Wyspy Alandzkie

autonomiczny region Finlandii

Wyspy Alandzkie (szw. Åland, fiń. Ahvenanmaa) – archipelag i jednostka administracyjna Finlandii, położony na Morzu Bałtyckim u wejścia do Zatoki Botnickiej, stanowi obszar szwedzkojęzyczny. Posiada dużą autonomię, a status wysp jest gwarantowany międzynarodowo, ostatnio przez traktat akcesyjny do Unii Europejskiej.

Wyspy Alandzkie
Landskapet Åland
prowincja autonomiczna
Herb Flaga
Herb Flaga
Hymn: Ålänningens sång
(Pieśń o Alandczykach)
Państwo  Finlandia
Siedziba Maarianhamina
Data powstania 1921
Kod ISO 3166-2 FI-01
Zarządzający Peter Lindbäck
Zarządzający Katrin Sjögren (2015-)
Powierzchnia 1552,56
Populacja (2013)
• liczba ludności

28 666Increase2.svg
• gęstość 18,46
Numer kierunkowy + 358
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Języki urzędowe szwedzki
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Finlandia

Łączna powierzchnia archipelagu liczącego 6757 wysp wynosi 1552,56 km², a największa wyspa – Fasta Åland – 650 km². Najbardziej wysuniętą wyspą na południe jest Lillharu, na północ Hon östra, zachód Västerbådan i na wschód Stora Rödskär. Liczba ludności wynosi 28 666 (31 XII 2013). Około 60 wysp jest zamieszkanych, głównie przez ludność pochodzenia szwedzkiego, którzy stanowią 90% mieszkańców wysp. Ludność zajmuje się głównie rybołówstwem, hodowlą bydła i uprawą roli. Jedynym miastem i zarazem stolicą jest Maarianhamina (szw. Mariehamn).

Na Wyspach Alandzkich występuje całkowity zakaz manewrów wojskowych oraz zakaz przelotów samolotów lotnictwa wojskowego – obszar Wysp Alandzkich jest strefą zdemilitaryzowaną. Po raz pierwszy demilitaryzację wysp wprowadził Traktat paryski (1856). Po I wojnie światowej i uniezależnieniu Finlandii od Rosji pretensje do archipelagu zgłosiła Szwecja. Kryzys alandzki rozpatrywała Liga Narodów. 24 czerwca 1921 r. Rada Ligi przyznała wyspy Finlandii z zastrzeżeniem zagwarantowania rozległej autonomii dla tamtejszej ludności i utrzymania demilitaryzacji[1]. 20 października zawarto w Genewie układ o statusie archipelagu, stronami prócz Szwecji i Finlandii były Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Dania, Polska, Estonia i Łotwa[2]. Demilitaryzację potwierdził Pokój paryski (1947).

Ustrój politycznyEdytuj

Wyspy Alandzkie Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Wysp Alandzkich

Wikiprojekt Polityka

Wyspy Alandzkie na podstawie Aktu o Samorządzie Wysp Alandzkich z 28 grudnia 1951 są republiką parlamentarną będącą terytorium autonomicznym Finlandii. Wyspy Alandzkie posiadają własny parlament, zwany Lagting składający się z 30 posłów wybranych w głosowaniu demokratycznym. Odpowiedzialny przed nim jest rząd (Landskapsregering) składający się z sześciu ministrów (edukacji i kultury, finansów, spraw socjalnych i środowiska, administracji i współpracy z Unią Europejską, przemysłu i handlu oraz komunikacji), na którego czele stoi premier (lantråd). Archipelag ma też jednego posła w Eduskuncie i jednego delegata w Radzie Nordyckiej (od 1970). Są także członkiem Unii Europejskiej w ramach Finlandii. W polityce zagranicznej Wyspy Alandzkie są całkowicie uzależnione od rządu fińskiego, którego reprezentantem jest gubernator.

Wyspy Alandzkie posiadają własną flagę, policję, linie lotnicze oraz wydają własne znaczki. Obywatele Wysp Alandzkich są zwolnieni z obowiązku służby wojskowej w fińskiej armii z powodu demilitaryzacji archipelagu.

Główne partie polityczne i ich poparcieEdytuj

Wyspy Alandzkie posiadają system wielopartyjny z klasycznym podziałem na lewicę, prawicę i centrum. Wśród partii znajdują się także ugrupowania o poglądach separatystycznych, dążące do odłączenia Wysp Alandzkich od Republiki Fińskiej. Wybory z 18 października 2015 wygrała Partia Liberalna (23,3% i 7 mandatów) przed Partią Centrum (21,7% i 7 mandatów)[3].

Podział administracyjnyEdytuj

Prowincja podzielona jest na 16 gmin. Głównym miastem i stolicą jest Maarianhamina. Ludność wszystkich gmin podano według stanu na 31 grudnia 2013[4].

  1. Brändö (475) 
  2. Eckerö (947) 
  3. Finström (2520) 
  4. Föglö (572) 
  5. Geta (500) 
  6. Hammarland (1540) 
  7. Jomala (4424) 
  8. Kökar (251) 
  9. Kumlinge (330) 
  10. Lemland (1926) 
  11. Lumparland (413) 
  12. Mariehamn (11 393) 
  13. Saltvik (1813) 
  14. Sottunga (100) 
  15. Sund (1029) 
  16. Vårdö (433) 

 

DemografiaEdytuj

  • Wykres liczby ludności Wysp Alandzkich na przestrzeni lat 1910–2013

źródło: Urząd Statystyczny Wysp Alandzkich

JęzykiEdytuj

Dla ponad 90% mieszkańców Wysp Alandzkich ojczystym jest język szwedzki, a dla 5% język fiński. Szkoły finansowane przez rząd są szkołami szwedzkojęzycznymi.

CiekawostkiEdytuj

W średniowiecznym zamku Kastelholm, na suficie jednej z sal, wywieszone są herby wszystkich właścicieli twierdzy. Wśród nich znajduje się Orzeł Biały na czerwonym tle, który świadczy o tym, że właścicielką zamku była Katarzyna Jagiellonka, najmłodsza córka króla Polski Zygmunta I Starego, żona króla Szwecji Jana III Wazy i matka Zygmunta III Wazy[5].

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Decision of the Council of the League of Nations on the Åland Island June 24th, 1921. [dostęp 2016-06-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-23)].
  2. Konwencja dotycząca niefortyfikowania i zneutralizowania Wysp Alandzkich, podpisana w Genewie 20 października 1921 roku (Dz.U.1922 nr 88 poz. 792).
  3. Lagtings- och kommunalval på Åland 2015 (szw.). valvaka.ax. [dostęp 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-09)].
  4. Statistics and Research Åland. [dostęp 2014-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-07)].
  5. Maciej Zborowski: Wyspy Alandzkie – piękny archipelag między Szwecją i Finlandią (pol.). W: podroze.onet.pl [on-line]. onet.pl, 2015-09-11. [dostęp 2016-10-18].

Linki zewnętrzneEdytuj