Otwórz menu główne

Woryty

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Woryty (niem. Woritten) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Woryty
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Gietrzwałd
Liczba ludności  820
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0473891
Położenie na mapie gminy Gietrzwałd
Mapa lokalizacyjna gminy Gietrzwałd
Woryty
Woryty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Woryty
Woryty
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Woryty
Woryty
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Woryty
Woryty
Ziemia53°45′21″N 20°12′18″E/53,755833 20,205000

Wieś warmińska, położona 2 km na północny zachód od Gietrzwałdu, znanego z gotyckiego sanktuarium maryjnego, położonego między Olsztynem, Olsztynkiem, Ostródą i Morągiem. Wieś liczy obecnie około 300 mieszkańców. Większość z nich pochodzi z miast, w większości dojeżdżają do pracy w Olsztynie. We wsi funkcjonują gospodarstwa rolnicze prowadzone przez rodowitych mieszkańców. We wsi urodził się Juliusz Malewski, działacz narodowy i poseł na sejm PRL.

Wieś położona w pagórkowatym krajobrazie polodowcowym z licznymi jeziorami (15 w bliskiej okolicy), otoczona jest lasami i łąkami. W okolicy znajdują się również tereny podmokłe, które są pozostałością po dawnym jeziorze (osuszone). W okolicznych lasach spotkać można jelenie, dziki, lisy, zające. Nad krętą rzeką Pasłęką osiedliły się bobry (utworzono tu rezerwat bobrów nad rzeka Pasłęką). Na bagnach spotyka się czaple, żurawie, dzikie gęsi, a w jeziorach: kormorany, nury, kaczki. W okolicy spotkać można orła, rybołowa, pustułkę czy kruka.

We wsi jest świetlica Ochotniczej Straży Pożarnej, która funkcjonuje również jako obiekt społeczno-kulturalny. W Worytach powstało też Stowarzyszenie Rzeczy Zapomnianych, najpierw zainicjowane jako współpraca sąsiedzka. Zorganizowano wystawę pamiątkowych kronik, zeszytów szkolnych, urządzeń gospodarstwa domowego, mebli oraz dawnych i współczesnych zdjęć. Stary, duży dom opisany przez Wańkowicza w książce "Na tropach Smętka" to budynek zamieszkiwany kolejno przez Warmiaków, Niemców i Polaków. Dom ten został odbudowany z ruiny przez Teresę i Adama Kochanowskich.

HistoriaEdytuj

Wieś została założona w 1345 roku jako typowa ulicówka. Dokument lokacyjny pochodzi z dnia 15 lipca 1347 roku i był jednym z pierwszych, jakie wystawiła kapituła warmińska w komornictwie olsztyńskim. Niemiecka nazwa wsi to Woritten. Według dokumentu lokacyjnego z 1347 r., kapituła warmińska nadała 50 włók w pobliżu rzeki Pasłęki na południowy zachód od jeziora Gilbing (Jezioro Rentyńskie) - w pruskim polu osadniczym o nazwie Gudikus, celem założenia wsi na prawie chełmińskim. 6 włók otrzymali sołtysi: Jannestinten i Sageden. W 1594 r. wydano przywilej lokacyjny dla karczmy w Worytach.

Urodził się tu Juliusz Malewski – działacz narodowy, społeczny i polityczny na Warmii, poseł na Sejm PRL I, III, IV i V kadencji.

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

  • we wsi i okolicy znajdują się liczne kapliczki przydrożne (w samej wsi 6),
  • krzyż św. Rocha (z legendą o uzdrawianiu chorych zwierząt),
  • kapliczka położona w lesie, pochodząca z 1874 r.,
  • szkoła polska i niemiecka (dwa zabytkowe budynki, które zostały zaadaptowane na cele mieszkalne),
  • dzwonniczka, umiejscowiona przy wjeździe do miejscowości,
  • ścieżka rowerowa, stanowiąca część czerwonego szlaku łączącego Gietrzwałd z Nowym Młynem,
  • doroczne święto Woryt w pierwszą sobotę po 16 sierpnia (Dniu Świętego Rocha) z uroczystą mszą świętą.

We wsi znajduje się zabudowa charakterystyczna dla regionu Warmii. Pierwotne, historyczne budynki są zbudowane z czerwonej cegły oraz mają skośne dachy pochylone pod kątem 45 stopni, pokryte czerwoną dachówką ceramiczną. Najczęściej budynki te są ustawione kalenicami do drogi. Otwory okienne są zamknięte odcinkiem łuku, odwzorowanym w licu ściany układem cegieł.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj