Otwórz menu główne

Zakawie – dawna kolonia wchodząca w skład Strzemieszyc Małych, położona pomiędzy Strzemieszycami a Sławkowem, tworząca osadę złożoną z ulicy Zakawie w Dąbrowie Górniczej, na północ od drogi krajowej nr 94. Oddalone o 11,7 km od centrum miasta[1], 4,4 km od Sławkowa. Nazwa oznacza osadę położoną za miejscowością Kawa[2]. Zakawie jest osadą historyczną, przysiółkiem Strzemieszyc Małych[3], oddalonym o 3 km od centrum dzielnicy[4]. Nie jest wyodrębnione w jej strukturze jako jednostka pomocnicza niższego rzędu. Tworzy jednak ciągle zwarty i odizolowany ciąg zabudowy obejmujący ulicę o tej samej nazwie. Powstało w latach 20. XIX wieku jako osada górnicza, w związku z rozwojem kopalni galmanu „Leonidas” (w bliskim sąsiedztwie działały również kopalnie galmanu „Anna” i „Kawia Góra”). Działalność górnicza na terenie obecnego Zakawia sięga jednak dużo odleglejszych czasów. Wydobywano tu kruszec przynajmniej w XVI wieku[5]. Przy drodze między kopalniami „Kawia Góra” i „Leonidas” wybudowano w Zakawiu kapliczkę pod wezwaniem św. Antoniego (1851). W związku z likwidacją w drugiej połowie XIX w. miejscowych kopalń galmanu ludność znajdowała zatrudnienie w zakładach przemysłowych sąsiednich miejscowości oraz zajmowała się rolnictwem. Przynależność administracyjna i parafialna tożsama z przynależnością całych Strzemieszyc Małych (parafia Matki Boskiej Szkaplerznej w Strzemieszycach Małych). Od kilku lat przy kapliczce św. Antoniego odprawiane są przez proboszcza parafii w Strzemieszycach Małych msze święte[6]. Wchodząc w skład gminy olkusko-siewierskiej osada znajdowała się w latach 1867–1914 bezpośrednio na granicy guberni piotrkowskiej i kieleckiej; w latach 1945–1975 na granicy między województwem śląskim (później katowickim) i krakowskim. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego z 1895 (t. XIV) Zakawie liczyło 23 domostwa i 257 mieszkańców. W osadzie zachowało się do dzisiaj kilka drewnianych budynków, stanowiących typowy przykład przedwojennej zagłębiowskiej architektury wiejskiej[7]. Od strony północnej do osady przylega bezpośrednio terminal stacji kolejowej Dąbrowa Górnicza Towarowa. W latach 70. XX w. pomiędzy jej bocznicami a osadą istniały hotele robotnicze Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych (PRK) nr 9 z Krakowa. Zabudowania te w latach osiemdziesiątych mieściły jednostkę wojskową. Obecnie po większości z nich pozostały jedynie fundamenty. Przez Zakawie przepływa rzeka Rakówka. Zaczęła ona tutaj płynąć w latach 70. XX wieku, w związku ze zmianą stosunków wodnych wywołaną budową Huty Katowice. Początkowo źródło rzeki znajdowało się na wschód od ulicy, w miejscu okresowo wysychającego źródełka i oczka wodnego, stanowiących pozostałość po płuczce galmanu pod nazwą „Bobrek”[8]. Okolice tego źródła znajdują się obecnie pod ochroną jako użytek ekologicznyŹródliska w Zakawiu”, obejmujący obszar 1,69 ha[9]. Źródło znajduje się u podnóża wzgórza Gieraska (340 m n.p.m.), na wysokości 302 m n.p.m. Wypływa z niego woda wapniowo-magnezowa. Obok cennych biocenoz źródliskowych na terenie „Źródlisk w Zakawiu” zachowały się fragmenty muraw kserotermicznych i łąk trzęślicowych z udziałem rzadkich chronionych gatunków roślin. Spośród występujących gatunków kręgowców aż 31 znajduje się pod ochroną gatunkową.

Herb Dąbrowy Górniczej Zakawie
Osiedle historyczne, obecnie ulica Dąbrowy Górniczej
Ilustracja
Widok na Zakawie od strony południowej
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Dąbrowa Górnicza
Data założenia lata 20. XIX w.
W granicach Dąbrowy Górniczej 1975
Wysokość 300 m n.p.m.
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 41-300
Tablice rejestracyjne SD
Położenie na mapie Dąbrowy Górniczej
Mapa lokalizacyjna Dąbrowy Górniczej
Zakawie
Zakawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakawie
Zakawie
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zakawie
Zakawie
Ziemia50°18′52″N 19°20′16″E/50,314444 19,337778
Portal Portal Polska

Komunikacja

Komunikacja autobusowa obsługiwana jest przez linię 984 Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP[10].

Numer linii Trasa podstawowa
984 Osiedle Mydlice Pętla - Dąbrowa Górnicza - Reden - Strzemieszyce - Strzemieszyce Zakawie

Ulica objęta II. standardem zimowego utrzymania dróg[11].

Najbliższa osobowa stacja kolejowa to oddalona o 2,7 km Dąbrowa Górnicza Wschodnia[12].

Galeria obrazów

PrzypisyEdytuj

  1. Mapa w serwisie maps.google.com (pol.). [dostęp 2009-01-12].
  2. W. Dzikowski, D. Kopertowska: Toponimia Kielc, PWN 1976, s. 54
  3. Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim, wyd. nakładem Komitetu Przewodnika po Zagłębiu Dąbrowskim w Sosnowcu, 1939 r., s. 42-43.
  4. Mapa w serwisie maps.google.com (pol.). [dostęp 2009-11-07].
  5. J. Przemsza-Zieliński: Srebrne Strzemieszyce [1]
  6. A. Rybak: Z dziejów parafii i życia religijnego w Strzemieszycach Małych, w: J. Kmiotek, D. Kmiotek, A. Rybak (red.), Echo dawnych Strzemieszyc, cz. VI, Dąbrowa Górnicza 2001, s. 44 (56).
  7. Przykłady w D. Kmiotek, J. Kmiotek: Echo dawnych Strzemieszyc, cz. V, Dąbrowa Górnicza 2001, s. 16-17.
  8. Archiwum Państwowe Katowice - Archiwum Górnicze Dąbrowskie (AGD), sygn. 370, cyt. za: A. Rybak, A. J. Wójcik: Górnictwo galmanu na terenie Strzemieszyc w XIX wieku, w: P. P. Zagożdżon, M. Madziarz (red.), Dzieje górnictwa - element europejskiego dziedzictwa kultury, t. 2, Wrocław 2009, s. 294.
  9. Uchwała Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej nr XXX/574/2004 z dnia 25 sierpnia 2004 roku w sprawie ustanowienia pomnika przyrody, Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z 2004 nr 94, poz 2634.
  10. Rozkład jazdy
  11. Zarządzenie Nr 1848/09 Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia 16.10.2009 [2]
  12. Mapa w serwisie maps.google.com (pol.). [dostęp 2009-01-12].

BibliografiaEdytuj

  1. Zofia Boda-Krężel: Ruch oporu w Rejencji Katowickiej, 1939–1945, Warszawa 1972, s. 243, 245.
  2. Bronisław Chlebowski (red.): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, Warszawa 1895, s. 295.
  3. Władysław Dzikowski, Danuta Kopertowska: Toponimia Kielc, PWN 1976, s. 54.
  4. Dariusz Kmiotek, Jan Kmiotek: Echo dawnych Strzemieszyc, cz. V, Dąbrowa Górnicza 2001, ​ISBN 83-909050-9-4​.
  5. Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim, wyd. nakładem Komitetu Przewodnika po Zagłębiu Dąbrowskim w Sosnowcu, 1939 r., s. 42-43.
  6. Arkadiusz Rybak: Z dziejów parafii i życia religijnego w Strzemieszycach Małych, w: Jan Kmiotek, Dariusz Kmiotek, Arkadiusz Rybak (red.), Echo dawnych Strzemieszyc, cz. VI, Dąbrowa Górnicza 2001, ​ISBN 83-917750-2-X​, s. 44.
  7. Jan Przemsza-Zieliński: Srebrne Strzemieszyce [3]

Linki zewnętrzneEdytuj