Otwórz menu główne

Wrzesina (województwo warmińsko-mazurskie)

Ten artykuł dotyczy wsi w województwie warmińsko-mazurskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Wrzesina (dawniej warm. Szombark, niem. Alt Schöneberg[3]) – wieś warmińska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo[2]. Do 1954 roku istniała gminy Wrzesina. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wrzesina
Wrzesina
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Jonkowo
Sołectwo Wrzesina
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 11-042[1]
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0477280[2]
Położenie na mapie gminy Jonkowo
Mapa lokalizacyjna gminy Jonkowo
Wrzesina
Wrzesina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wrzesina
Wrzesina
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Wrzesina
Wrzesina
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Wrzesina
Wrzesina
Ziemia53°47′34″N 20°15′25″E/53,792778 20,256944

Wieś położona w południowej części gminy Jonkowo, przy drodze wojewódzkiej OlsztynMorąg, na obszarze chronionego krajobrazu, w granicach którego znajdują się kompleksy leśne oraz gleby pochodzenia organicznego. Obecnie Wrzesina liczy 389 mieszkańców. We wsi znajduje się szkoła podstawowa (wraz z salą gimnastyczną i biblioteką), do której uczęszczało na przełomie XX i XXI w. 115 uczniów. Przy szkole działa świetlica Gminnego Ośrodka Kultury w Jonkowie. Ochotnicza Straż Pożarna we Wrzesinie powstała prawdopodobnie przed 1930, reaktywowano w 1956. Dawniej odbywały się w budynku straży imprezy okolicznościowe, zabawy, dyskoteki. We wsi są trzy sklepy, gospodarstwo agroturystyczne, leśniczówka ze stadniną koni oraz zakłady produkcyjne: zakład mechaniczny, stolarski, przetwórstwa mięsnego, szkółka roślin ozdobnych. Wieś posiada pełną infrastrukturę techniczną, kanalizację, sieć wodociągową, energię elektryczną. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Jonkowie. Nazwy niemieckie miejscowości to Schoenenberg, Schonenberg, dawna nazwa w gwarze warmińskiej to Szombark.

We Wrzesinie znajduje się klub piłkarski KS Wrzesina który (stan na sezon 2011–2012) gra w Klasie B, grupa: warmińsko-mazurska V.


HistoriaEdytuj

Wieś pod nazwą Schoneberg założona przez kapitułę warmińską w 1352 w dawnym pruskim polu osadniczym zwanym Gudicus, lokowana na 60 włokach (według innych źródeł 61 włók[4]), na prawie chełmińskim, w tym 7 włók wolnych, sołeckich. Przywilej lokacyjny wystawiono 19 maja 1352 r. we Fromborku. Pierwszym sołtysem był Prus Hermanno, przywilej lokacyjny zezwalał mu m.in. na połów ryb w jeziorze Gilbede oraz na założenie karczmy z rzeźnią, browarem i piekarnią. Połowę czynszu z karczmy miała otrzymywać kapituła warmińska. W czasie wojny polsko-krzyżackiej, zwanej głodową, wieś w 1414 r. została zniszczona przez wojska polskie. W 1415 r. kapituła umorzyła wszelkie opłaty i dostawy, gdyż zniszczenia były bardzo duże i groziła upadłość wsi. W 1500 r. wystawiono odnowiony dokument lokacyjny, z 4 włokami dla sołtysa, 6 na uposażenie kościoła oraz 4 włokami dla dwóch bartników.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1519–1521 została całkowicie zniszczona. W połowie XVI w. liczyła 27 włók ziemi, z czego większość nie była zagospodarowana. Ponownie zasiedlana przez osadników z terenu Mazowsza. W 1579 r. wieś posiadała własny młyn. W 1656 gospodarowało w niej 17 chłopów i 2 sołtysów. W 1873 było 27 domów. Miejscowość została zniszczona częściowo w trakcie wojen francusko-rosyjskich z 1806. Była ponownie odbudowana. W 1820 mieszkały w niej 177 osoby, a w 1939 – 421. Ochotnicza Straż Pożarna we Wrzesinie powstała w roku 1910, OSP reaktywowano w 1956.

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

Zachował się średniowieczny układ wsi (owalnica) oraz typowo wiejska zabudowa: domy z cegły, pokryte ceramiczną dachówką. Wieś podlega strefie „B” ochrony konserwatorskiej, a także znajduje się w strefie „E” ochrony ekspozycji kościoła parafialnego pw. św. Marii Magdaleny.

  • gotycki kościół parafialny pw. św Marii Magdaleny, usytuowany na wzgórzu. Został wybudowany w XV w. na miejscu starszego, zniszczonego kościoła. W 1500 konsekrowany przez biskupa Jana Wilde. Kościół znacznie zniszczony w czasie wojny z końca XVII w. Na początku XVIII w. dobudowano wieżę. Kolejny raz zniszczony w trakcie wojen francusko-pruskich w XIX w. W końcu XIX w oraz w 1936 kościół został wyremontowany i przebudowany (nowe ołtarze oraz drewniane zwieńczenie wieży dzwonniczej na kamiennej podstawie z XVIII w.). Ołtarz główny mansardowy, barokowy z XVIII w. z obrazem św. Marii Magdaleny. Drewniane sklepienie pokryte jest barokową polichromią z wyobrażeniem Świętej Rodziny i postaciami świętych. Wysoka nawa jest przedłużona prezbiterium na planie prostokąta, obie części wieńczą skromne szczyty. Nawa nakryta sklepieniem kolebkowym z wyobrażeniem nieba pełnego aniołów. Na ścianach klasycystyczne obrazy, prezbiterium posiada sklepienie krzyżowe[5].
  • budynki plebanii, wzniesione w 1908
  • trzy kapliczki (dwie objęte ochrona konserwatorską). Pierwsza (obok kościoła)to kapliczka podcieniowa z XIX w. Druga z 1931 poświęcona Matce Boskiej Różańcowej, projektu architekta Jana Hormanna z figurą rzeźbioną przez niemieckiego artystę z Westfalii, kolejna znajduje się w centrum wsi i pochodzi z XIX w.
  • cmentarz rzymskokatolicki z zabytkowymi nagrobkami, ogrodzeniem kamiennym i cennym przyrodniczo drzewostanem oraz kolejną kapliczką.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2016. s. 1545. [dostęp 2016-03-02].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 2414, 2013-02-13. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. ISSN 0867-3411. [dostęp 2016-03-02]. 
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. M.P. z 1947 r. nr 111, poz. 719
  4. Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007
  5. Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 110-111

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj