Worpławki

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Worpławki al. Kłosowo (prus. Warpelauks, niem. Worplak, Worplack, Warpelawken, Warplaucken, Warpelauken, Warpelauke) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Reszel. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Worpławki
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Reszel
Liczba ludności (2013) 57
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0487284
Położenie na mapie gminy Reszel
Mapa lokalizacyjna gminy Reszel
Worpławki
Worpławki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Worpławki
Worpławki
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Worpławki
Worpławki
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kętrzyńskiego
Worpławki
Worpławki
Ziemia54°05′06″N 21°10′16″E/54,085000 21,171111

Historia wsiEdytuj

Nazwa pruska wywodzi się od zapewne od litewskiego varpa oznaczającego "kłos", drugi człon nazwy to pruskie lauks – "pole". Nazwa "Warpelauks" jest też tłumaczona jako "Pole Warpego" (Warpe oznacza imię, zaś lauks – "pole").

W XVIII wieku nazwę wsi zmieniono na Worplak a w XIX wieku na Worplack.

Najstarsze ślady bytności człowieka na terenie wsi Worpławki pochodzą sprzed około 9000 lat. Pod koniec XIX wieku w nieznanych bliżej okolicznościach przypadkowo odkryto we wsi Worpławki liczące około 9000 lat dwa ostrza kościane długości kilkunastu centymetrów – groty strzał lub dzirytów. Niemieckie źródła wymieniają Worpławki wśród miejscowości, w których odkryto płytkie miejsca pochówku z czasów cesarstwa rzymskiego[1]. W 2011 roku podczas budowy wodociągu natrafiono na jednej z posesji w Worpławkach na fragment średniowiecznego drewnianego wodociągu [2].

Przywilej lokacyjny został wystawiony w 1341 roku przez wójta biskupiego Henryka von Luter. Wówczas to kapituła przekazała rycerzowi Nikolaus w lenno od biskupa warmińskiego majątek na prawie chełmińskim, liczący 21 łanów (352,8 ha), z 12 latami wolnymi od podatku, ponieważ obszar jego porastała puszcza. Lennik otrzymał duże i małe sądownictwo. W zamian winien był na każde wezwanie zwierzchności stawać konno i w lekkiej zbroi, a nadto wspomagać budowę zamków.[3] W akcie lokacyjnym zapewniono lennikowi dożywotnie prawo połowu ryb na własne potrzeby w pobliskim jeziorze Sayn a w jeziorze Dejnowo także dla jego spadkobierców.[4].

W roku 1469 jedna trzecia wsi Worpławki (7 łanów) stała się własnością kościoła św. Piotra i Pawła w Reszlu – na podstawie testamentu właściciela majątku reszelanina Bartłomieja Schönflussa. Pozostała część majątku należała do Gerharda Roelanda i Nicolasa Hoffmanna, którzy odsprzedali ją w 1525 roku Georgowi von Troschke[5]. Worpławki pozostawały we władaniu rodziny Troschke do 1664 roku, kiedy odkupiło je miasto Reszel.

W 1719 14 łanów od miasta Reszel kupił Stephan Romaironi. W 1767 r. miasto Reszel było właścicielem 5 łanów ziemi w Worpławkach. W 1774 roku właścicielem majątku był szlachcic Andreas von Trzciński, który wybudował dwór[6],[7].

W roku 1805 majątek Worpławki należał do rodziny Kortzfleisch. W okresie wojen napoleońskich część zabudowy spłonęła. W roku 1879 r. w majątku w Worpławkach należącym do Hermanna Rhode o łącznej powierzchni 405 ha funkcjonowała m.in. krochmalnia. Utrzymywano m.in. holenderskie bydło zarodowe. W roku 1932 w majątku należącym do Ernsta von Frankenberg und Proschlitz o powierzchni 429 ha utrzymywano m.in. 79 koni i 130 sztuk bydła. W 1932 r. majątek wykupiła Elektrownia Wschodniopruska, zaś w 1939 r. został poddany parcelacji [7].

Na obrzeżu wsi zlokalizowana była leśniczówka[8]. Ta część wsi do 1 września 1939 nosiła nazwę "Hasenkrug"[9]. W roku 1475 zarejestrowano 12 gospodarstw zobowiązanych do uiszczania dziesięciny (gospodarujących na 20 włókach) – natomiast w 1510 r. było ich 10. W roku 1783 wieś liczyła 12 chałup, w 1817 – 8 chałup. W 1866 w rejestrze do celów podatkowych figurowało 5 budynków mieszkalnych[10].

Według spisu szkół w roku 1802 funkcjonowała tu szkoła luterańska.

Od czasów reformacji w pierwszy czwartek po Wielkanocy wyruszały tradycyjne pielgrzymki z Worpławek (należących do Warmii) do Świętej Lipki (należącej do Prus). Po dawnych właścicielach pozostały solidne zabudowania folwarczne i kolonia domków należących do robotników zatrudnionych w majątku. W latach sześćdziesiątych XX wieku w dawnym pałacyku dworskim przez szereg lat funkcjonowała 4 klasowa szkoła podstawowa. Pałacyk dworski pochodzi z XIX w. i został rozbudowany na początku XX w. Źródła historyczne podają, że dwór w Worpławkach zatrudniał 3 ogrodników.

We wsi znajduje się kilkanaście zagród chłopskich znajdujących się w centrum miejscowości oraz rozproszonych w promieniu 1–2 km od skupiska. Przeważają budynki jednorodzinne, większa część z nich pochodzi jeszcze z okresu przedwojennego. Szereg z tych budynków jest wpisanych do gminnego rejestru zabytków. Na terenie kolonii zlokalizowanych jest 8 gospodarstw, a we wsi 15. W granicach wsi znajdują się dwa lasy państwowe rozciągające się od Jutrkowa i Siemek. Na terenie wsi istnieją również liczne lasy prywatne. Wśród gatunków lasotwórczych przeważa świerk i sosna. Występuje 6 stawów rybnych. We wsi zachowała się przydrożne kapliczka. Na obrzeżu wsi są pozostałości dawnego poniemieckiego cmentarza. Na terenie Sołectwa Worpławki są 3 gospodarstwa agroturystyczne posiadające około 30 miejsc pobytowych [11].

DemografiaEdytuj

Liczba mieszkańców:

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Biskupiec. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn,1969,. str. 58 (szkoła 1802 r.)
  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec; Mirosław Garniec: Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich (wydanie III poszerzone i uzupełnione), Studio ARTA, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (str. 376-377 – dwór).
  • Codex diplomaticus Warmiensis oder Regesten und Urkunden zur Geschichte Ermlands. Bd. 2, Urkunden der Jahre 1341-1375 nebst Nachträgen von 1240-1340