Złoty Potok (dopływ Prudnika)

Złoty Potok (cz. Zlatý potok) – rzeka górska w Czechach i Polsce w woj. opolskim w Sudetach Wschodnich, w Górach Opawskich .

Złoty Potok
Ilustracja
Złoty Potok w Pokrzywnej
Kontynent Europa
Państwo  Polska
 Czechy
Lokalizacja województwo opolskie, powiat nyski i prudnicki
Kraj ołomuniecki, Okres Bruntál
Rzeka
Długość ok. 24,5 km
Średni przepływ 0,436 m³/s na granicy państwowej
Źródło
Miejsce na południe od Heřmanovice
Wysokość ok. 655 m n.p.m.
Współrzędne 50°12′26,8″N 17°24′38,8″E/50,207434 17,410781
Ujście
Recypient Prudnik
Miejsce w Prudniku
Wysokość ok. 240 m n.p.m.
Współrzędne 50°19′41″N 17°34′13″E/50,328056 17,570278
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
źródło
źródło
ujście
ujście
Rekonstrukcja młyna, które w przeszłości funkcjonowały nad Złotym Potokiem.

Górska rzeka, o długości około 24,5km, lewy największy dopływ Prudnika[1], jest ciekiem IV rzędu należącym do dorzecza Odry, zlewiska Morza Bałtyckiego.

PołożenieEdytuj

Źródło rzeki położone jest w Czechach w Kraju ołomunieckim, okres Bruntál w południowo-zachodniej części Gór Opawskich (cz.Zlatohorská vrchovina) na południowo-wschodnim stoku wzniesienia Příčný vrch) (pol. Góra Poprzeczna). Potok wypływa na wysokości ok. 655 m n.p.m., w części źródliskowej spływa w kierunku północnym pomiędzy Górą Poprzeczną i Biskupią Kopą, szeroką, płytko wciętą, zalesioną doliną. Niżej na poziomie 465 m n.p.m., na wysokości wzniesienia Osikowy vrch rzeka opuszcza zalesiony teren i wpływa na otwarty obszar płynąc w kierunku starego czeskiego miasta górniczego Zlaté Hory, gdzie przyjmuje swój lewy dopływ Cerny potok. Po opuszczeniu Zlatych Hor potok skręca na północny wschód i płynie wśród pół uprawnych w kierunku granicy polsko czeskiej, po minięciu niewielkiego zbiornika Zlaté Jezero położonego po lewej stronie potok na 9 km swojego biegu na wysokości ok. 380 m n.p.m. opuszcza Czechy i wpływa do Polski na teren Parku Krajobrazowego Góry Opawskie. Po ok. 0,5 km potok skręca w kierunku miejscowości Jarnołtówek do suchego zbiornika przeciwpowodziowego, gdzie na Złotym Potoku została wybudowana kamienna zapora przeciwpowodziowa. W Jarnołtówku Potok płynie pośród rozrzuconych z rzadka zabudowań przeplatając się z drogę, wzdłuż południowej granicy Rezerwatu przyrody Olszak doliną konsekwentną, głęboko wciętą w skały osadowe pochodzenia morskiego, głównie piaskowce, mułowce z otoczakami oraz łupki[2]. Koryto potoku kamienisto-żwirowe z małymi progami kamiennymi, na których w kilku miejscach występują malownicze wodospady. Między Jarnołtówkiem a Pokrzywną rzeka, płynąc na wschód przeciska się między północnymi stokami masywu Biskupiej Kopy i Srebrnej Kopy (od strony południowej) a pasmem dużo mniejszych i niższych, ale też stromych wzgórz (z Olszakiem i Krzyżówką) od strony północnej, tworząc malowniczy atrakcyjny krajobrazowo epigenetyczny przełom o długości pow. 3 km. Opuszczając przełom wpływa pomiędzy zabudowania miejscowości Pokrzywna. Za Pokrzywną potok przepływa pod wiaduktem nieczynnej linii kolejowej GłubczyceGłuchołazy, dalej łagodnie płynie wśród zabudowań miejscowości Moszczanka i Łąka Prudnicka płynie w kierunku wschodnim do ujścia, gdzie na północno-zachodnich obrzeżach Prudnika, na wysokości ok. 240 m n.p.m., uchodzi do Prudnika[3]. Zasadniczy kierunek biegu potoku jest północno-wschodni. Jest to rzeka górska odwadniająca ze swymi dopływami znaczą część masywu Góry Poprzecznej oraz odprowadza część wód z północno środkowych zboczy Gór Opawskich. Rzeka w górnym i biegu dzika, w środkowym i dolnym biegu częściowo uregulowana, ze względu na górski charakter i mały stopień uregulowania tworzy malownicze meandry. Dno potoku jest słabo spękane i na ogół nieprzepuszczalne. Potok charakteryzuje się dużymi nie wyrównanymi spadkami podłużnymi i zmiennymi wodostanami, znajduje się na nim szereg progów redukujących spadek do wartości 6-11 promili. Gwałtowne topnienie śniegów wiosną, a w okresach letnich wzmożone opady i ulewne deszcze, które należą do częstych zjawisk sprawiają wezbrania wody i często przybierają groźne rozmiary, stwarzając zagrożenie powodziowe u podnóża gór.

PowodzieEdytuj

Miejscowości leżące w środkowym i dolnym biegu rzeki nawiedziło kilka powodzi, największa miała miejsce w 1903 r.,kolejna wielka powódź miała miejsce w 1997 r.

FaunaEdytuj

Złoty Potok charakteryzuje wiele gatunków ryb, które stanowią typowe elementy potoków. Występuje w nim kiełb (Gobio gobio), strzebla potokowa (Phoxinus phoxinus),głowacz pręgopłetwy (Coottus poecilopus) będące pod ścisłą ochroną oraz piekielnica (Alburnoides bipunctatus), słonecznica (Leucaspius delineatus), okoń (Perca fluviatilis), szczupak (Esox lucius), lipień (Thymallus thymallus), pstrąg potokowy (Salmo trutta) i tęczowy (S. gairdneri).

Walory przyrodniczeEdytuj

Dolina rzeki stanowi korytarz ekologiczny w Górach Opawskich dla siedlisk roślin nadrzecznych (zarośla, lasy łęgowe) i rzecznych. Obszar wzdłuż koryta zachował pół naturalny charakter, występują zbiorowiska różnorodnych siedlisk z cennymi gatunkami roślin i zwierząt. Brzegi rzeki porasta podgórski łęg jesionowy, posiadający bardzo bogate runo, w którym oprócz wielu pospolitych roślin występują niezwykle rzadkie i chronione gatunki. Występują tu gatunki podlegające ochronie częściowej, a wśród nich kopytnik pospolity, przytulia wonna – roślina o właściwościach leczniczych oraz intensywnie pachnący i kwitnący wiosną czosnek niedźwiedzi.

DopływyEdytuj

Modrý potok (l), Černý Potok (l), Skřivánskovický Potok (l), Bolkówka (p), Bystry Potok (p), Zamecki Potok (p), oraz okresowe i bezimienne strumienie mające źródła na zboczach Gór Opawskich.

Miejscowości położone nad potokiemEdytuj

 
Złoty Potok w Łące Prudnickiej

CiekawostkiEdytuj

  • Skały tworzące przełom rzeki Złoty Potok, zbudowane są z łupków fillitowych, piaskowców i metamułowców z domieszką żwiru. Łupki, tworzące opisywane skały mają budowę warstwową, którą stanowią warstwy o barwie prawie czarnej i jaśniejsze, zbudowane z kwarcytu.
  • Na niektórych zboczach opadającym w kierunku Złotego Potoku zachowały się ślady po dawnych płuczkach złota.
  • Kamienna zapora na Złotym Potoku w Jarnołtówku została wybudowana w 1909 r. przez Włochów.
  • Nazwa rzeki pochodzi od przepływających grudek złota, które w przeszłości znajdowano w górnym biegu rzeki. Złoto rzeka wypłukiwała ze skał w rejonie Zlatych Hor, istniejące tam złoża były eksploatowane do XVII wieku.
  • Wody Złotego Potoku przez dziesiątki tysięcy lat żłobiły piaskowcowe i łupkowate stoki Gór Opawskich, doprowadzając do powstania doliny górskiej. Jej trzykilometrowy odcinek pomiędzy Jarnołtówkiem a Pokrzywną zaliczany jest do najładniejszych rzecznych przełomów w Polsce.
  • Wody Złotego Potoku sprawiły, że po wielkiej powodzi, która miała miejsce w 1903 r, okolice odwiedziła cesarzowa Niemiec Augusta Wiktoria.
  • Tama na Złotym Potoku wybudowana została w 1909 roku jako zapora przeciwpowodziowa zabezpieczająca okolice przed gwałtownie wzbierającymi, w wyniku deszczów, wodami górskiej rzeki. Zbudowana dzięki cesarzowej Prus Wiktorii Augusty po powodzi w 1903r
  • Zbiornik przeciwpowodziowy w Jarnołtówku, zbudowany na biegu rzeki jest jedyny na terenie gminy Głuchołazy.
  • W 2011 r. zapora przeszła remont, uzupełniono ubytki, oraz zamontowano komputerowe sterowanie zasuw.
  • Północną krawędź przełomowej doliny Złotego Potoku stanowi kompleks odsłonięć skalnych o nazwie „Karolinki”.
  • W przeszłości nad Złotym Potokiem działał młyn papierniczy, który rozebrano w latach 60-tych XX wieku.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wykaz wód płynących str.331
  2. Budowa geologiczna
  3. Na mapach czeskich to rzeka Prudnik jest dopływem Złotego Potoku, który uchodzi do Osłobłogi

BibliografiaEdytuj

  • Góry Opawskie. Zlatohorská vrchovina., mapa turystyczna, skala 1:40 000. Wyd. IV. Wrocław: Studio PLAN, 2012. ISBN 978-83-61829-94-2.
  • W. Brygier: Przewodnik, Góry Opawskie, Zlatohorska vrchovina. Wrocław: Studio PLAN, 2007. ISBN 83-60180-53-9.
  • red.M. Staffa: Słownik Geografii Turystycznej Sudetów t.18, Góry Opawskie. Wrocław: I-BIS, 2008. ISBN 978-83-85773-98-6.