Otwórz menu główne

Zaścianek szlachecki

(Przekierowano z Zaścianek)
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Zaścianek”. Zobacz też: miejscowości o nazwie Zaścianek.

Zaścianek – wieś lub część wsi zamieszkana przez ubogą szlachtę, nieposiadającą chłopów i własnoręcznie uprawiającą swoją ziemię.

Spis treści

CharakterystykaEdytuj

W Nowogrodzkiem wyraz ten miał to samo znaczenie co okolica szlachecka. Taki też obraz zaścianku przedstawił Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu. Na Litwie powszechnie nazywano natomiast zaściankiem jedną chatę, oddzielnie leżącą z zabudowaniami gospodarczymi i gruntem do niej należącym[1].

Szlachecka część wsi oddzielona była od części zamieszkanej przez chłopów niewidzialną ścianą (stąd nazwa). Niektórzy przypisują też genezę tej nazwy bliskości w jakiej położone były dwory takiej szlachty. Zaścianki powstawały zwykle przez rozrastanie się jednej rodziny i rozdrabnianie majątku protoplasty. Szlachta zaściankowa zachowywała odrębność prawną i kulturową, przywileje sądowe, polityczne i ekonomiczne. Izolowała się od otoczenia chłopskiego (bardzo rzadkie były małżeństwa "mieszane"). Wyróżniał ją patriotyzm, religijność, wielkie przywiązanie do tradycji rycerskich i do ziemi. Niektóre z takich wiosek do dziś zachowały w nazwie przymiotnik "Szlachecka (-ckie)", np. Brzeźno Szlacheckie.

Zaścianki najliczniej występowały na Mazowszu, Podlasiu, Podolu, szeroko rozpowszechnione były na ziemiach b. Wielkiego Księstwa Litewskiego sięgając daleko za Berezynę (zob. Smolarnia) i Dniepr oraz na Pomorzu.

CiekawostkaEdytuj

W niektórych zaściankach szlacheckich na Podolu (Ukraina) np. w Czajkowicach przez ponad pół wieku władzy radzieckiej przetrwała świadomość szlacheckiego pochodzenia, podział wsi na część "szlachecką" i "chłopską", tradycje i zwyczaje szlacheckie a nawet pojęcie mezaliansu.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Adam Stanisław Krasiński: Słownik synonimów polskich T.2. Wyd. Akademii Umiejętności; w druk. "Czasu" F. Kluczyckiego, 1885, s. 243.

Linki zewnętrzneEdytuj