Otwórz menu główne

Wyszków

miasto w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Wyszkówmiasto w woj. mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyszków. Był miastem duchownym[3].

Wyszków
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Klasycystyczny pałac z 1780
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wyszkowski
Gmina Wyszków
Prawa miejskie 1501-1870 i od 1919[1]
Burmistrz Grzegorz Nowosielski
Powierzchnia 20,78 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

27 074[2]
1302,9 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 29
Kod pocztowy 07-200, 07-202
Tablice rejestracyjne WWY
Położenie na mapie gminy Wyszków
Mapa lokalizacyjna gminy Wyszków
Wyszków
Wyszków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyszków
Wyszków
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Wyszków
Wyszków
Położenie na mapie powiatu wyszkowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wyszkowskiego
Wyszków
Wyszków
Ziemia52°35′35″N 21°27′33″E/52,593056 21,459167
TERC (TERYT) 1435054
SIMC 0966470
Urząd miejski
Aleja Róż 2
07-200 Wyszków
Strona internetowa

Prywatne miasto duchowne Wyszkowo położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiego[4]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto liczyło 27 309 mieszkańców[5].

Miasto jest położone nad Bugiem na skraju Międzyrzecza Łomżyńskiego i Doliny Dolnego Bugu, w pobliżu Puszczy Białej i Kamienieckiej[1], 55 km na północny wschód od Warszawy, przy drodze krajowej nr 8 Warszawa – Białystok.

PołożenieEdytuj

Wyszków leży na wschodzie Polski w województwie mazowieckim, gminie Wyszków i powiecie wyszkowskim. Wyszków położony jest na północny wschód od Warszawy, nad rzeką Bug.

HistoriaEdytuj

Wyszków jest wzmiankowany od 1203 r.[1], najpierw pod nazwą Wyszkowo. Ośrodek starej parafii z XII w. związanej w początkowym okresie z grodem w Brańsku (obecny Brańszczyk). Prawa miejskie otrzymał w 1501 r.[1] Przed rozbiorami należał do biskupów płockich. W 1528 r. wybudowano most na Bugu, Wyszków stał się ważnym punktem handlowym na skrzyżowaniu dróg, budowa komory celnej przyśpieszyła rozwój miasta[6]. Zniszczony w czasie wojen szwedzkich w połowie XVII wieku. W 1655 roku w tutejszym dworze biskupim zmarł Karol Ferdynand Waza. Od 1795 r. w zaborze pruskim, następnie od 1807 r. w Księstwie Warszawskim, a od 1815 r. w Królestwie Kongresowym (zaborze rosyjskim). W 1863 r. ożywiona działalność oddziałów powstańczych.

W ramach represji po powstaniu styczniowym 19 maja 1870 Wyszków stracił prawa miejskie i odzyskał je 4 lutego 1919. Szybki rozwój miasta po otwarciu w 1897 r. linii kolejowej PilawaTłuszczOstrołęka. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w sierpniu 1920 stanowił ostatnie miejsce postoju Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (planowanego jako rząd marionetkowy Polskiej Republiki Rad) w czasie ofensywy Armii Czerwonej na Warszawę. Epizod ten uwiecznił Stefan Żeromski w opowiadaniu Na probostwie w Wyszkowie.

Przed II wojną światową liczył 12 tysięcy mieszkańców, z czego połowę stanowili Żydzi. W dniach 8–10 września 1939 toczyły się zacięte walki 1 Dywizji Piechoty Legionów z Grupy Operacyjnej „Wyszków” z Niemcami forsującymi Bug. W okresie okupacji niemieckiej mieścił się w mieście oddział roboczy obozu w Beniaminowie dla jeńców sowieckich (w 1984 r. przy ul. Okrzei ustawiono poświęcony ich pamięci głaz pamiątkowy)[7]. Niemcy dokonywali w Wyszkowie masowych egzekucji, zamordowano ponad 7 tysięcy mieszkańców (300 zaraz po zajęciu miasta). 6 kwietnia 1944 r. rozstrzelano tu m.in. 14 członków PPR i żołnierzy AL[7]. Podczas walk między nacierającymi oddziałami pancernymi a broniącą mostu dywizją niemiecką miasto zostało prawie całkowicie zniszczone.

W latach 1946–1951 w okolicach m. Wyszkowa w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka „Wira”. W Polsce Ludowej rozbudowano hutę szkła, w 1963 r. uruchomiono fabrykę mebli i urządzeń wyposażenia wnętrz. W 1975 r. powstała filia FSO – Zakład Zespołów Napędowych, a rok później fabryka mebli kuchennych[6]. W 1978 roku na pl. Daszyńskiego odsłonięto Pomnik Wdzięczności ku czci bojowników ruchu oporu, żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Czerwonej[7]. Pomnik został zburzony w sierpniu 2011 r.[8]

Od 1956 do 1975 i ponownie od 1999 r. Wyszków jest siedzibą powiatu[1].

30 października 2018 r. w parku miejskim odsłonięto pomnik – ławeczkę matematyka i kryptologa Jerzego Różyckiego, absolwenta przedwojennego wyszkowskiego gimnazjum w 1926[9].

Zmiany granic miastaEdytuj

W 1939 do miasta została przyłączona część Rybienka Nowego (Wygoda i Zapole). W latach 1952–1954 do miasta należał Skuszew na lewym brzegu Bugu. W związku z powstaniem gromad w 1954 z granic miasta wyłączono Latoszek, który przyłączono znów w 1961, razem z Rybienkiem Leśnym i Rybienkiem Łochowskim.

GospodarkaEdytuj

  • Przemysł: dawniej meblarski (Wyszkowska Fabryka Mebli), samochodowy (filia FSO, Zakład Zespołów Napędowych) i browar (1860-2001)[10], obecnie: szklarski (huta szkła Ardagh Glass), metalowy, węzeł drogowy, drukarnia.

TurystykaEdytuj

  • Wypoczynek: na lewym brzegu Bugu ośrodek letniskowy – Rybienko Leśne, Sanatorium Neuropsychiatrii Dziecięcej.

MediaEdytuj

TransportEdytuj

Przez miasto przechodzą drogi:

Powstała też obwodnica Wyszkowa, która jest częścią drogi ekspresowej S8.

Przez Wyszków biegnie linia kolejowa nr 29 TłuszczOstrołęka[11], łącząca Ostrołękę z Warszawą, z dworcem w Wyszkowie i przystankiem w Rybienku Leśnym.

13 grudnia 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Komisji Edukacji Narodowej.

OświataEdytuj

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Wyszkowa w 2014 roku[2].


 

ZabytkiEdytuj

 
Pałac w Rybienku Starym
 
Willa Siewierzanka (1933-1936)
  • Obelisk Wazów wystawiony na polecenie króla Jana Kazimierza na cześć jego brata Karola Ferdynanda Wazy, który zmarł w Wyszkowie. Obelisk zaprojektował Giovanni Battista Gisleni.
  • Kościół św. Idziego z 1793 roku w stylu klasycystycznym. W 1884 roku dobudowano dwie kaplice. W 1939 roku kościół spłonął. W 1959 po odbudowie ponownie konsekrowany.
  • Pałac w Rybienku Starym, klasycystyczny z 1780 roku zbudowany dla biskupa inflanckiego Jana Stefana Giedroycia. Od 1831 roku w rękach Augusta Morzkowskiego. Od 1879 roku do 1945 roku właścicielami była rodzina Skarżyńskich. Przebudowany na początku XX wieku m.in. poprzez dobudowanie tarasu. Po usunięciu uszkodzeń z wojny 1920 roku umieszczono w nim pensjonat goszczący m.in. Kossaka, Kotarbińskiego, Aleksandra Zelwerowicza. W wyniku działań wojennych we wrześniu 1939 roku spłonęło poddasze. Od 1945 roku własność Ministerstwa Zdrowia, które ulokowało w nim m.in. sanatorium dziecięce. Od 1989 roku własność SARP. Obecnie własność prywatna.
  • Stróżówka pałacowa w stylu neogotyckim z połowy XIX wieku. Dawniej w jej pobliżu znajdowała się rezydencja biskupów płockich.
  • Browar z XIX wieku, ul. 1 Armii WP nr 54.
  • Willa z okresu międzywojennego, ul. Zakolejowa/Pułtuska.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Znani wyszkowianieEdytuj

Wyszków w kulturzeEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

  • Nazwę miasta nadano uniwersalnemu masowcowi m/s „Wyszków”, który pływał pod tą nazwą w latach 1979–2006[13]

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Ejszyszki   Litwa 2 września 2006[14]
 Kohtla-Järve   Estonia 2 września 2006[14][15]
 Wyszogród   Ukraina 2006[14]
 Winnica   Ukraina luty 2013[14][16]

Galeria zdjęćEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Wyszków.
  2. a b Wyszków polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Polska XVI wieku, t. V Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  4. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
  5. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.). , 2013-06-05. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342. 
  6. a b Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński: „Mazowsze, mały przewodnik”, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1978, s. 248.
  7. a b c Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 504.
  8. Rozbiórka Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. wyszkow.pl, 2011-08-05. [dostęp 2019-03-18].
  9. Elżbieta Szczuka: Na ławeczce obok Różyckiego (foto). nowywyszkowiak.pl, 2018-10-30. [dostęp 2019-03-18].
  10. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1983, ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 340.
  11. Hubert Waguła, Sławomir Fedorowicz, Linia kolejowa 29 (PL) • Tłuszcz – Ostrołęka / © Atlas Kolejowy Polski i Czech, pl.atlaskolejowy.net [dostęp 2017-04-29].
  12. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05].
  13. „Sider shine” – ten statek nazywał się kiedyś „Wyszków”. Viscobar – Wyszków. [dostęp 2016-12-13].
  14. a b c d Współpraca zagraniczna Gminy Wyszków. Tubawyszkowa.pl, 2012-12-07. [dostęp 2013-03-05].
  15. Delegaci miasta partnerskiego Kohtla – Jarve w Wyszkowie. Urząd Miejski w Wyszkowie, 2011-08-29. [dostęp 2013-03-05].
  16. WYSZKÓW ZACIEŚNIA WSPÓŁPRACĘ Z WINNICĄ ZAPRZYJAŹNIONYM MIASTEM NA UKRAINIE. Kurier W, 2013-02-12. [dostęp 2013-03-05].

Linki zewnętrzneEdytuj