Zamek krzyżacki w Toruniu

Zamek krzyżacki w Toruniu – najwcześniejszy zamek krzyżacki na ziemi chełmińskiej, zbudowany na planie podkowy, prezentuje wcześniejszą formę rozwoju zamków krzyżackich, jeszcze przed ustaleniem się typowego zamku konwentualnego w postaci regularnego czworoboku.

Zamek krzyżacki w Toruniu
Symbol zabytku nr rej. A/88 z 6 października 1938[1]
Ilustracja
2019 rok
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Adres

ul. Przedzamcze 3

Styl architektoniczny

gotyk

Rozpoczęcie budowy

XIII w.

Ukończenie budowy

XIV w.

Pierwszy właściciel

Zakon krzyżacki

Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, w centrum znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek krzyżacki w Toruniu”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek krzyżacki w Toruniu”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek krzyżacki w Toruniu”
Ziemia53°00′34″N 18°36′39″E/53,009444 18,610833

LokalizacjaEdytuj

Zamek znajduje się we wschodniej części Zespołu Staromiejskiego, przy ul. Przedzamcze 3, w sąsiedztwie Hotelu 1231, dawnego Młyna Garbarskiego oraz Regionalnego Inkubatora Przedsiębiorczości.

HistoriaEdytuj

XIII wiekEdytuj

Budowę zaczęto w latach 50. XIII wieku, ukończono w drugiej ćwierci XIV wieku. Początkowo służył Krzyżakom jako baza wypadowa do podboju Prusów i stworzenia państwa zakonnego. Prawdopodobnie od początku była to siedziba komtura. 7 lutego 1454 roku torunianie jako członkowie Związku Pruskiego rozpoczęli nieudany szturm, a następnie oblężenie zamku. Następnego dnia komtur Albrecht Kelb poddał zamek i otworzył bramy krzyżackiej siedziby. Rada miejska natychmiast zdecydowała o jego wyburzeniu, aby uniemożliwić władzy zwierzchniej (niezależnie czy polskiej lub krzyżackiej) trzymanie w Toruniu wojsk[2]. Wydarzenia te zapoczątkowały wojnę trzynastoletnią[3].

Okres nowożytnyEdytuj

 
Makieta zamku
 
Widok ogólny na ruiny zamku
 
Ganek, łączący gdanisko z zamkiem
 
Zbroje na zamku

W okresie nowożytnym teren zamkowy był wykorzystywany jako bastion oraz wysypisko śmieci. Dopiero w 1966 roku ruiny zamku uporządkowano, odsłaniając zachowane do wysokości ok. 1,5 m mury parteru. Ustawiono tu także dwa metalowe miecze, nawiązujące do grunwaldzkich[4]. Odnalezione wtedy detale architektoniczne (maswerki, zworniki) znalazły się w podziemiach zamku oraz w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Z budynków zamku głównego do dzisiaj zachowała się wieża ustępowa (gdanisko) wraz z prowadzącym do niej gankiem, fosa, dolne partie murów parteru (odc. południowy) i ośmiobocznej wieży (stołp) i piwnice. Na terenie przedzamcza zachowały się budynki związane z zamkiem – dawny szpital (częściowo zburzony w końcu XIX w.) i młyn górny, a także znaczne odcinki murów przedzamcza z kilkoma bramami (w tym m.in. Młyńską i Menniczą)[5].

Dzisiaj zamek, zakonserwowany jako trwała ruina, służy celom turystycznym i dydaktycznym. Poza wycieczkami organizowane są tutaj także festiwale uliczne, happeningi, imprezy masowe i turystyczne (pikniki, strzelanie z łuku, pokazy mody itp.). W fosie zamkowej organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Kontakt” oraz Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chrześcijańskiej Song of Songs[6].

Od 2007 roku gospodarzem zamku jest Centrum Kultury Zamek Krzyżacki w Toruniu[7].

PrzedzamczeEdytuj

Na terenie przedzamcza zachowały się obiekty związane z zamkiem[8]:

Zdjęcie Nazwa Uwagi Zabytek
  Gdanisko Wzniesione na początku XIV w. (zwane również Danskerem). Pierwotnie było ono znacznie wyższe, a górna jego część miała kształt ośmioboku Osobny wpis: A/921 z 24 października 1929
  Tama gotycka Pochodzi z XIII w. i była częścią zamkowego systemu obronnego. W wypadku niebezpieczeństwa spiętrzała wody fosy. Górną kondygnację tamy zdobią ostrołukowe otwory
  Górny Młyn Pochodzi z 1262 roku, przebudowany w XIX w. na mieszkania. Obecnie Hotel 1231 Toruń
  Młyn Dolny Pochodzi z 1422 roku, znajduje się w pobliżu ujścia Strugi Toruńskiej do Wisły. Przebudowany w XIX w. na budynek mieszkalny
  Brama gotycka Wschodnia brama wjazdowa do zamku
  Mur przedzamcza Pochodzi z końca XIV w.
  Fosa Fosa była niegdyś używana jako staw rybny. Obecnie znajduje się tu boisko i plac zabaw
  Międzymurze Fragment muru obwodowego u wylotu ul. Przedzamcze z tablicą upamiętniającą oddanie do zwiedzania odrestaurowanych ruin zamku krzyżackiego w 1966 roku
  Nadbrzeże XIX -wieczny mur fortyfikacji pruskich Twierdzy Toruń, wzniesiony na fundamentach starszego z 1613 roku

Komturzy toruńscyEdytuj

Osobny artykuł: Komturzy toruńscy.

CiekawostkaEdytuj

Przy ul. Przedzamcze przy otwartym fragmencie przepływającej w kierunku Wisły Strugi Toruńskiej znajduje się ceramiczny smok. Instalacja ta nawiązuje do rzekomego pojawienia się smoka przy tej ulicy w roku 1746[9][10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj