Zamieszki w Bośni i Hercegowinie

Zamieszki w Bośni i Hercegowinie nazywane też Bośniacką Wiosną[6][7][8][9] rozpoczęły się 3 lutego 2014 w mieście Tuzla w północnej części kraju, lecz szybko rozprzestrzeniły się na inne miasta Bośni i Hercegowiny. Niektóre z tych miast to Sarajewo, Zenica, Mostar, Banja Luka, Jajce, Brczko, Bihać, Prijedor[10], Travnik, Bugojno, Donji Vakuf, Kakanj, Visoko, Gračanica, Sanski Most, Cazin, Živinice, Goražde, Orašje, Srebrenik, Bijeljina[11] Prozor i Tešanj[12]. Zamieszki wybuchły z przyczyn społecznych. Celem protestujących było m.in. obalenie rządu[13][14] i były największymi protestami społecznymi od zakończenia wojny w Bośni[15].

Zamieszki w Bośni i Hercegowinie (2014)
Ilustracja
Państwo

 Bośnia i Hercegowina[1]

Początek wystąpień

3 lutego 2014

Koniec wystąpień

10 lutego 2014

Ranni

ponad 371[2][3][4]

Aresztowani

38[5]

Przyczyny wystąpień

duże bezrobocie, przekroczenia uprawnień przy prywatyzacji spółek publicznych, brutalność policji

Charakter wystąpień

zamieszki, demonstracje, obywatelskie nieposłuszeństwo

brak współrzędnych

Przyczyny wystąpieńEdytuj

Po II wojnie światowej Tuzla stała się ważnym ośrodkiem przemysłowym i kulturalnym Jugosławii. W pierwszej dekadzie XXI wieku cztery przedsiębiorstwa państwowe uległy prywatyzacji, m.in. fabryka mebli i fabryka proszku do prania. Nowi właściciele sprzedali aktywa, przestali wypłacać pensje pracownikom i ogłosili upadłość. Setki ludzi straciło pracę w kraju, w którym bezrobocie sięga i tak 27–44%[16]. Stopa bezrobocia w Bośni i Hercegowinie, kraju o ludności 3,8 mln osób, wynosi około 44%. Oficjalne dane to 27,5%, ale kolejne 20% pracuje w tzw. szarej strefie. Średnia płaca w Bośni i Hercegowinie wynosi 420 euro (w przeliczeniu), a 20% mieszkańców żyje poniżej granicy ubóstwa[17].

ProtestyEdytuj

TuzlaEdytuj

3–5 lutegoEdytuj

Protesty rozpoczęły się 3 lutego 2014 w mieście Tuzla i miały przebieg pokojowy[18]. Następnego dnia setki demonstrantów głównie z dużych firm takich jak Dita, Polihem, Guming i Konjuh starli się z policją w pobliżu budynku administracyjnego, domagając się odszkodowania i żądając od urzędników natychmiastowej reakcji[19]. Demonstranci oskarżyli lokalnych urzędników o umożliwienie kilku byłym państwowym firmom ogłoszenia upadłości w roku 2000 i 2008. Następstwem ogłoszenia upadłości przez firmy były setki bezrobotnych[20].

W tym samym tygodniu protesty rozpoczęły się w różnych miastach Bośni i Hercegowiny, m.in. Bihaću, Mostarze, Zenicy, Kakanj i w stolicy kraju – Sarajewie[21].

Z powodu ostatnich zamknięć fabryk i firm w Tuzli, przynajmniej 600 protestujących próbowało szturmować budynek miastowego samorządu, oskarżając władze o dopuszczanie do upadłości przedsiębiorstw państwowych po ich prywatyzacji[22]. Niektórzy z protestujących rzucali jajkami, racami i kamieniami w okna budynku, a także podpalili opony na ulicy, blokując ruch w centrum miasta. Policja jednak zmusiła demonstrantów do wycofania się i otoczyła kordonem budynek administracji[23][24].

Protestujący zebrali się przed budynkiem administracyjnym kantonu, żądając odszkodowań, zwrotu pieniędzy z opieki zdrowotnej i wypłaty emerytur po sprywatyzowanych firmach, które zbankrutowały. Niektórzy protestujący starli się z policją, próbując wejść do budynku, a także podpalili pojemniki na śmieci oraz opony[19]. Ranne zostały 22 osoby, w tym 17 policjantów, a 24 osoby aresztowano[25][26][27][28].

Protestujący byli oburzeni brutalnością policji. Następnego dnia (6 lutego) liczba protestujących znacznie wzrosła, do 6000 osób, które zgromadziły się przed budynkiem administracyjnym kantonu. Około 100 policjantów został rannych, z czego większość z powodu obrażeń od kamieni rzucanych przez demonstrantów. 20 protestujących zostało lekko rannych, 27 zostało aresztowanych, a 11 samochodów zniszczonych[29].

6 lutegoEdytuj

6 lutego protesty rozprzestrzeniły się na inne miasta Bośni i Hercegowiny. Początkowo ludzie chcieli okazać solidarność z mieszkańcami Tuzli. W stolicy kraju, Sarajewie, protestujący starli się z policją i zablokowali ruch w centrum miasta[30]. Czterech policjantów zostało hospitalizowanych[31][13]. W Mostarze około 200 osób zablokowało ruch w mieście, a w Zenicy około 150 mieszkańców protestowało przed siedzibą lokalnych władz[32]. Jeden w protestujących w Zenicy powiedział: „Dzisiaj walczymy za Tuzlę, jutro walczymy za nas wszystkich”[33]. Protesty wybuchły także m.in. w miastach Bihać i Tešanj[34].

27 osób, które aresztowano dzień wcześniej, zostały zwolnione[35]. Po raz pierwszy od początku protestów policja użyła gazu łzawiącego[36], przez co ponad 20 osób zostało hospitalizowanych[37]. Szkoły w całej Tuzli zostały zamknięte. Mieszkańcy krzyczeli obelgi i oblewali policjantów wodą[14]. Starsi mieszkańcy uderzali w garnki z okien i balkonów[38].

7 lutegoEdytuj

 
Widok siedziby kantonu tuzlańskiego dzień po protestach, 8 lutego 2014.

7 lutego ludzie zaczęli się gromadzić w tych samych miastach co wcześniej i w ponad 20 innych największych miastach kraju. Według oficjalnych danych rannych zostało 130 osób, w tym 104 policjantów[39]. Podczas zamieszek burmistrz miasta Brczko został na krótko wzięty przez demonstrantów jako zakładnik, a następnie zwolniony[40].

8 lutegoEdytuj

Przez godziny poranne tłumy zebrały się m.in. w miastach: Brczko, Mostar, Banja Luka, Jajce, Bihać, Doboj, Prijedor, Travnik, Bugojno, Donji Vakuf, Kakanj, Visoko, Gračanica, Sanski Most, Cazin, Živinice, Goražde, Orašje, Srebrenik, Bijeljina, Prozor i Tešanj[10]. 8 lutego zamieszki zostały zatrzymane i zmieniły się w pokojowe protesty. Na ulicach rozpoczęto sprzątanie[41][42][43].

ZenicaEdytuj

 
Protesty w Zenicy 7 lutego 2014.

Protestujący w Zenicy przedarli się przez kordon policji i podpalili budynek lokalnych władz oraz samochody koło budynku[2]. 7 lutego 2014 władze kantonu zenicko-dobojskiego zaproponowały rezygnację na następnym posiedzeniu[44].

SarajewoEdytuj

7 lutegoEdytuj

W centrum Sarajewa demonstranci podpalili siedzibę kantonu sarajewskiego, po czym policja użyła gazu łzawiącego i gumowych kul. Protestujący próbowali też wejść do siedziby prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny, lecz policja użyła armatek wodnych[45].

W pobliżu gmachu Prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny protestujący podpalili kilka samochodów policyjnych[21]. Budynek także był mocno uszkodzony z powodu podpalenia dwóch pięter i piwnicy, w której spłonęły dokumenty z czasów Austro-Węgier i dwudziestolecia międzywojennego[46]. Demonstranci podpalili także i obrzucili kamieniami siedzibę gminy Centar[21].

8 lutegoEdytuj

Pokojowe protesty, w których wzięło udział co najmniej 200 osób, były kontynuowane 8 lutego o godzinie 16.00, a protestujący domagali się uwolnienia aresztowanych dzień wcześniej demonstrantów. Wezwali także do dalszego pokojowego protestowania, by zmusić rząd do ustąpienia[47].

BihaćEdytuj

7 i 8 lutego blisko 3000 ludzi zebrało się przed budynkiem administracji i domagało się dymisji władz kantonu uńsko-sańskiego[48].

DymisjeEdytuj

Szkody materialneEdytuj

Koszty odbudowy infrastruktury nie są jeszcze znane[51][52]. Szacunkowo koszty we wszystkich miastach będą wynosić 50 mln KM (w przeliczeniu 25,5 mln €)[53]. Wiele dokumentów historycznych zostało zniszczonych po podpaleniu Archiwum Bośni i Hercegowiny. Według archiwisty Siniša Domazet pochodziły głównie z czasów austriackiego panowania w Bośni[54].

ReakcjeEdytuj

Krajowe

Międzynarodowe

  •   Unia Europejska: Rzecznik komisarza ds. rozszerzenia i polityki sąsiedztwa Štefan Füle wezwał demonstrantów i policjantów do nieuciekania się do przemocy[55].
  •   Austria: Wysoki Przedstawiciel dla Bośni i Hercegowiny Valentin Inzko powiedział, że Austria, jak i Unia Europejska zwiększy liczbę żołnierzy w Bośni, jeśli sytuacja się pogorszy[56].
  •   Chorwacja: Chorwacja wezwała do natychmiastowego zaprzestania przemocy w Bośni i Hercegowinie. Chorwackie ministerstwo spraw zagranicznych i europejskich w oświadczeniu podało „Z niepokojem obserwujemy przebieg wydarzeń w Bośni i Hercegowinie oraz wzywamy do pilnego zaprzestania konfliktów i przemocy. Wzywamy wszystkie strony do ustalenia wzajemnego porozumienia, ponieważ Europejska, stabilna i prosperująca Bośnia i Hercegowina jest w interesie wszystkich jej obywateli. Bośnia i Hercegowina ma perspektywę bycia członkiem Unii Europejskiej i powinna rozwiązać konflikty w swojej duszy.”[57]
Prezydent Chorwacji Ivo Josipović skomentował sytuację w Bośni i Hercegowinie będąc na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Soczi. „Życzę naszym sąsiadom i przyjaciołom uspokoić obecną sytuację tak szybko jak to możliwe. Najważniejsze, że wszystkie problemy społeczne można rozwiązać w ramach instytucji demokratycznych i mam nadzieję, że tak będzie też w przypadku Bośni i Hercegowiny.”[58]
„Bośnia i Hercegowina w przeciwieństwie do niektórych trudnych przypadków w tej chwili ma gwarantowaną perspektywę europejską; ma potwierdzoną drogę w kierunku integracji europejskiej. Myślę, że nawet z wszystkimi trudnościami jest coś, co ma szerokie poparcie wśród obywateli i jest to kierunek rozwoju Bośni i Hercegowiny, a więc myślę, że konieczne będzie znalezienie metody komunikacji tak szybko jak to możliwe.” powiedziała chorwacka minister spraw zagranicznych Vesna Pusić. Dodała, że będzie rozmawiać o sytuacji w Bośni i Hercegowinie 10 lutego na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych w Brukseli[58].
Poseł Parlamentu Europejskiego Davor Stier także skomentował sytuację w Bośni i Hercegowinie: „Kiedy ludzie w Mostarze rzucają rzeczy w ogień i krzyczą ‘To jest Bośnia!’ to bardzo przypomina czetników w agresji przeciw Chorwacji krzyczących ‘To jest Serbia!’. Gdy Zlatko Lagumdžija oskarża Parlament Europejski za ustawy przeciw centralizmowi jak bardzo centralistyczne są elity przeciw europejskiemu projektowi pokojowemu. Chorwacja i UE nie mogą być bierne wobec tej spirali przemocy w Bośni i Hercegowinie. Nadszedł czas aby pokazać pozycję lidera. Koniec centralizmu! Koniec przemocy! To czas na europejską drogę Bośni i Hercegowiny.”[58]

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. More than 130 hurt in anti-government protests in Bosnia (ang.). Reuters, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  2. a b Bosnia Rocked by Third Day of Protest Unrest (ang.). Balkan Insight, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  3. Foto: 50ak povrijeđenih u Zenici (bośn.). Zenicablog, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  4. KCUS: 121 osoba zatražila liječničku pomoć (ang.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  5. MUP HNŽ-a: Privedeno 38 huligana, pet zadržano u pritvoru (bośn.). hercegovina.info, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  6. Protests Over Government and Economy Roil Bosnia (ang.). The New York Times, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  7. Bosnian protests: A Balkan Spring? (ang.). BBC News, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  8. BBC: Nazire li se balkansko proljeće? (bośn.). avaz.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-21)].
  9. Trwa „bośniacka wiosna”. Gwałtowne zamieszki na ulicach wielu miast (pol.). Telewizja Republika, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-10].
  10. a b Oko 50 ljudi okupilo se na protestima u Prijedoru (bośn.). avaz.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-21)].
  11. Mirni protesti u Bijeljini (bośn.). haber.ba, 9 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-22)].
  12. Hiljade građana na ulicama (bośn.). avaz.ba, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-21)].
  13. a b Thousands turn out for second day of Bosnian anti-government protests (ang.). euronews, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-07)].
  14. a b c Dismal outlook in Bosnia prompts violent protest (ang.). dw.de, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  15. The ‘Bosnian Spring’ Starts With a Bang (ang.). Balkan Insight, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  16. Factory closures trigger clashes in Bosnia (ang.). euronews, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-07)].
  17. Bosnia and Herzegovina: 130 injured as police disperece protests with tear gas (ang.). The Voice of Russia, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  18. Dvadesetak povređenih na protestu radnika u Tuzli, provaljeno u zgradu Vlade (serb.). Blic Online, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  19. a b Redundant Bosnian Workers Protest in Tuzla (ang.). Balkan Insight, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  20. Unpaid Bosnian workers clash with police (ang.). Business Week, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  21. a b c Razišli se demonstranti u Sarajevu, Tuzli, Mostaru, Bihaću i Zenici (bośn.). Vijesti.ba, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  22. Six protesters, 12 police injured in BiH demonstration (ang.). Shanghai Daily, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  23. TUZLA NA NOGAMA: Radnici okupirali zgradu vlade, policija hapsi i rastjeruje! (bośn.). Slobodna Bosna, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  24. Nemiri u Tuzli, među 10 povređenih i policajci (serb.). novosti.rs, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-08].
  25. U Tuzli masovni prosvjedi, radnici optužuju lokalnu vlast za propast tvrtki (chorw.). glas-slavonije.hr, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  26. Tuzla: Kamenjem na Vladu, sukob sa policijom (serb.). glassrpske.com, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  27. Protesters, police clash over factory closures in Bosnian town (ang.). Reuters, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  28. Tuzla: U revolucionarnom prosvjedu 20-ak ozlijeđenih (chorw.). tportal.hr, 5 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  29. 6 protesters and 12 policemen injured in a manifestation from Bosnia (ang.). trm.md, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  30. Bosnia protests spread to other cities as widespread discontent rages in election year (ang.). Fox News, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  31. Bosnia protesters attack presidency building (ang.). Al Jazeera English, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  32. Mirno se razišli demonstranti u Mostaru (bośn.). 24sata.info, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-23)].
  33. Zeničani okončali proteste i poručili: Danas smo se borili za Tuzlu, a sutra za sve nas (bośn.). 24sata.info, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-23)].
  34. New Protest Clashes Erupt in Bosnia’s Tuzla (ang.). Balkan Insight, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  35. New Protest Clashes Erupt in Bosnia’s Tuzla (ang.). Chicago Tribune, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-07)].
  36. Bosnian Police Use Tear Gas As More Unrest Rocks Tuzla (ang.). Radio Free Europe Radio Liberty, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  37. Bosnia privatization protests reach other cities (ang.). The Washington Post, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-07)].
  38. Bosnian anti-corruption protests spread to Sarajevo (ang.). dw.de, 6 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  39. Anti-government protests turn violent in Bosnia (ang.). France24, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  40. Violent Anti-Govt Protests Spread Across Bosnia (ang.). abc News, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  41. Bosnian Protesters Accuse Police of Brutality (ang.). abc News, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  42. Bosnia draws back from unrest, protesters vow to persist (ang.). Reuters, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  43. Bosnia clear-up begins after Sarajevo and Tuzla protests (ang.). BBC News, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  44. Government of Zenica-Doboj Canton Resigned! (ang.). Sarajevo Times, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  45. Tear gas and water cannon used to disperse Bosnia protests (ang.). The Irish Times, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  46. Presidency building under fire as Bosnia protests continue (ang.). dw.de, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  47. Okončani protesti u Sarajevu, nastavak sutra u 12 sati (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  48. Krajina dala ultimatum Lipovači: Želimo ostavku do večeras (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  49. Anti-govt protests spread across Bosnia (ang.). World Bulletin, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  50. Premijer KS Suad Zeljković podnio ostavku! (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  51. Pogledajte kako izgledaju ulice Sarajeva nakon jučerašnjih protesta (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  52. Vatrogasci: Sve je podsjećalo na '92. godinu, žrtvovali smo živote (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  53. Klix.ba u zgradi Predsjedništva BiH: Demonstranti su uništavali i svečani salon (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  54. Ekskluzivne fotografije iz unutrašnjosti Arhiva BiH: Šteta je nenadoknadiva! (bośn.). klix.ba, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  55. Bosnia rocked by third day of anti-government unrest (ang.). euractiv.com, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  56. Inzko: Moguće slanje trupa EU ukoliko situacija u BiH eskalira (bośn.). klix.ba, 9 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09].
  57. Hrvatska poziva na prekid nasilja i dijalog u BiH (chorw.). vijesti.hrt.hr, 7 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-22)].
  58. a b c BiH: Programirani kaos ili spontana reakcija?! (chorw.). vijesti.hrt.hr, 8 lutego 2014. [dostęp 2014-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-22)].