Otwórz menu główne
zdjęcie satelitarne, listopad 1994

Wyspa Odrodzenia (ros. Остров Возрождения – Ostrow Wozrożdienija; po uzbecku Tiklanish orollari), do około 2001 roku wyspa na Jeziorze Aralskim, obecnie – w wyniku systematycznego obniżania się poziomu wody – półwysep. Znajduje się w południowej części jeziora i rozciąga się południkowo, rozdzielając dawne Wielkie Jezioro, jak nazywano niegdyś południową, większą część Jeziora Aralskiego, na dwie części – wschodnią i zachodnią. Terytorium to dzieli granica pomiędzy Kazachstanem a Uzbekistanem, przy czym delimitacji ani demarkacji terenu nie dokonano, toteż pozostaje on terytorium spornym.

mapa Jeziora Aralskiego z 1853; pośrodku widoczne Carskie Wyspy
tworzenie się pomostu lądowego pomiędzy lądem stałym a południowym brzegiem wyspy

Pierwsi europejscy podróżnicy i kartografowie dotarli do Jeziora Aralskiego w XVIII wieku (m.in. Dmitrij Gładyszew i Iwan Murawin w 1740). Na mapach z tamtych czasów na Jeziorze Aralskim widoczne są bardzo liczne wyspy, zresztą kazachska i uzbecka nazwa jeziora – Arał tengyzy i Orol dengizi – oznacza "Morze Wysp". Na mapie Aleksieja Butakowa z roku 1853 widoczny jest m.in. archipelag Carskich Wysp (przybliżone współrzędne geograficzne 45°10'N 59°10'E), z których dwie największe nazwane są Wyspą Mikołaja I oraz Wyspą Carewicza. Kilkadziesiąt kilometrów na południe od Carskich Wysp znajdują się dwie kolejne (Bellingshausena i Łazariewa). Wszystkie te wyspy, w miarę wysychania Jeziora Aralskiego na przestrzeni XX wieku[1] powiększały swą powierzchnię, aby połączyć się w dużą wyspę, którą nazwano Wyspą Odrodzenia[2]. Latem 2001 jej południowy brzeg połączył się z uzbeckim brzegiem jeziora[3], zamieniając wyspę w półwysep, a wkrótce oczekiwane jest połączenie się również północnego cypla dawnej wyspy z brzegiem kazachskim, przez co dawne Jezioro Aralskie - a ściślej jego południowa część - zostanie rozdzielone na części wschodnią i zachodnią.

W 1948 wybudowano na wyspie tajne laboratorium testowania broni biologicznej. Przy laboratorium znajdowało się zamieszkane przez ok. 1500 osób osiedle o nazwie Kantubek (Кантубек) i drugie o nazwie Wozrożdienije (Возрождениe), obydwa obecnie opustoszałe i zrujnowane. Na zdjęciach satelitarnych tej okolicy widoczne jest także duże lotnisko z czterema krzyżującymi się pasami startowymi[4], z których najdłuższy ma blisko 3 km długości. W laboratorium hodowano, testowano i przechowywano odmiany m.in. wąglika i licznych innych bakterii mogących służyć do wywoływania epidemii na terytorium przeciwnika. Laboratorium zostało opuszczone w roku 1991, a wiele spośród znajdujących się tam pojemników ze śmiercionośną zawartością (m.in. z przetrwalnikami wąglika) nie zostało zniszczonych ani prawidłowo zabezpieczonych przed uszkodzeniem (w tym m.in. przed korozją). Skala zagrożenia, jakiego można obawiać się po tym laboratorium znana jest między innymi dzięki uciekinierowi z ZSRR, Kantajanowi Alibekowowi, który kierował sowieckim programem wąglika w innym kazachskim centrum broni biologicznej, w Stepnogorsku. Porzucone i rdzewiejące pojemniki z bakteriami wyhodowanymi na Wyspie Odrodzenia mogą się rozszczelnić i wówczas za pośrednictwem ptaków[5] (a obecnie, jako że dawna wyspa stała się półwyspem, także za pośrednictwem zwierząt lądowych) zarazki mogą być rozwleczone wokoło i w rezultacie zagrozić ludziom.

Wiosną i latem 2002 Brian Hayes, amerykański biochemik, poprowadził 113-osobową ekspedycję, która na mocy porozumienia między rządami Uzbekistanu i USA zneutralizowała od 100 do 200 ton wąglika. Koszt tej trzymiesięcznej operacji wyniósł około 5 milionów dolarów.

PrzypisyEdytuj

  1. proces ten przyspieszył znacznie po roku 1960, kiedy dały o sobie znać skutki nieprzemyślanej gospodarki ZSRR, zużywającej zasoby wodne rzek zasilających jezioro do nawadniania upraw bawełny i kiedy doszło do regionalnej katastrofy ekologicznej
  2. równocześnie okoliczne płycizny przekształciły się w nowe wyspy, które przez pewien czas nosiły samodzielne nazwy – np. Koнстантин (Konstantin), Комсомольская (Komsomolskaja), a później połączyły się z główną wyspą
  3. zob. fotografia po lewej na dole
  4. współrzędne geograficzne 45°9'29.53"N, 59°17'46.86"E
  5. od czasu nasilenia się procesu degradacji Jeziora Aralskiego ptaki są jednak w jego okolicy coraz rzadziej spotykane

Linki zewnętrzneEdytuj