Wyry (gmina)

gmina wiejska w województwie śląskim

Wyrygmina wiejska w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie mikołowskim, na Górnym Śląsku, w historycznej ziemi pszczyńskiej. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Wyry
gmina wiejska
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

śląskie

Powiat

mikołowski

TERC

2408052

Wójt

Barbara Prasoł (od 2006)

Powierzchnia

34,45 km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności


8896[1]

• gęstość

258 os./km²

Nr kierunkowy

32

Tablice rejestracyjne

SMI

Adres urzędu:
ul. Główna 133
43-175 Wyry
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie powiatu
50°08′00″N 18°54′01″E/50,133333 18,900278
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej

Siedziba gminy to Wyry.

Według danych GUS z 31 grudnia 2021 roku gminę zamieszkiwało 8896 osób[1].

Gmina Wyry leży w centralnej części województwa śląskiego, na obszarze 34,45 km². Gmina należy do powiatu mikołowskiego. Gmina sąsiaduje od strony północnej z Mikołowem, od południa z Kobiórem, od zachodu z Orzeszem i Łaziskami Górnymi, a od wschodu z Tychami.

Pod względem administracyjnym obszar gminy obejmuje dwie miejscowości oddzielone od siebie pasmem lasów: w części północnej Wyry i w części południowej Gostyń. Pod względem geograficznym stanowi fragment Kotliny Oświęcimskiej, rozciągającej się równoleżnikowo wzdłuż doliny Wisły i Gostyni.

Historia

edytuj

Gmina zbiorowa Wyry[2] powstała w grudniu 1945[3] w powiecie pszczyńskim w woj. śląskim (śląsko-dąbrowskim)[4]. 6 lipca 1950 zmieniono nazwę woj. śląskiego na katowickie[5], a 9 marca 1953 kolejno na woj. stalinogrodzkie[6]. Według stanu z 1 lipca 1952 gmina składała się z 2 gromad: Gostyń i Wyry[7]. Gmina została zniesiona 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[8]. Powstały wówczas gromada Gostyń, składająca się z Gostyni i gromada Wyry, składająca się z Wyr (z wyłączeniem niektórych parceli z karty 1 obrębu Dolne Lasy Pszczyńskie, włączonych do miasta Tychy)[9].

Jednostkę reaktywowano 1 stycznia 1973 w powiecie tyskim (utworzonym w 1954[10]) w woj. katowickim. W jej skład weszły sołectwa Gostyń i Wyry[11][12]. 27 maja 1975 gmina została zniesiona, a jej obszar włączony do Tychów[13]. Gminę odłączono od Tychów 2 kwietnia 1991[14]; od 1999 roku gmina Wyry należy do powiatu mikołowskiego w woj. śląskim.

W latach 2011 do 2021 gmina Wyry odnotowała wzrost ludności o 22,6%, co było najwyższym wynikiem w województwie śląskim[15].

Dojazd

edytuj

Gmina Wyry leży w ciągu drogi wojewódzkiej nr 928, tj. ul. Pszczyńskiej. Droga ta przebiega przez obie miejscowości Gminy zarówno Wyry, jak i Gostyń i stanowi główną trasę dojazdową do Mikołowa, Kobióra, Tychów.

Komunikację miejską w gminie Wyry tworzą trzy linie autobusowe, obsługiwane przez ZTM: 157, 294, 594, M12 oraz 69 (linia 69 – tylko na terenie miejscowości Wyry).

Liniami tymi można dojechać do oddalonych w promieniu kilku czy kilkunastu kilometrów miast takich jak Mikołów, Tychy, Katowice, Łaziska Górne oraz do Żor.

Struktura powierzchni

edytuj

Według danych z roku 2002[16] gmina Wyry ma obszar 34,45 km², w tym:

  • użytki rolne: 55%
  • użytki leśne: 38%

Gmina stanowi 14,88% powierzchni powiatu.

Demografia

edytuj

Dane z 30 czerwca 2004[17]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 6249 100 3182 50,9 3067 49,1
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
181,4 92,4 89
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Wyry w 2014 roku[18].

 

Sąsiednie gminy

edytuj

Kobiór, Łaziska Górne, Mikołów, Orzesze, Tychy

Przypisy

edytuj
  1. a b https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/3/16/1/polski_rocznik_demograficzny_2022.pdf
  2. Jako gmina jednostkowa gmina Wyryfunkcjonowała także za II Rzeczypospolitej w latach 1922–1939 w powiecie pszczyńskim w woj. śląskim (Dz.U. Śl. z 1922 r. Nr 13, poz. 43); 1 października 1924 wcielono do niej obszar dworski Gardawice (Dz.U. Śl. z 1924 r. Nr 21, poz. 85).
  3. Rozporządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 (Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki, Nr. 34, Kat, dnia 22 grudnia 1945 r.).
  4. Na podstawie ustawy z dnia 11 września 1944 o organizacji i zakresie działania rad narodowych (Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 22) oraz dekretu z 23 listopada 1944 o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1944 r. nr 14, poz. 74).
  5. Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255.
  6. Dz.U. z 1953 r. nr 13, poz. 51.
  7. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  8. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  9. Uchwała Nr 21/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu pszczyńskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 15 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 54).
  10. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 246.
  11. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972 r., Nr. 12, Poz. 103).
  12. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  13. Dz.U. z 1975 r. nr 15, poz. 87.
  14. Dz.U. z 1991 r. nr 2, poz. 8.
  15. Redakcja, Katowice straciły 25 tys. mieszkańców wynika ze spisu powszechnego. „Użytkowników miasta jest o wiele więcej” – mówi prezydent [online], Infokatowice.pl, 29 września 2022 [dostęp 2023-02-03] (pol.).
  16. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  17. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast [online], GUS [dostęp 2010-09-14].
  18. Gmina Wyry w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-03-16], liczba ludności w oparciu o dane GUS.