Otwórz menu główne
Czarna Góra w Wysokim Grzbiecie
Wysoki Grzbiet: Smrek i Stóg Izerski widziane z Sinych Skałek (ze wschodu)

Wysoki Grzbiet (niem. Hoher Iserkamm) – grzbiet górski, w Górach Izerskich w południowo-zachodniej Polsce w woj. dolnośląskim.

Spis treści

LokalizacjaEdytuj

Wysoki grzbiet położony jest na wysokości ponad 1000 m n.p.m. w Sudetach Zachodnich, w środkowo-wschodniej części Gór Izerskich, około 2,4 km na południe od Kwisy. Od północnej strony grzbiet oddzielają doliny Kwisy i Małej Kamiennej, od południowego wschodu i wschodu dolina Kamiennej, a od południowego zachodu dolina Izery.

FizjografiaEdytuj

Wysoki Grzbiet jest najdłuższym i najwyższym grzbietem Gór Izerskich, leżącym niemal w całości na terytorium Polski, przebiega równoleżnikowo między Piechowicami a Novym Městem pod Smrkem w Czechach. W części zachodniej i południowej charakteryzuje się szeroką, miejscami wklęsłą, pokrytą torfowiskami i często zalesioną wierzchowiną z kopulastymi wzniesieniami. Grzbiet wyrasta w części zachodniej nad Czerniawą-Zdrojem i Novym Městem pod Smrkem szerokim wałem kulminacji Smreka, o stromych zboczach oraz wyrównanej i łagodnie przebiegającej wierzchowinie, z której wznoszą się kolejno od zachodu: Smrek, Stóg Izerski, Łużec, Podmokła i rozległy masyw Zielonej Kopy z kulminacją Gór Izerskich, Wysoką Kopą. Na wschód od masywu Zielonej Kopy, Wysoki Grzbiet rozdziela się. Na południe do zbiegu rzek Izery z Mumlawą czes. Mumlava ciągnie się szerokie rozczłonkowane ramię z Krogulcem, Kozim Grzbietem i Tkacką Górą, natomiast grzbiet główny ciągnie się dalej ku wschodowi w postaci wąskiego grzebienia przez Zwalisko, Wysoki Kamień, Zakręt Śmierci, aż do doliny Kamiennej, gdzie kończy się na Zbójnickich Skałkach na wysokości 665 m n.p.m. Partie szczytowe tej części są bardziej skaliste. Północne i zachodnie zbocza grzbietu stromo opadają, w kierunku dolin, zbocza południowe i wschodnie są nieco łagodniejsze.

Najważniejsze szczyty (od zachodu): Smrek (1124 m n.p.m.), Stóg Izerski (1107 m n.p.m.), Wysoka Kopa (1126 m n.p.m.), Izerskie Garby (1084 m n.p.m.), Zwalisko (1047 m n.p.m.), Wysoki Kamień (1058 m n.p.m.).

Dział wódEdytuj

Grzbiet stanowi wododział zlewisk morza Bałtyckiego i Północnego. Na stokach grzbietu znajdują źródła Kwisy i jej dopływów, oraz liczne źródełka głównych dopływów rzek: Izery i Kamiennej.

GeologiaEdytuj

Wysoki Grzbiet zbudowany jest w części północnej z granitognejsów, skał metamorficznych należących do bloku karkonosko-izerskiego, a ściśle do metamorfiku izerskiego, w części wschodniej z hornfelsów, a w części południowej z granitów karkonoskich. W rejonie Izerskich Garbów z północnego wschodu na południowy zachód przebiega strefa uskokowa silnie okwarcowana.

Nieliczne skałki w części południowej zbudowane są z granitów karkonoskich i mają obłe, zaokrąglone kształty. Bardzo liczne skałki występujące w części wschodniej zbudowane są z hornfelsów i mają kształty kanciaste, nieregularne, ostrokrawędziste.

GórnictwoEdytuj

Pod koniec XVIII w. na południowych zboczach w rejonie Szklarskiej Poręby Dolnej powstała kopalnia pirytu, po której zachowały się sztolnie i niewielkie hałdy.

Po poszukiwaniach uranu z lat 40-tych i 50-tyvh XX w. pozostały częściowo zasypane sztolnie i hałdy na południowych zboczach w rejonie Szklarskiej Poręby Dolnej oraz prawdopodobnie szyb i liczne rowy poszukiwawcze na grzbiecie w tym rejonie.

Na Izerskich Garbach istnieje najwyżej położona w Polsce kopalnia kwarcu "Stanisław", którą kilkakrotnie zamykano i reaktywowano.

Na południowych zboczach istniało kilka kamieniołomów granitu, z których jeden jest nadal czynny.

RoślinnośćEdytuj

Grzbiet i zbocza wzniesień porośnięte są młodym zdrowym lasem, w partii wierzchołkowej i na południowych zboczach między młodym lasem występują torfowiska wysokie. Niewielkie partie szczytowe Wysokiego Grzbietu wchodzące w skład piętra kosodrzewiny, położone są na wys. 1000-1100 m. Dominują tu subalpejskie łąki o składzie roślinnym zbliżonym do łąk w dolinie Izery, na których rosną rzadkie gatunki roślin: arcydzięgiel litwor, gęsiówka Hallera, goryczka trojeściowa, jastrzębiec pomarańczowy i przenętowaty, pięciornik złoty, wszewłoga górska, zawilec narcyzowy i gorysz miarz.

TurystykaEdytuj

Wysokim Grzbietem biegnie Główny Szlak Sudecki

InneEdytuj

  • Wysoki grzbiet do 1945 nazywany był niem. Der hohe Iser Kamm
  • Od leżącego na północy Grzbietu Kamienickiego oddzielony jest w części zachodniej doliną Kwisy, płynącej Obniżeniem Świeradowa i w części wschodniej doliną Małej Kamiennej. Zwornikiem grzbietów jest przełęczowe siodło Rozdroże Izerskie. Grzbiet Wysoki poprzez kulminację Smreka łączy się z grzbietem Vlašský hřeben na terytorium Czech.
  • W latach 80. XX wieku w górnych partiach grzbietu w wyniku klęski ekologicznej, wywołanej zanieczyszczeniem powietrza, został całkowicie zniszczony las monokultury świerkowej zaszczepiony w XIX wieku. Obecnie na stokach w miejscu zniszczonego lasu rośnie młode pokolenie drzew, o klęsce przypominają jedynie wystające ponad młodnik obumarłe kikuty drzew.
  • Szczyty grzbietu bardzo często pokrywają chmury i mgły.
  • W partii szczytowej grzbietu pokrywa śnieżna często utrzymuje się do późnej wiosny.

CiekawostkiEdytuj

  • Osobliwościami przyrodniczymi grzbietu są torfowiska wysokie i jedyna w Polsce kopalnia kwarcu.
  • W Wysokim Grzbiecie występuje najniższa wysokość poniżej 850 m n.p.m. na jakiej rośnie kosodrzewina w górach polskich.
  • Najdalej na południe wysunięty skrawek Wysokiego Grzbietu z wsią Tkacze (obecnie Mýtiny – część Harrachova) i osadę Zieliniec oddano w 1958 r. Czechosłowacji, w zamian za południowy stok góry Kocierz w Karkonoszach (patrz granica polsko-czechosłowacka).

BibliografiaEdytuj

  1. M. Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 1 Góry Izerskie, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa – Kraków 1989 r., ​ISBN 83-7005-095-6
  2. Mapa turystyczna - Góry i Pogórze Izerskie Skala 1:40 000, Wydawnictwo Turystyczne "Plan", Jelenia Góra 2003 r., ​ISBN 83-88049-09-7