Otwórz menu główne

Wybuch magazynu prochu w Birgu (1806)

Wybuch magazynu prochu w Birgu – była to przypadkowa detonacja amunicji w magazynie prochu (polverista) w Birgu w brytyjskim protektoracie Malty 18 lipca 1806 roku. Wybuch nastąpił w wyniku niedbalstwa podczas transportowania pocisków z magazynu, czego skutkiem była detonacja 18 000 kg prochu strzelniczego. Eksplozja zabiła około 200 osób, w tym członków brytyjskiego i maltańskiego personelu wojskowego, oraz osoby cywilne w Birgu. Zniszczone zostały elementy miejskich fortyfikacji, kilka magazynów okrętowych oraz duża ilość budynków. Teren dotknięty katastrofą zaczął być znany pod maltańską nazwą l-Imġarraf („zniszczone”).

Wybuch magazynu prochu w Birgu (1806)
Ilustracja
Miejsce, na ktorym stał magazyn
Państwo  Malta
Miejsce Birgu
Rodzaj zdarzenia eksplozja prochu
Data 1806-07-1818 lipca 1806
Godzina 06:15
Ofiary śmiertelne ~150–240
Ranni ~100
Położenie na mapie Malty
Mapa lokalizacyjna Malty
miejsce zdarzenia
miejsce zdarzenia
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa lokalizacyjna Morza Śródziemnego
miejsce zdarzenia
miejsce zdarzenia
Ziemia35°53′08,8″N 14°31′18,5″E/35,885778 14,521806

Spis treści

Podłoże historyczneEdytuj

W wieku XVIII i na początku XIX główny magazyn prochu w Birgu mieścił się w kazamatach wewnątrz murów miasta, w pobliżu Porta Marina. Było to działanie improwizowane, gdyż kazamaty nie były przeznaczone do składowania materiałów wybuchowych, lecz praktyka ta była powszechna w tym czasie i proch strzelniczy był przechowywany w kazamatach również w innych miejscach, jak np. fort St. Angelo, fort Ricasoli czy Mdina[1][2].

Magazyn w Birgu ulokowany był blisko terenów zamieszkałych przez ludność cywilną, i mieszkańcy skarżyli się na niebezpieczeństwo z tego wynikające. Mimo rozpoczęcia przygotowań do znalezienia alternatywnych miejsc, nic nie zrobiono, ponieważ magazyny przeznaczone do przechowywania prochu były wykorzystywane jako koszary lub szpitale wojskowe[3].

Wybuch w roku 1806 nie był pierwszą tego typu katastrofą, która wydarzyła się na Malcie. 12 września 1634 roku w Valletcie przypadkowo wybuchła fabryka prochu, zabijając 22 osoby i powodując rozległe zniszczenia kościoła Jezuitów i pobliskiego kolegium[4]. W roku 1662 eksplodował, po trafieniu piorunem, proch składowany w bartyzanie na jednej z przeciwstraż Valletty. Na szczęście obeszło się wtedy bez ofiar[5].

Eksplozja i ofiaryEdytuj

W lipcu 1806 roku wojsko brytyjskie na Malcie przygotowywało zapasy amunicji do wysłania na Sycylię, gdzie jej zapasy prawie się wyczerpały po wykorzystaniu jej do uwolnienia obleganego przez Francuzów garnizonu w Gaecie(ang.). 18 lipca artylerzysta garnizonowy bombardier Anderson, wraz z grupą roboczą złożoną z 13 mężczyzn, przygotowywał transport pocisków armatnich z magazynu w Birgu[3], wypełnionego do końca 370 beczkami, zawierającymi 18 000 kg prochu strzelniczego, jak też pociskami armatnimi i granatami w ilości 1 600 sztuk[6].

Anderson używał dłuta do usuwania zapalników z pocisków, co było niezgodne z instrukcjami, i co o godzinie 6:15 wywołało iskrę, która doprowadziła do olbrzymiej eksplozji. Anderson i pracujący z nim mężczyźni zginęli natychmiast, jak również trzej brytyjscy żołnierze z 39 pułku piechoty oraz 23 żołnierzy maltańskich z 2. batalionu prowincjonalnego[7]. Śmierć dosięgła też 150[8] do 200 mieszkańców Birgu, a około 100 innych zostało ranionych przez spadający gruz[3].

Eksplozja przeraziła mieszkańców Birgu, była też słyszalna w sąsiednich miastach Senglea i Cospicua, jak też w pobliskich wioskach[9].

ZniszczeniaEdytuj

Ponieważ magazyn ulokowany był wewnątrz fortyfikacji miasta, część murów „wyleciała w powietrze”, zostawiając olbrzymi wyłom[10]. Porta Marina, jedna z czterech bram miasta, a także mały bastion i część muru osłonowego (kurtyny) zostały zniszczone, i nie zostały nigdy odbudowanea[11][12]. W wyniku eksplozji uszkodzeniu lub zburzeniu uległy też niektóre części Navy Store Houses (magazynów Royal Navy)[3].

Wygląd Birgu również uległ zmianie w wyniku eksplozji, ponieważ duża ilość budynków została zniszczona lub zburzona, tak przez sam wybuch, jak również przez skały spadające z bastionów[10]. 493 osoby zgłosiły utratę swojego domu przez eksplozję[6]. Teren, który najbardziej ucierpiał od wybuchu powoli zaczął być znany jako l-Imġarraf (w języku maltańskim znaczy to "zburzone")[8].

NastępstwaEdytuj

Zaniedbanie personelu wojskowego, które spowodowało śmierć wielu niewinnych osób, wywołało gniew wielu Maltańczyków. Cywilny Komisarz Alexander Ball raportował[3]:

 
ci Maltańczycy, którzy już byli niezadowoleni z rządu, podsycali żar i spowodowali duże poruszenie przez powiększanie liczby ofiar, oraz pracując nad słabością i wiarygodnością niższych warstw [społecznych].

Ofiary i ich rodziny otrzymały częściową rekompensatę, a Ball powołał komitet nadzorujący rozdzielanie pomocy. Zobowiązał też rząd do wypłaty pełnej rekompensaty. Początkowo odmawiano tego, ale ostatecznie biedniejsze klasy otrzymywały odszkodowanie odpowiadające dwóm trzecim ich zniszczonej własności, podczas gdy wyższe klasy otrzymywały połowę wartości swojej własności. W roku 1811 suma £18,066.5s.10d[a] została równomiernie rozprowadzona pomiędzy tych, którzy wystąpili o odszkodowanie[3].

Pewien handlarz winem, nazwiskiem Woodhouse, stracił olbrzymią ilość towaru i, jako rekompensatę, otrzymał rozległe magazyny w byłym więzieniu niewolników w Valletcie[3].

 
Triq il-Vittmi tal-Porvlista

Dziewięć miesięcy po wybuchu, 12 kwietnia 1807 roku, podczas buntu regimentu Froberga, rebelianci wysadzili magazyn prochu w forcie Ricasoli. Eksplozja ta zabiła trzech brytyjskich wartowników i zniszczyła sporą część jednego z bastionów fortu[14].

Ulica w Birgu, w pobliżu miejsca eksplozji, nosi dziś nazwę Triq il-Vittmi tal-Porvlista (malt. Ulica Ofiar Magazynu Prochu). W roku 2006, w 200. rocznicę nieszczęścia, Vittoriosa Historical & Cultural Society umieściła płytę pamiątkową na cmentarzu św. Wawrzyńca (St. Lawrence Cemetery), gdzie pochowana jest większość ofiar[8].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Porównywanie XIX-wiecznych kosztów i cen z cenami z okresu nowożytnego stanowi pewnego rodzaju wyzwanie. £18,066.5s.10d w roku 1811 może wynieść w 2016 roku pomiędzy £1,2 miliona a £78,4 miliona, w zależności od użytego przelicznika[13].

PrzypisyEdytuj

  1. Spiteri 2012 ↓, s. 18–19.
  2. Spiteri 2012 ↓, s. 39.
  3. a b c d e f g Explosion Polverista Vittoriosa (ang.). Medical Officers of the Malta Garrison. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
  4. Spiteri 2012 ↓, s. 6.
  5. Spiteri 2012 ↓, s. 38.
  6. a b Spiteri 2012 ↓, s. 42.
  7. The Maltese Provincial Battalions (ang.). maltaramc.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-03)].
  8. a b c 200th anniversary of the explosion at l-Imgarraf (ang.). Vittoriosa Historical & Cultural Society, 08.2006. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-19)].
  9. The Bulletin, Volume 57, Issue 225 – Volume 58, Issue 232. Military Historical Society (Great Britain), 2006, s. 147. (ang.)
  10. a b Lino Bugeja, Mario Buhagiar, Stanley Fiorini: Birgu: A Maltese Maritime City. T. 1. Malta University Services, 1993, s. 159–160. ISBN 978-99909-44-00-6. (ang.)
  11. Birgu (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands, 2013-06-28. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-20)].
  12. Short stretch of stepped curtain wall leading down to Birgu Creek – Birgu (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands, 2013-06-28. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-19)].
  13. Lawrence H. Officer, Samuel H. Williamson: Five Ways to Compute the Relative Value of a UK Pound Amount, 1270 to Present (ang.). MeasuringWorth.com, 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-18)].
  14. David Dandria: The 1807 Froberg regiment mutiny at Fort Ricasoli (ang.). W: Times of Malta [on-line]. 2015-02-01. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-14)].

BibliografiaEdytuj

  • Stephen C. Spiteri. Hospitaller Gunpowder Magazines. „Arx – International Journal of Military Architecture and Fortification”. Occasional Papers (2), 2012 (ang.).