolny brat i sługa Kr(zysztof) Opaleński Wojewoda Poznański (...)

Data: Wojnowice - wieś leżąca między Opalenicą a Bukiem "

" Z Wojnowic, 19 XI 1643 Wielmożny mnie wielce Mci Panie i kochany Bracie (...) Da(tum) w Wojnowicach, 19 Nove(mbris) 164(3). "

" Z Wojnowic, 12 VII 1646 Wielmożny mnie wielce Mci Panie i kochany Bracie (...) Ita me Deus, śem z Wojnowic i z Włoszakowic P. Pigłowskiemu defalkował 5000 fl., bom musiał mieć respekt na wyciągnienie a taniość przy tym (...) Kr Opaleński Wda Poznań (..) Dat z Wojnowic, 12 Iolii 1646 "

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6.
  2. a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 198-201.
  3. a b Teki Dworzaczka - Strona główna, teki.bkpan.poznan.pl [dostęp 2017-11-27].
  4. Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, część III, zeszyt 3
  5. "Opalenicki słownik biograficzny", tom 2, pod red. Bogusława Wojcieszaka
  6. a b [1]
  7. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1893
  8. Grzegorz Łukomski "Bernard Chrzanowski 1861-1944 Biografia Polaka zachodniokresowego
  9. "Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa"
  10. Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653" pod redakcją Romana Pollaka, ZN im. Ossolińskich 1957
  11. Archiwum Państwowe w Poznaniu, Dokumentacja kartograficzna, Z zespołu: Plany gruntowe urzędów katastralnych z terenu Wielkopolski 53/1000/0/-/Nowy Tomyśl dz.A 148/1,2 148, Odrys i Plan klasyfikacji gruntów gromady Wojnowice karta 1, arkusz 4/4 i odrys
  12. Opalenicki słownik biograficzny, pod red. Bogumiła Wojcieszaka, T. 2, Poznań 1994