Otwórz menu główne

Wybory uzupełniające do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji

Wybory uzupełniające do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1989–1991) odbyły się trzy razy: 8 października 1989, 4 i 18 lutego 1990 oraz 27 maja i 10 czerwca 1990. We wszystkich przypadkach przyczyną była śmierć deputowanych wybranych w wyborach parlamentarnych w 1989.

Spis treści

Lista wyborów uzupełniających do Senatu I kadencjiEdytuj

Przyczyny zarządzania wyborów uzupełniającychEdytuj

Podstawą prawną zarządzenia wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej[a] I kadencji była Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Ordynacja wyborcza do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[1].

Zgodnie z art. 16 tej ustawy w razie utraty mandatu przez senatora Senat podejmował uchwałę w sprawie przeprowadzenia wyborów uzupełniających w okręgu, z którego został on wybrany, zaś na podstawie art. 95 ordynacji wyborczej do Sejmu[2] Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie później niż w 10. dniu od powzięcia uchwały przez izbę wyższą zarządzał ich przeprowadzenie w terminie do 3 miesięcy od dnia stwierdzenia wygaśnięcia mandatu. Wyborów uzupełniających nie przeprowadzano w okresie 6 miesięcy przed dniem upływu kadencji Sejmu. Głosowanie przeprowadzano wyłącznie na terytorium kraju.

Wygaśnięcie mandatu senatora stwierdzał Senat w następujących wypadkach:

  • stwierdzenia nieważności wyboru senatora;
  • odmowy złożenia ślubowania;
  • utraty prawa wybieralności;
  • śmierci;
  • zrzeczenia się mandatu.

Zasady wyboruEdytuj

Aby zdobyć mandat senatorski, zwycięski kandydat musiał uzyskać bezwzględną większość głosów ważnych. W innym przypadku 14 dni później odbywało się głosowanie ponowne z udziałem dwóch kandydatów z największą liczbą głosów w I turze. Po głosowaniu ponownym miejsce w Senacie otrzymywał kandydat z większą liczbą głosów ważnych (większość względna). W obu turach za ważny uznawano również głos, który oddano przez skreślenie nazwisk wszystkich kandydatów (czyli braku poparcia dla któregokolwiek z nich), zatem wliczał się on do łącznej liczby głosów.

Wybory uzupełniające 8 października 1989 (województwo piotrkowskie)Edytuj

Wybory uzupełniające do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w województwie piotrkowskim, które odbyły się 8 października 1989, zostały zarządzone przez Prezydenta PRL Wojciecha Jaruzelskiego 2 sierpnia 1989[3] z powodu śmierci Grzegorza Białkowskiego. Przeprowadziła je Okręgowa Komisja Wyborcza w Piotrkowie Trybunalskim.

Mandat senatorski uzyskał Piotr Andrzejewski.

Kalendarz wyborczyEdytuj

 
Województwo piotrkowskie na tle Polski

  • do 13 września 1989 – zgłaszanie kandydatów na senatora do okręgowych komisji wyborczych w celu zarejestrowania,
  • 8 października 1989, godz. 6:00–22:00 – głosowanie[3].

KandydaciEdytuj

Swoje kandydatury zarejestrowali:

  1. Piotr Andrzejewski,
  2. Kazimierz Falak,
  3. Zygmunt Jankowski,
  4. Mirosław Kaliszczak,
  5. Stanisław Kersz.

WynikiEdytuj

Kandydat Głosów %
Piotr Andrzejewski 43 080 65,07
Kazimierz Falak 10 711 16,18
Zygmunt Jankowski 7572 11,44
Stanisław Kersz 2023 3,06
Mirosław Kaliszczak 1819 2,75
skreśleni wszyscy kandydaci[b] 996 1,50
Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza

Wybory uzupełniające 4 i 18 lutego 1990 (województwo opolskie)Edytuj

Wybory uzupełniające do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w województwie opolskim, które odbyły się 4 i 18 lutego 1990, zostały zarządzone przez Prezydenta PRL Wojciecha Jaruzelskiego 29 listopada 1989[4] z powodu śmierci Edmunda Osmańczyka. Przeprowadziła je Okręgowa Komisja Wyborcza w Opolu.

Mandat senatorski uzyskała Dorota Simonides.

Kalendarz wyborczyEdytuj

 
Województwo opolskie na tle Polski

  • do 12 stycznia 1990 – zgłaszanie kandydatów na senatora do okręgowych komisji wyborczych w celu zarejestrowania,
  • 4 lutego 1990, godz. 6:00–22:00 – głosowanie
  • 18 lutego 1990, godz. 6:00–22:00 – ponowne głosowanie[4].

KandydaciEdytuj

Swoje kandydatury zarejestrowali:

  1. Jerzy Bobrowski,
  2. Henryk Kroll,
  3. Józef Pietrzykowski,
  4. Dorota Simonides.

WynikiEdytuj

Kandydat I tura II tura
Głosów % Głosów %
Henryk Kroll 84 601 39,39 124 498 32,35
Dorota Simonides 76 592 35,66 258 135 67,07
Józef Pietrzykowski 33 951 15,81
Jerzy Bobrowski 17 265 8,04
skreśleni wszyscy kandydaci[b] 2387 1,11 2213 0,58
Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza – I tura i II tura

Wybory uzupełniające 27 maja i 10 czerwca 1990 (województwo lubelskie)Edytuj

Wybory uzupełniające do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w województwie lubelskim, które odbyły się 27 maja i 10 czerwca 1990, zostały zarządzone przez Prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego 3 kwietnia 1990[5] z powodu śmierci Adama Stanowskiego. Przeprowadziła je Okręgowa Komisja Wyborcza w Lublinie; I tura głosowania odbyła się równocześnie z wyborami do rad gmin.

Mandat senatorski uzyskał Jerzy Kłoczowski.

Kalendarz wyborczyEdytuj

 
Województwo lubelskie na tle Polski

  • do 30 kwietnia 1990 – zgłaszanie kandydatów na senatora do okręgowych komisji wyborczych w celu zarejestrowania,
  • 27 maja 1990, godz. 6:00–22:00 – głosowanie
  • 10 czerwca 1990, godz. 6:00–22:00 – ponowne głosowanie[5].

KandydaciEdytuj

Swoje kandydatury zarejestrowali:

  1. Marian Fuszara,
  2. Janusz Jurek,
  3. Jerzy Kłoczowski,
  4. Roman Wierzbicki.

WynikiEdytuj

Kandydat I tura II tura
Głosów % Głosów %
Jerzy Kłoczowski 91 848 40,51 47 320 50,93
Roman Wierzbicki 79 540 35,08 44 705 48,11
Janusz Jurek 28 447 12,54
Marian Fuszara 19 487 8,59
skreśleni wszyscy kandydaci[b] 7407 3,27 891 0,96
Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza – I tura i II tura

UwagiEdytuj

  1. Do 30 grudnia 1989 izba nosiła nazwę Senat Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
  2. a b c Ordynacja wyborcza do Senatu z 1989 dopuszczała możliwość oddania głosu ważnego także przez skreślenie nazwisk wszystkich kandydatów (czyli braku poparcia dla któregokolwiek z nich).

PrzypisyEdytuj

  1. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Ordynacja wyborcza do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 19, poz. 103).
  2. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji, na lata 1989-1993 (Dz.U. z 1989 r. nr 19, poz. 102).
  3. a b Zarządzenie Prezydenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 2 sierpnia 1989 r. w sprawie wyborów uzupełniających do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 48, poz. 263).
  4. a b Zarządzenie Prezydenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 2 sierpnia 1989 r. w sprawie wyborów uzupełniających do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1989 r. nr 63, poz. 380).
  5. a b Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 kwietnia 1990 r. w sprawie wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1990 r. nr 22, poz. 128).