ZU-23-2M Wróbel

ZU-23-2M Wróbel to podwójnie sprzężona uniwersalna armata morska kalibru 23 mm, opracowana w Polsce w latach 70. XX wieku, używana na polskich okrętach.

ZU-23-2M Wróbel na ORP Gardno.

HistoriaEdytuj

Armata morska ZU-23-2M powstała w celu zastąpienia przestarzałej armaty 2M-3M kalibru 25 mm konstrukcji radzieckiej, używanej na części okrętów polskiej Marynarki Wojennej. Przewidziano ją do montowania na okrętach, na których nie mieściła się armata automatyczna AK-230, wymagająca dla instalacji odpowiedniej ilości miejsca pod pokładem, a przy tym droższa i importowana z ZSRR.

Nowa armata została oparta o produkowaną w Polsce na licencji radzieckiej w Zakładach Mechanicznych Tarnów lądową holowaną armatę przeciwlotniczą ZU-23-2. Prace nad opracowaniem jej adaptacji do wersji morskiej rozpoczęto w 1970 na Wojskowej Akademii Technicznej. Projekt otrzymał początkowo kryptonim Sekretarz (od gatunku ptaka), zmieniony następnie na Wróbel. W 1972 opracowano i zatwierdzono wymagania taktyczno-techniczne armaty oraz projekt wstępny, po czym dalsze prace podjęto w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Sprzętu Mechanicznego w Tarnowie[1]. W 1975 wykonano trzy prototypy, z których dwa przetestowano m.in. w 1976 na pokładzie trałowca ORP "Czajka" proj. 206F. Po usunięciu stwierdzonych wad, w 1979 wykonano dalszych zmodyfikowanych 6 prototypów, które również testowano od października do grudnia tego roku na ORP "Czajka", po czym armatę skierowano do produkcji pod nazwą ZU-23-2M Wróbel ("M" zapewne od "morska")[1]. Spotyka się także nazwy dla armaty ZU-23-2M: PAM-23 (Przeciwlotnicza Armata Morska) lub 23-2PAM, a także Wróbel I (w celu odróżnienia od Wróbel II)[1].

Na skutek skrócenia testów z uwagi na opóźnienie projektu, w toku eksploatacji pierwszych serii ujawniły się niedomagania, m.in. mechanizmów przeładowania oraz napędów hydraulicznych. Były one sukcesywnie usuwane, na skutek czego produkowane w kolejnych seriach armaty różniły się od siebie[1]. W 1983 wprowadzono nowy mechanizm przeładowania. Ogółem w latach 80. ZM Tarnów i OB-R SM Tarnów wykonały około 50 armat ZU-23-2M, które zamontowano na polskich okrętach. Produkcję zakończono w 1990[1]. Opracowano następnie udoskonaloną wersję armaty - zestaw rakietowo-artyleryjski ZU-23-2MR Wróbel II, produkowany w większej serii.

ZastosowanieEdytuj

Armaty ZU-23-2M były lub są zamontowane na okrętach polskiej Marynarki Wojennej (podana liczba zestawów na jeden okręt):

  • 1 korweta proj. 620 ORP "Kaszub" (3 zestawy)
  • 11 kutrów zwalczania okrętów podwodnych proj. 918M (po 1 zestawie - zastąpiły armaty 2M-3M)
  • 5 kutrów patrolowych proj. 918 (po 1 zestawie - zastąpiły armaty 2M-3M, następnie przekazane Straży Granicznej)
  • 1 trałowiec bazowy proj. 207D ORP "Gopło" (1 zestaw)
  • 12 trałowców bazowych proj. 207P (po 1 zestawie)
  • 1 okręt transportowo-minowy proj. 767 ORP "Gniezno" (po 4 zestawy później zastąpione zestawami Wróbel II jak na pozostałych okrętach tego typu)
  • 3 kutry transportowe proj. 716 (po 1 zestawie).
  • 2 okręty szkolne projektu 888: ORP "Wodnik" i ORP "Gryf" (po 2 zestawy - od 1985 zastąpiły armaty 2M-3M)
  • 1 zbiornikowiec paliwowy proj. B199 Z-8 (2 zestawy)
  • 1 zbiornikowiec paliwowy proj. ZP-1200 ORP "Bałtyk" (2 zestawy)
  • 1 zbiornikowiec wodny proj. ZW2 (2 zestawy)
  • 3 pływające stacje demagnetyzacyjne projektu B208 (po 1 zestawie - zastąpiły armaty 2M-3M)
  • 2 poławiacze torped K-11 oraz K-8 typu Kormoran (po 1 zestawie).

3 kutry transportowe proj. 717 (po 1 zestawie) dla Marynarki Wojennej Jemenu

DaneEdytuj

  • kaliber: 23 mm
  • liczba luf: 2
  • długość lufy z zamkiem: - ok. 2100 mm
  • prędkość początkowa pocisku: 970 m/s
  • kąt podniesienia luf: od -10° do +88°
  • kąt ostrzału w azymucie: 360°
  • masa wieży: - 2500 kg
  • obsługa: - 1 osoba
  • donośność maksymalna: w poziomie 2000 m cele nawodne, pod kątem 45° 2500 m cele powietrzne, w pionie 1500 m
  • szybkostrzelność:
    • teoretyczna: 1600-2000 strzałów/min
    • praktyczna: do 400 strzałów/min
  • amunicja: naboje typu 23x152B OFZT (odłamkowo-burząco-zapalający 188,5 g) i BZT (przeciwpancerno-zapalająco-smugowy 190 g)
  • masa naboju: 450 g
  • zapas amunicji: 2 x 50 (w wieży)
  • zasada działania automatyki: wykorzystanie energii gazów prochowych
  • chłodzenie luf: grawitacyjne (powietrzem)


W muzeachEdytuj

Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu (Fort Gerharda) - pierwsza seria produkcyjna (wyprodukowano tylko 51 sztuk, pierwszy w kolekcji muzealnej). Przekazana przez Marynarkę Wojenną RP.

UdostępnioneEdytuj

Wieża bez automatów na kutrze zwalczania okrętów podwodnych projektu 918M nr 172 wożącym turystów w Kołobrzegu.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e J. Ciślak, Polska..., s. 215-216

BibliografiaEdytuj

  • Jarosław Ciślak, Polska Marynarka Wojenna 1995, Warszawa: Lampart i Bellona, 1995, ​ISBN 83-86776-08-0​, s.215-216