Otwórz menu główne

Wysoki Jesionik

pasmo górskie w Czechach

Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke) – według podziału fizycznogeograficznego profesorów: Jerzego Kondrackiego i Wojciecha Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich oraz pasma Jesioników (cz. Jeseníky) o powierzchni 523,35 km², średniej wysokości 887,6 m n.p.m., z najwyższym szczytem Pradziad (cz. Praděd) – 1491,3 m n.p.m., na którym znajduje się wieża telewizyjna Praděd o wysokości 145,5 m[1]. Znajduje się całkowicie w północno-wschodnich Czechach – na pograniczu Moraw i Śląska, w kraju ołomunieckim i morawsko-śląskim[1]. Graniczy od północnego zachodu z Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Górami Opawskimi (cz. Zlatohorská vrchovina), od wschodu i południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (cz. Nízký Jeseník) a od zachodu i południowego zachodu z Hanušovicką vrchoviną[1]. Ze względu na wysokość względną pasmo Wysokiego Jesionika zaliczamy do gór średnich, natomiast ze względu na sposób powstania do gór zrębowych.

Wysoki Jesionik
cz. Hrubý Jeseník
Ilustracja
Pasmo górskie Wysokiego Jesionika
Mapa regionu
Zasięg regionu w obrębie państwa czeskiego z mapą pasma Wysokiego Jesionika
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Wschodnie
Mezoregion Wysoki Jesionik
cz. Hrubý Jeseník
Mikroregion(y) Masyw Pradziada i Wysokiej Holi
cz. Pradědská hornatina,
Masyw Orlíka
cz. Medvědská hornatina,
Masyw Keprníka
cz. Keprnická hornatina
Zajmowane
jednostki
administracyjne

 Czechy

Budowa geologicznaEdytuj

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik zalicza się do jednostki geologicznej: Sudetów Wschodnich (silesikum)[2]. Wyróżnia się tu: jednostkę Velkého Vrbna, jednostką Brannej, kopułę Keprníka i kopułę Desny[2]. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in. Skrajnie wschodnia część zbudowana jest ze słabo zmetamorfizowanych skał osadowych należących do strefy śląsko-morawskiej[3] (formacja andelskohorska), głównie fyllitów, metamułowców, metałupków ilastych, podrzędnie piaskowców drobnoziarnistych[4].

Rzeźba terenuEdytuj

Wysoki Jesionik składa się z trzech części (mikroregionów) oddzielonych przełęczamiČervenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem[4][5]:

SzczytyEdytuj

Osobny artykuł: Szczyty Wysokiego Jesionika.
 
Skały na szczycie góry Keprník
 
Widok na szczyt Velký Děd
 
Widok ze stoku góry Mravenečník na szczyty gór Velký Jezerník i Malý Děd
 
Szczytowe skalisko na górze Pecný
 
Widok na górę Červená hora
 
Widok na górę Medvědí vrch

W Wysokim Jesioniku znajduje się około 330 szczytów, w tym 132 o wysokości ponad 1000 m n.p.m.[6][7][8]:

  Szczyty Wysokiego Jesionika o wysokości ponad 1000 m n.p.m.
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
1 Pradziad (cz. Praděd') 1491
2 Vysoká hole 1465
3 Petrovy kameny 1446
4 Keprník 1423
5 Kamzičník 1420
6 Velký Děd 1408
7 Velký Máj 1386
8 Vozka 1377
9 Malý Děd 1368
10 Jelení hřbet 1367
11 Břidličná hora 1358
12 Praděd – V 1356
13 Dlouhé stráně 1353
14 Žalostná 1352
15 Šerák 1351
16 Mravenečník 1343
17 Vřesník 1342
18 Pecný 1334
19 Červená hora 1333
20 Zámčisko 1323
21 Spálený vrch 1313
22 Spálený vrch – SV 1313
23 Pec 1311
24 Červená hora – S 1310
25 Velký Jezerník 1309
26 Velký Jezerník – JZ 1297
27 Mračná hora – V 1288
28 Divoký kámen 1285
29 Keprník – JV 1283
30 Mračná hora 1272
31 Malá Jezerná 1271
32 Zámčisko – S 1264
33 Temná 1263
34 Medvědí hřbet 1261
35 Nad Vodopádem 1255
36 Kamenec (1) 1250
37 Ztracené kameny 1250
38 Velká Jezerná 1248
39 Velká Jezerná – JV 1238
40 Černá stráň 1237
41 Ostrý vrch 1228
42 Medvědí vrch 1216
43 Jelenka 1214
44 Homole 1209
45 Malý Jezerník 1208
46 Homole – SV 1206
47 Jelení loučky 1205
48 Orlík 1204
49 Černý vrch 1201
50 Hubertka 1197
51 Medvědí vrch – JV 1194
52 Černá stráň – ZSZ 1192
53 Sokol 1187
54 Ostružná 1184
55 Malý Máj – SZ 1182
56 Klínová hora 1180
57 Zelené kameny 1179
58 Velký Klín 1178
59 Kamzičí vrch 1173
60 Výrovka 1167
61 Velký Klínovec 1166
62 Černá stráň – SZ 1165
63 Medvědí hora 1163
64 Sokolí skála (1) 1163
65 Prostřední vrch 1153
66 Ztracené skály 1151
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
67 Točník 1146
68 Orlík – JV 1133
69 Lysý vrch 1128
70 Polom 1127
71 Šindelná hora 1125
72 Tupý vrch 1123
73 Medvědí louka 1111
74 Černá stráň – SV 1110
75 Červená hora – V 1109
76 Lyra 1103
77 Černava 1103
78 Žárový vrch 1101
79 Děrná – JV 1101
80 Malý Klín 1099
81 Děrná 1099
82 Lyra – J 1097
83 Lysý vrch – JV 1095
84 Velký Klín – JZ 1092
85 Obří skály 1082
86 Karliny kameny 1079
87 Osikový vrch 1078
88 Jeřáb 1077
89 Jelení loučky – Z 1076
90 Čertova stěna 1075
91 Šumný 1073
92 Malý Máj 1070
93 Slatina 1060
94 Šindelná hora – JZ 1058
95 Hřbety 1058
96 Nad soutokem 1057
97 Hradečná 1057
98 Orlík – SZ 1055
99 Nad Petrovkou 1051
100 Orlík – Z 1051
101 Velké Bradlo 1050
102 Troják 1049
103 Černá stráň – S 1048
104 Žárový vrch – SZ 1047
105 Sokolí skála (2) 1045
106 Malé Bradlo 1044
107 Troják – SZ 1044
108 Stará hora 1043
109 Velké Bradlo – Z 1043
110 Žárový vrch – SV 1043
111 Pytlák 1040
112 Kozí hřbet 1040
113 Jelenec 1038
114 Ráztoka 1032
115 Vysoká hora 1031
116 Srnčí vrch 1027
117 Soukenná 1026
118 Čepel 1024
119 Ostruha 1023
120 Kamenec (2) 1023
121 Ostruha – JV 1022
122 Loupežník 1020
123 Suchá hora 1020
124 Kopřivná 1019
125 Plošina 1017
126 Černá stráň – SSZ 1016
127 Kopřivná – SZ 1016
128 Zámčisko – SZ 1014
129 Zaječí hora 1012
130 Ucháč 1009
131 Ucháč – JZ 1009
132 Žárový vrch – JZ 1008

PrzełęczeEdytuj

Najwyżej położoną przełęczą w Wysokim Jesioniku jest przełęcz Sedlo u Petrových kamenů pomiędzy szczytami gór Vysoká hole i Petrovy kameny, natomiast drogową (szosową) Sedlo Barborka pomiędzy szczytami gór Pradziad i Petrovy kameny, o ograniczonym ruchu pojazdów mechanicznych.

 
Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry najwyższą przełęczą pasma: Sedlo u Petrových kamenů
 
Widok na przełęcz drogową (szosową): Červenohorské sedlo
  Ważniejsze przełęcze Wysokiego Jesionika[9]
L.p. Przełęcz Wysokość
m n.p.m.
1 Sedlo u Petrových kamenů 1432
2 Sedlo nad Malým kotlem 1327
3 Sedlo Barborka 1317
4 Pláň 1311
5 Sedlo Trojmezí 1302
6 Sedlo Velký Jezerník 1298
7 Sedlo pod Keprníkem 1282
8 Sedlo pod Vřesovkou 1203
9 Sedlo pod Jelení studánkou 1203
10 Sedlo pod Májem 1156
11 Hřebenová 1120
12 Sedlo pod Malým Jezerníkem 1112
13 Mravenčí sedlo 1102
14 Orlík 1098
15 U ztraceného 1054
16 Kristovo loučení 1043
17 Petrovka 1036
18 Sedlo pod Polomem 1027
19 Červenohorské sedlo 1013
L.p. Przełęcz Wysokość
m n.p.m.
20 Volská louka 1003
21 Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) 1002
22 Zvuk 992
23 Na rozhraní 988
24 Videlské sedlo (Sedlo Videlský Kříž) 930
25 Branka 922
26 Zadní Jestřábi 899
27 Mravencovka 892
28 Skřítek 864
29 Hvězda 859
30 Malá hvězda 853
31 Obrázek 820
32 Vlčí sedlo 789
33 Sedlo pod Zámeckou horou 786
34 Ranná 779
35 Přemyslovské sedlo 766
36 Rejvíz 760
37 Przełęcz Ramzovska
(cz. Ramzovské sedlo)
759
38 Sedlo pod Javoříkem 702

KotlinyEdytuj

  Ważniejsze kotliny Wysokiego Jesionika[9]
L.p. Kotlina Masyw (cz. hornatina)
1 Jezevčí kotel Medvědská
2 Klenutá kotlina Pradědská / Medvědská
3 Malý kotel Pradědská
4 Sněžná kotlina Keprnická
5 Velká kotlina Pradědská

WodyEdytuj

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzovskiej po przełęcz Skřítek biegnie Wielki Europejski Dział Wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego[1]. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (cz. Bělá) i Opawa (cz. Opava)[4]. Część południowo zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swoje źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (cz. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry. Branná i Desná są dopływami Morawy (cz. Morava), która wpada do Dunaju[6].

Na rzece Divoká Desná zbudowano zaporę, której zbiornik wodny jest dolnym zbiornikiem elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně. Górny zbiornik utworzono na górze Dlouhé stráně[6].

Natomiast w rezerwacie przyrody Vysoký vodopád na potoku Studený p. (1)[a], płynącym pomiędzy stokami gór Velký Jezerník i Malý Děd znajduje się największy w Wysokim Jesioniku wodospad o nazwie Vysoký vodopád.

RoślinnośćEdytuj

 
Roślinność na górze Keprnik w obszarze Narodowego rezerwatu przyrody Šerák–Keprník

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych stokach.

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Ochrona przyrodyEdytuj

W 1969, w Jesionikach wydzielono obszar objęty ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (cz. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), na którym w granicach Wysokiego Jesionika utworzono 4 Narodowe rezerwaty przyrody, 15 Rezerwatów przyrody i 2 Pomniki przyrody, w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt[6][4].

Narodowe rezerwaty przyrodyEdytuj

MiejscowościEdytuj

Bezpośrednio na obszarze Wysokiego Jesionika znajdują się następujące miejscowości[6][5]:

  Miejscowości Wysokiego Jesionika
L.p. Miejscowość
1 Andělská Hora
2 Dětřichov (część miejscowości Jesionik (czes. Jeseník))
3 Dolní Moravice
4 Filipovice (część miejscowości Bělá pod Pradědem)
5 Karlova Studánka
6 Kouty nad Desnou (część miejscowości Loučná nad Desnou)
7 Loučná nad Desnou
8 Ludvíkov
9 Malá Morávka
10 Nové Losiny (część miejscowości Jindřichov)
11 Ramzová (część miejscowości Ostružná)
12 Rudná pod Pradědem
13 Stará Ves
14 Vernířovice
15 Vrbno pod Pradědem

TurystykaEdytuj

W Wysokim Jesioniku istnieje możliwość korzystania z następujących form turystyki:

 
Jeden z drogowskazów w paśmie Wysokiego Jesionika na skrzyżowaniu szlaków (Nad Ovčárnou - stok góry Vysoká hole)
  • Turystyka piesza:
    • Szlaki turystyczne[10] oznakowane są czterema kolorami:   - dalekobieżne,   - główne,   - lokalne,   - krótkie, wytyczone na całym obszarze, różniące się długością (od kilku do kilkudziesięciu kilometrów) oraz trudnością (profilem). Oznaczone są charakterystycznymi drogowskazami: z podaniem na białej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości, oraz umieszczonymi poniżej białymi tabliczkami: z napisem PĚŠÍ TRASA KČT, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Niezależnie od tego zaleca się korzystanie z dostępnych map (podanych w bibliografii), smartfonowych aplikacji GPS lub szczegółowych wydruków obszaru np. ze stron Mapy.cz czy Maps.google.pl, szczególnie wtedy, gdy odbijamy od wytyczonych szlaków na ścieżki nieoznakowane[b];
    • Szlaki spacerowe. Parokilometrowe ścieżki o charakterze lokalnym oznakowane są czterema kolorami:  ,  ,  ,  ;
    • Ścieżki dydaktyczne. Wytyczone w miejscach atrakcji krajobrazowych w celu ochrony przyrody i oznakowane następującym symbolem:  [11] lub białymi tabliczkami z napisem NAUČNÁ STEZKA i umieszczonymi na nich zielonymi strzałkami z odległością do charakterystycznego punktu. Ponadto umieszczono przy ścieżkach specjalne tablice informacyjne o ich charakterystyce. Na trasach, w punktach charakterystycznych lub widokowych zlokalizowano tzw. stanowiska obserwacyjne (dydaktyczne),
  • Turystyka rowerowa. Szlaki rowerowe oznakowane są czterema kolorami:  ,  ,  ,  [12] i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: prostokątnymi żółtymi tabliczkami z podaniem numeru trasy z naniesionym czarnym symbolem roweru i kierunkiem szlaku   oraz drugi sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na żółtej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej żółtymi tabliczkami: z napisem CYKLOTRASA KČT i numerem trasy, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, przy szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Przebiegają różnymi rodzajami dróg (szosa, droga utwardzona, droga szutrowa lub droga gruntowa). Szlaki różnią się trudnością (profilem). Nachylenia podjazdów (zjazdów) od kilku do kilkunastu procent,
  • Turystyka narciarska:
    • Narciarstwo zjazdowe. Większość tras zjazdowych[13] zlokalizowana jest w pobliżu ośrodków narciarskich. Trasy różnią się długością, nachyleniem i stopniem trudności. Oznaczone są tablicami w trzech kolorach (trasy trudne:   - dla doświadczonych narciarzy, trasy średnie:   - dla średniozaawansowanych i trasy łatwe:   - dla początkujących). Trasy wyposażone są w wyciągi orczykowe lub krzesełkowe, niektóre po zmroku są oświetlone;
    • Narciarstwo biegowe. Trasy narciarstwa biegowego[14] oznakowane trzema kolorami:  ,  ,   i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na pomarańczowej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej pomarańczowymi tabliczkami: z napisem BĚŽKAŘSKÁ TRASA KČT, strzałkami z kolorem trasy i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na trasach umieszczono symbole koloru trasy na słupkach lub pniach drzew. Drugi sposób: pomarańczowymi strzałkami z napisem LYŽAŘSKÁ TRASA oraz dodatkowym napisem Jeseníky na grocie strzałki. Dodatkowo na drogowskazach szlaków turystycznych oraz rowerowych umieszczone są kwadratowe znaczki koloru pomarańczowego z naniesionym czarnym emblematem sylwetki narciarza biegowego. Trasy narciarstwa biegowego zlokalizowane są również wzdłuż szlaków pieszych lub rowerowych,
  • Inna. Poza wymienionymi turyści mogą korzystać w Wysokim Jesioniku z wielu innych form turystyki, m.in. motocyklowej, konnej czy sportowej (lotnie, paralotnie).

Schroniska i hotele górskieEdytuj

 
Schronisko Švýcárna

W Masywie Pradziada i Wysokiej Holi są hotele i schroniska turystyczne:

W Masywie Keprníka znajduje się tylko jedno czynne schronisko na górze Šerák: Chata Jiřího oraz na przełęczy Červenohorské sedlo hotel górski Červenohorské Sedlo z bazą pensjonatów.

Natomiast w rejonie Vřesovej studánki znajdują się pozostałości schroniska, poniżej którego znajduje się obecnie kapliczka, gdzie według tradycji płynie cudowna woda. Podobne pozostałości schroniska można spotkać również koło skrzyżowania Alfrédka[6].

W miejscowościach zlokalizowane są wyłącznie pensjonaty i hotele[15].

Poza tym w górach znajduje się kilkadziesiąt chat rozsianych na ich stokach, jednak nie mają one charakteru typowych schronisk[16].

Miejsca pielgrzymkoweEdytuj

 
Ołtarz przed jaskinią z figurą Matki Bożej nad źródłem Mariin pramen

W Wysokim Jesioniku jest kilka miejsc pielgrzymkowych, gdzie na niektórych z nich (w niektóre dni) sprawowana jest polowa msza święta. Najważniejsze z nich to:

  Górskie miejsca pielgrzymkowe
L.p. Miejsce pielgrzymkowe Góra/Szczyt Wysokość m n.p.m.
1 Droga krzyżowa przy alei na Anenský vrch Anenský vrch 775–835
2 Mariin pramen Jeřáb 713
3 Rolandův kámen Rolandův kámen 936
4 Vřesová studánka Červená hora 1274

UwagiEdytuj

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie potoku Studený p. (2), płynącym ze stoku góry Dlouhé stráně.
  2. Niektóre ścieżki poza szlakami turystycznymi oznakowane są dwoma poziomymi białymi paskami widocznymi na pniach drzew (dla orientacji i zachowania kierunku marszu).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d HRUBÝ JESENÍK (cz.). geomorfologicka-ceskoslovenska.bluefile.cz. [dostęp 2019-04-19].
  2. a b Cymerman 1998 ↓.
  3. Żelaźniewicz 2011 ↓, s. 12, 20.
  4. a b c d Otakar Brandos: Jeseníky - turistika a přírodní poměry (cz.). treking.cz, 2007-03-21. [dostęp 2019-04-19].
  5. a b tisicovky.cz ↓.
  6. a b c d e f Hrubý Jeseník. mapy.cz ↓.
  7. Jeseníky sever ↓.
  8. Jeseníky jih ↓.
  9. a b Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  10. Trasy turystyczne (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  11. Ścieżki naukowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  12. Trasy rowerowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  13. Nartostrady (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  14. Trasy biegowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  15. Noclegi. jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  16. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2019-04-19].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj