Zbójnikowate

rodzina ssaków

Zbójnikowate[2] (Caenolestidae) – rodzina małych, naziemnych ssaków z rzędu skąpoguzkowców (Paucituberculata).

Zbójnikowate
Caenolestidae[1]
Trouessart, 1898
Okres istnienia: oligocen–dziś
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – zbójnik ciemny (Caenolestes fuliginosus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Nadrząd

torbacze

Rząd

skąpoguzkowce

Rodzina

zbójnikowate

Typ nomenklatoryczny

Caenolestes Thomas, 1895

Rodzaje

zobacz opis w tekście

EwolucjaEdytuj

Zbójnikowate należą do prymitywnych torbaczy, oddzieliły się wcześnie od swych krewnych. Ich linia w zapisie kopalnym spotykana jest od oligocenu[3].

BudowaEdytuj

Zbójnikowate są niewielkimi torbaczami. Przypominają ryjówkowate[3].

Wzór zębowy I C P M
46-48 = 4 1 3 4
3-4 1 3 4

Zwierzęta te mają zaokrągloną czaszkę o niezbyt wykształconych łukach jarzmowych, niewielkie oczy, zapewniające im słaby wzrok, i długi, spiczasty pysk, na którym znajdują się wibryssy. Cechują się dobrym słuchem. Uzębienie u tego taksonu różni się od spotykanego u innych torbaczy. Mniej jest siekaczy, a siekacze środkowe dolne osiągają znaczne rozmiary i pochylają się ku przodowi. Samica nie ma torby lęgowej. Zarówno pochwa, jak i macica samicy są parzyste. Jako parzyste określa się też plemniki tych zwierząt, przypominające spotykane u dydelfokształtnych. Kończyny zbójnikowatych są cienkie. Nie występują ani syndaktylia, ani przeciwstawne palce. Ciało zakończone smukłym ogonem porośniętym włosami. Zwierzę nie potrafi nim chwytać[3].

Zasięg występowaniaEdytuj

Rodzina obejmuje zwierzęta zamieszkujące w zachodniej części Ameryki Południowej[4], w Andach[3], dokładniej w północnej części tych gór[5].

Tryb życia i pożywienieEdytuj

Zwierzęta te wiodą nocny tryb życia. Chronią się w podziemnych korytarzach znacznej długości. Niedysponująca marsupium samica pozostawia swe potomstwo w gnieździe[3].

Zbójnikowate odżywiają się pokarmem mięsnym. Zazwyczaj spożywają owady, dżdżownicowate, ale niekiedy też niewielkich rozmiarów kręgowce[3].

SystematykaEdytuj

Zbójnikowate obejmują 3 rodzaje zawierające w sumie 7 gatunków[3].

Do rodziny należą następujące rodzaju, występujące współcześnie[4][2][6]:

  • Caenolestes Thomas, 1895zbójnik
  • Lestoros Oehser, 1934 – rozbójnik – jedynym przedstawicielem jest Lestoros inca (Thomas, 1917)rozbójnik inkaski
  • Rhyncholestes Osgood, 1924 – zbójek – jedynym przedstawicielem jest Rhyncholestes raphanurus Osgood, 1924zbójek długonosy

oraz wymarły

Cały czas opisuje się nowe gatunki, czego przykładem Caenolestes sangay z 2013[5].

Kreatorzy Caenolestes sangay zaprezentowali w swej pracy następujące kladogramy, bazując w pierwszym wypadku na sekwencjonowaniu białka, a w drugim także na cechach morfologicznych:


Monodeplhis domestica



Metachirus nudicaudatus




Lestoros inca, Rhyncholestes raphanurus




Caenolestes fuliginosus, Caenolestes convelatus



Caenolestes caniventer, Caenolestes sangay






Monodeplhis domestica



Metachirus nudicaudatus




Lestoros inca, Rhyncholestes raphanurus




Caenolestes convelatus




Caenolestes fuliginosus




Caenolestes condorensis



Caenolestes caniventer, Caenolestes sangay






PrzypisyEdytuj

  1. Caenolestidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 6. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  3. a b c d e f g Błaszak, Skoracki i Gliwicz 2020 ↓, s. 75.
  4. a b B.D. Patterson: Family Caenolestidae. W: C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest (red. red.): Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 58. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  5. a b Reed Ojala-Barbour i inni, A new species of shrew-opossum (Paucituberculata: Caenolestidae) with a phylogeny of extant caenolestids, „Journal of Mammalogy”, 94 (5), 2013, s. 967–982 (ang.).
  6. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Family Caenolestidae. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-22].

BibliografiaEdytuj

  • Czesłąw Błaszak, Maciej Skoracki, Joanna Gliwicz, Infragromada: ssaki żyworodne niższe – Metatheria; torbacze – Marsupialia, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).
  • Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  • Paucituberculata (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2008-04-06].