Otwórz menu główne

Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy

Ten artykuł dotyczy Wolnych Strzelców i Partyzantów Francuskich. Zobacz też: Wolni Strzelcy i Partyzanci – Imigrancka Siła Robocza.
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Wolni Strzelcy i Partyzanci”. Zobacz też: inne znaczenia

Wolni Strzelcy i Partyzanci, ewentualnie Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy (fr. Francs-Tireurs et Partisans i Francs-Tireurs et Partisans Français), w skrócie FTP i FTPF – związana głównie z ruchem komunistycznym[1] największa organizacja francuskiego Ruchu Oporu, w 1944 współtworzyła Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI).

Francs-Tireurs et Partisans
Francs-Tireurs et Partisans Français
FTP
FTPF
Francs-Tireurs et Partisans Francs-Tireurs et Partisans Français
Czapka wolności – symbol FTPF
Państwo  Francja
Historia
Sformowanie październik 1941
Rozformowanie 1 lutego 1944 (organizacja weszła na prawach autonomii w skład FFI)
Pierwszy dowódca Charles Tillon
Dane podstawowe
Podporządkowanie Francuskie Siły Wewnętrzne
Front Narodowy
Francuska Partia Komunistyczna
Budżet wojskowy
Opaska FTP-FFI. Zgodnie z dekretem kierownictwa organizacji bojownicy FTP dla pokreślenia autonomii musieli obok krzyża lotaryńskiego i skrótu FFI umieszczać skrót dawnej organizacji lub czapkę wolności.
Bojownicy FTP-FFI w wyzwolonym Awinionie, sierpień 1944

Spis treści

Podział Wolnych Strzelców i Partyzantów (FTP)Edytuj

Pierwszy człon nazwy tj. Wolni strzelcy (fr. Francs-tireurs) pochodzi z wojny francusko pruskiej. Była to nazwa francuskiej milicji, która walczyła na froncie u boku regularnej armii oraz prowadziła wojnę partyzancką[2].

Termin ten za nową, oficjalną nazwę przyjęła jesienią 1941 działająca w strefie wolnej i niezależna od FTP lewicowa organizacja France Liberté, która w 1942 weszła w skład gaullistowskiej Tajnej Armii (AS)[3].

Zarys historycznyEdytuj

Początek działalnościEdytuj

 
Powojenna wpinka Frontu Narodowego – organu politycznego powołanego przez Partię Komunistyczną, którego FTP byli zbrojnym ramieniem

Już w roku 1940 powstała podległa PC Organizacja Specjalna (OS) jednak uaktywnienie francuskich komunistów i ich zaangażowanie w Ruch Oporu na szeroką skalę nastąpiło po ataku na Związek Radziecki. Na przełomie 1941/42 powstała nowa organizacja - Wolni Strzelcy i Partyzanci.

Komendantem Krajowym FTP został Charles Tillon zaś Komisarzem Krajowym[4] FTPF i zwierzchnikiem FTP-MOI płk Albert Ouzoulias ps. „André”[5].

FTP od początku postawili na rozwój działalności sabotażowej i partyzanckiej, nawoływali do aktywnej walki z okupantem co kontrastowało z polityką Wolnej Francji uważającej, według której walka na szeroką skalę powinna się zacząć w chwili inwazji. W swoich działaniach FTPF podlegali stworzonemu w maju 1941 przez PC Frontowi Narodowemu (FN). Do organizacji przyjmowano zarówno mężczyzn jak i kobiety a także ludzi o innych poglądach niż komunistyczne (głównie lewicowych)[6].

Walka zbrojnaEdytuj

 
Trzech maquis FTPF z partyzanckiego obozu Roche-Saint-Secret-Béconne, maj 1943

FTP byli pierwszą organizacją Ruchu Oporu, która rozwinęła swą działalność zarówno w strefie okupowanej jak i w wolnej (wzrost aktywności tam wzrósł po rozpoczęciu okupacji Państwa Francuskiego)[7]. Jak większość La Résistance FTP w strefie północnej skupilo się na rozwoju działalności sabotażowo-dywersyjnej, zaś w strefie południowej na działalności partyzanckiej[8]. Wzrost liczebności oddziałów maquis nastąpił na początku roku 1943 gdy hitlerowcy zaostrzyli pobór na roboty w Rzeszy[9]. Pierwsi maquis powstali wiosną 1942 w Franche-Comté, dowodził nim kpt. Pierre Georges ps. „Henri”. Najsilniejszy komunistyczny oddział maquis działał pod dowództwem ppłk Georges’a Guingouin'a ps. „Raoul” w Haute-Vienne.

Bojownicy FTPF aż do powstania FFI nie byli objęci pomocą Special Operations Executive tj. min. dostawami broni i umundurowania. Charles de Gaulle i władze Francji na uchodźstwie widzieli w FTP, FN i PC zagrożenie dla powojennego kraju jednak mimo tego bojownicy komunistycznego ruchu oporu potrafili znaleźć wspólny język język z gaullistami. Sytuacja ulegała poprawie po powstaniu FFI jednak wielu wyższych działaczy gaullistowskich i komunistycznych żywiło do siebie niechęć.

Obcokrajowcy w FTPEdytuj

W FTP prócz Francuzów walczyli także przedstawiciele innych narodowości min. Polacy, Hiszpanie, Niemcy, Włosi, Rosjanie i Ormianie. Początkowo większość z nich stanowili przedwojenni emiganci przybyli do Francji z powodów ekonomicznych, politycznych i w ucieczce przed wojną. Zasileni zostali oni później przez uciekinierów z obozów jenieckich oraz dezerterów z wojsk Osi. Oddziały i grupy cudzoziemskie FTP powstały na bazie stworzonej w dwudziestoleciu międzywojennym Imigranckiej Siły Roboczej. Ich zwiernikiem był Komisarz Krajowy FTPF płk „André”.

Zjednoczenie Ruchu Oporu i powstanie powszechneEdytuj

 
Partyzanci FTP-FFI i żołnierze U.S. Army w czasie walk w Normandii, lato 1944

Na skutek działań sierż. Jean'a Moulin'a ps. „Max” w 1942 powstała Tajna Armia (AS) – organizacja podległa Komitetowi Wolnej Francji i jednocząca powstające samorzutnie od 1940 grupy oporu. W tym samym czasie z komunistami spotkał się delegat generała de Gaulle’a płk Gilbert Renault ps. „Rémy”. 29 grudnia 1943 miało miejsce spotkanie kierownictwa AS i FTP, które doprowadziło do utworzenia (razem z ORA) Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) 1 lutego 1944.

Zgodnie z umową FTPF wchodząc w skład FFI zachowali autonomię. Integracja w terenie przebiegała często z oporami. Miejscem, które stało się symbolem jedności Ruchu Oporu był Paryż, w którym komendantem FFI został ppłk Henri Tanguy ps. „Rol” z FTP[10].

Wraz z alianckim desantem w Normandii we całej Francji wybuchło powstanie narodowe. Bojownicy FTP-FFI wzięli udział w walkach we wszystkich częściach kraju wyzwalając min. Awinion, Tuluzę i Paryż[11].

FFI (wraz z autonomicznymi FTPF i FTP-MOI) zostały rozwiązane jesienią 1944, po wyzwoleniu Francji. Część bojowników byłych FTP-FFI wstąpiło do Francuskiej Armii Wyzwolenia biorąc udział w walkach w Niemczech, w 1945.

Symbolika organizacjiEdytuj

 
Bojowniczka FTP-FFI Simone Segouin ps. „Nicole” w wyzwolonym Chartres, 23 sierpnia 1944. Na lewym ramieniu widoczna opaska w barwach narodowych z czapką wolności - symbolem FTP.

Wolni Strzelcy i Partyzanci używali zarówno symboliki narodowej (np. bleu-blanc-rouge) jak i rewolucyjnej (np. drapeau rouge). Po zjednoczeniu w FFI przyjęto schemat stopni wojskowych obowiązujący w Francuskiej Armii Wyzwolenia[12] oraz symbole Francji Walczącej, w tym krzyż lotaryński.

Zgodnie z rozkazem z 14 lipca 1944 bojownicy FTPF musieli na naramiennych opaskach/naszywkach obok skrótu „FFI” i krzyża lotaryńskiego (lub zamiast nich) umieszczać skrót „FTPF"/"FTP"/"FN” lub czapkę wolności (rzadziej czerwoną gwiazdę). Celem tego zabiegu było podkreślenie autonomii w czasie trwającego od 6 czerwca 1944 powstania narodowego i wyzwolenia.

Jak wszystkie organizacje ruchu oporu w okupowanej Europie oddziały partyzanckie FTP używały zarówno ubrań cywilnych (symbolem dla ogółu La Résistance stały się czarne berety oraz kurtki rowerowe[13]) i wojskowych (min. zdenazyfikowane mundury niemieckie oraz byłej Armii Rozejmowej).

Organem prasowym FTPF była gazeta „Chasser l’envahisseur”, którą od stycznia 1942 do wyzwolenia wydano w 62 egzemplarzach (istniały także odmiany regionalne).

Upamiętnienie i odniesienia w kulturzeEdytuj

 
Tablica w XIII Dzielnicy Paryża upamiętniająca płk Pierre’a Georges’a ps. „Fabien”, który dowodził jej obroną w czasie powstania paryskiego. Wcześniej Georges dowodził maquis w Franche-Comté i Wogezach. W 1941 jako pierwszy bojownik Ruchu Oporu dokonał udanego zamachu na wysokiego pracownika administracji okupacyjnej

Wolni Strzelcy i Partyzanci zostali powojnie uhonorowani we całej Francji licznymi tablicami pamiętkowymi i pomnikami. Ich bojownicy zostali odznaczeni za walkę w Ruchu Oporu państwowymi odznaczeniami min. Krzyżem Wojennym i Medalem Francuskiego Oporu. Najaktywniejsi i najbardziej zasłużeni otrzymali Legię Honorową i Order Wyzwolenia.

Niektórzy partyzanci, sabotażyści i konspiratorzy FTPF wydali po wojnie wspomnienia, min. kpt. Paul Cribeillet ps. „Grillon” („Zycie i walka partyzantów”, 1947[14][15]) i ppłk Henri Rol-Tanguy („Le parti communiste français dans la Résistance”, 1967). Bojownicy FTP stali się także bohaterami wielu powieści (min. „Gdzieś we Francji” Andrzeja Przypkowskiego[16], „Czerwone maquis z Chamonix” Krzysztofa Próchnickiego[17] i Baron von Goldring Jurija Dold-Mychajłyka), filmów (min. „Czy Paryż płonie?” René Clément'a[18] i „Bojownicy z czerwonego afisza” Robert'a Guédiguian'a[19]), spektakli teatralnych i seriali telewizyjnych (min. „Un village français”[20] i „Résistance”[21]).

Komunistyczny Ruch Oporu został sparodiowany w brytyjskim sitcomie pt. ’Allo ’Allo!. Pojawia się tam działający w rejonie miasteczka Nouvion oddział komunistyczny złożony wyłącznie z kobiet (podobnie jak miejscowy oddział gaullistów Michelle Dubois), którym dowodzą Denise Laroque i Louise. Obie bojowniczki charakteryzuje niezwykła bezwzględność i miłość do René Artois – właściciela Café René i współpracownika gaullistów o pseudonimie „Nocny Jastrząb”[22][23].

PrzypisyEdytuj

  1. FTP zostali stworzeni z inicjatywy skrajnie lewicowej Partii Komunistycznej i podlegali Frontowi Narodowemu Niepodległości Francji. W ruchu tym znaleźli się także niezależni lewicowcy oraz niektórzy działacze lewicowej Francuskiej Sekcji Międzynarodówki Robotniczej i skrajnie lewicowej Partii Socjalistycznej Robotników i Chłopów.
  2. franc-tireur | Definition of franc-tireur in English by Oxford Dictionaries, en.oxforddictionaries.com [dostęp 2018-12-31].
  3. Isabelle von Bueltzingsloewen, Laurent Douzou, Jean-Dominique Durand, Hervé Joly et Jean Solchany, Lyon dans la Seconde guerre mondiale : villes et métropoles à l'épreuve du conflit, Rennes, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2016, s. 361, s. 274.
  4. Kierownik polityczny
  5. Francs-tireurs et partisans (FTP) | Gallica, gallica.bnf.fr [dostęp 2018-12-31] (fr.).
  6. Życie i walka partyzantów, str. 6.
  7. Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, str. 10
  8. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2018-12-31].
  9. https://www.secondeguerre.net/hisetpo/po/hp_sto.html
  10. Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, str. 12
  11. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 53.
  12. Indentyczny jak w jej poprzedniczce tj. Siłach Wolnych Francuzów (FFL) oraz nieistniejących przrdwojennej armii francuskiej i Armii Rozejmowej Vichy.
  13. Forces Françaises on Instagram: “Blouson du commerce dit „cycliste” en toile et boutons bois, provenant de région parisienne.”, instagram.com [dostęp 2018-12-31] (ang.).
  14. Wydana w Polsce w 1951
  15. vie et combats de partisans de cribeillet - AbeBooks, abebooks.fr [dostęp 2018-12-31] (fr.).
  16. Gdzieś we Francji - Andrzej Przypkowski (101666) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  17. Czerwone maquis z Chamonix - Krzysztof Próchnicki (166952) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  18. Czy Paryż płonie? (1966) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  19. Bojownicy z czerwonego afisza (2009) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  20. Un village français (TV Series 2009–2017) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].
  21. Résistance (TV Mini-Series 2014– ) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].
  22. ’Allo ’Allo! (Serial TV 1982-1992) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  23. Allô allô (TV Series 1982–1992) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].

BibliografiaEdytuj

  • Paul Cribeillet, Vie et combats des Partisans, 1947.
  • R.I.3 : Francs-Tireurs et Partisans de la Haute-Savoie. Éditions France d’Abord, 1946.
  • Charles Tillon, Les FTP, Julliard, 1964.
  • Albert Ouzoulias, Les Bataillons de la Jeunesse, Éditions Sociales, 1972.
  • Albert Ouzoulias, Les Fils de la Nuit, Grasset, 1975.
  • Charles Tillon, On chantait rouge, Robert Laffont, 1977.
  • Georges Guingouin, Quatre ans de lutte sur le sol Limousin, Hachette, 1978.
  • Marcel Prenant, Toute une Vie à Gauche, Encre, 1980.
  • Ouzoulias-Romagnon, J’étais agent de liaison des FTP, Messidor, 1986.
  • Charles Tillon, Les FTP, soldats sans uniforme, Éditions Ouest-France, 1991.
  • Roger Linet, 1933-1943, La Traversée de la Tourmente, Messidor, 1992.
  • Pierre Durand, Joseph et les Hommes de Londres, Le Temps des Cerises, 1994 (Sur Georges Beaufils).
  • Marcel Houdart, Des Nœuxois dans la Résistance et la Déportation - Ceux du Train de Loos, Éditions Caloone, 62 Nœux, 2000.
  • Claude Angeli, Paul Gillet, Debout Partisans, Fayard, 1970.
  • Robert Bailly, Occupation hitlérienne et résistance dans l’Yonne, Éditions ANACR-Yonne, 1984.
  • Résistance en Combe de Savoie, 5e compagnie FTPF, Éditions ANACR-Savoie, 1984.
  • Michel Aguettaz, Les FTPF dans la Résistance savoyarde, PUG, Grenoble, 1995.
  • Franck Liagre, Les FTP, nouvelle histoire d'une résistance, Perrin, 2015.