Xanthopan morgani

Xanthopan morgani – gatunek motyla nocnego z rodziny zawisakowatych, występujący w południowo-wschodniej Afryce (Zimbabwe, Malawi) i na Madagaskarze. Należy do monotypowego rodzaju Xanthopan. Niewiele wiadomo o biologii tego dużego owada, poza tym, że imagines odżywiają się nektarem storczyków Angraecum sesquipedale, a gąsienice prawdopodobnie żywią się liśćmi Uvaria. Został opisany przez Francisa Walkera w 1856 jako Macrosila morgani.

Xanthopan morgani
(F. Walker, 1856)
Ilustracja
Okaz Xanthopan morgani z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Rodzina zawisakowate
Podrodzina Sphinginae
Plemię Sphingini
Rodzaj Xanthopan
Rothschild & Jordan, 1909[1]
Gatunek Xanthopan morgani

W styczniu 1862 badający zjawisko owadopylności u storczyków, Charles Darwin otrzymał od Jamesa Batemana przesyłkę zawierającą zbiór okazów storczyków, wśród których były okazałe kwiaty Angraecum sesquipedale z Madagaskaru[2]. W kolejnym liście od syna Jamesa, Roberta Batemana, znajdowała się lista nazw przesłanych roślin[3]. W tym samym miesiącu Darwin pisał do Josepha Hookera: „Właśnie otrzymałem przesyłkę od p. Batemana z zaskakującą Angræcum sesquipedalia mającą nektarium długie na stopę – Dobry Boże, cóż za owad może z niego ssać[?]”[4]. Ostroga tego gatunku osiąga 20–35 cm długości; epitet gatunkowy „sesquipedale” oznacza „półtorej stopy”.

Na podstawie swoich obserwacji i doświadczeń, Darwin w swojej książce z 1862 Fertilisation of Orchids wysunął przypuszczenie, że musi istnieć nieodkryty jeszcze gatunek ćmy, którego trąbka może sięgnąć do dna ostrogi. Przy pobieraniu nektaru głowa ćmy zbierałaby pyłek i przenosiła na kolejny kwiat[5].

W 1903 Walter Rothschild i Karl Jordan opisali podgatunek Xanthopan morgani, posiadający szczególnie długą trąbkę ssącą (30 cm), zdolną sięgnąć do nektaru storczyka[6]. Nazwano go Xanthopan morganii praedicta by wskazać fakt, że jego istnienie zostało przewidziane[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Xanthopan (ang.). Nomenclator Zoologicus. [dostęp 21 października 2009].
  2. Darwin Correspondence Project – Letter 3357 — Bateman, Robert to Darwin, C. R., [1862]. [dostęp 2009-10-18].
  3. Darwin Correspondence Project – Letter 3356 — Bateman, James to Darwin, C. R., [1862]. [dostęp 2009-10-18].
  4. Darwin Correspondence Project – Letter 3411 — Darwin, C. R. to Hooker, J. D., 25 Jan [1862]. [dostęp 2009-10-18]. Cytat: I have just received such a Box full from Mr Bateman with the astounding Angræcum sesquipedalia with a nectary a foot long— Good Heavens what insect can suck it[?]
  5. Darwin CR. On the various contrivances by which British and foreign orchids are fertilised by insects, and on the good effects of intercrossing. London: John Murray 1862. [1].
  6. Rothschild W, Jordan K. A revision of the lepidopterous family Sphingidae. „Novitates Zoology”. 9, s. 31-32, 1903. 
  7. Kritsky G. Darwin’s Madagascan Hawk Moth prediction. „American Entomologist”. 37, s. 206–209, 1991.