Zbiersk

wieś w województwie wielkopolskim

Zbierskwieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, w gminie Stawiszyn.

Zbiersk
wieś
Ilustracja
Fragment centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kaliski
Gmina Stawiszyn
Strefa numeracyjna 62
Kod pocztowy 62-830[1]
Tablice rejestracyjne PKA
SIMC 0209332
Położenie na mapie gminy Stawiszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Stawiszyn
Zbiersk
Zbiersk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zbiersk
Zbiersk
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Zbiersk
Zbiersk
Położenie na mapie powiatu kaliskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kaliskiego
Zbiersk
Zbiersk
Ziemia51°57′12″N 18°08′00″E/51,953333 18,133333
"Fabryka cukru" w Zbiersku

Do 1954 roku siedziba gminy Zbiersk. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.

PołożenieEdytuj

Zbiersk położony jest w niewielkiej odległości od ważnych ośrodków:

odległość czas
Kalisz 21,8 km 19 min
Ostrów Wlkp. 46,6 km 47 min
Konin 33,3 km 29 min
Poznań 122 km 1 godz. 22 min
Łódź 131 km 1 godz. 36 min
Wrocław 142 km 2 godz. 19 min
Warszawa 246 km 3 godz. 18 min
Kraków 331 km 4 godz. 47 min
Gdańsk 333 km 4 godz. 54 min

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Zbiersk[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0209349 Miedza przysiółek

HistoriaEdytuj

Pochodzenie nazwy Zbiersk nie jest dokładnie znane. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od zbirsko – skupisko, zbiorowisko chodzi tu prawdopodobnie o to, iż Zbiersk leżał pośród zbiorników wodnych których jeszcze na początku XX wieku było kilkanaście. Zbiersk, ale w formie Sezibersco występuje już w roku 1063. W roku 1103 Zbiersk był posiadłością należącą do klasztoru w Mogilnie i nazwa jego brzmi Sebersko, a w późniejszych czasach zmienia się z Sebersko na Zbiersko.

W XVI i pierwszej połowie XVII w. częściami lub w całości była własnością szlachty zagrodowej Zbierskich. W 1562 jedną część miał Marcin Zbierski Sierszeń, a inną podzielili między siebie bracia Wojciech i Stanisław Zbierscy Czarnuchowie. W 6 lat później człon wsi po bracie Janie Zbierskim Elżbieta Maciejowa Zarzewska zbyła pisarzowi ziemskiemu kaliskiemu Bartłomiejowi Kotyńskiemu, który w tym samym roku wziął w zastaw część Zbierska od Stanisława Zbierskiego Czarnuchy. Wtedy też Bartłomiej zapisał tu posag żony Róży Suchorzewskiej. Oprócz niego wieś częściami w 1579 roku miało także 5 Zbierskich. W 13 lat później Bartłomiej Kotyński nabyte wcześniej człony Zbierska dał córce Jadwidze Maciejowej Wężyk Widawskiej. W tym samym roku Jakub Zbierski Spytek zbył część Janowi Lipskiemu z Jastrzębnik, który w 1579 kupił również człon od Jadwigi z Kotyńskich Widawskiej. Po nim przejął najpierw syn Stanisław i w 1610 sprzedał przyrodniemu bratu Andrzejowi, który – oprócz Piotra Zbierskiego Czarnuchy i Andrzeja Grodzickiego – jako właściciel części wzmiankowany w 1618.

Później część Lipskich nazwano Lipszczyzną i w 1643 jej dziedzic Stanisław Lipski zastawił u Świętosława Czackiego. Z kolei po Stanisławie mielsi synowie i Stanisław Lipski swoją ojcowiznę w Zbiersku zbył w 1679 Andrzejowi Boguckiemu, którego syn Sebastian Stanisław w 1685 kupił dalszą część wsi od Władysława Lipskiego, brata Stanisława. Natomiast człon Zbierskich w 1643 należał do Joanny Zbierskiej, a później do Jana Zbierskiego Czarnuchy, po śmierci którego w 1659 spisano inwentarz. Następnie tę część wsi dostała córka Jana Anna Zbierska i w 1684 wraz z synem Janem Gorzyckim i drugim mężem Janem Franciszkiem Czachórskim sprzedała Zygmuntowi Lasockiemu. Natomiast trzeci człon Zbierska Andrzej Grodzicki trzymał do 1654 i zbył Marcinowi Swieykowskiemu (Świejkowskiemu), który jako jej właściciel wzmiankowany jeszcze w 1665 Z kolei po śmierci Zygmunta Lasockiego przed 1707 przejął syn, podczaszy wyszogrodzki Maciej i z czasem skupił całą wieś w swoich rękach. Następnie sprzedał ją w 1727 za 61 836 zł pisarzowi ziemskiemu kaliskiemu Stanisławowi Gostyńskiemu, od którego 3 lata później nabył za 70 000 zł Bogusław Kożuchowski herbu Doliwa, ożeniony z Zofią Gostyńską. Z kolei co najmniej od 1759 właścicielem był sędzia wieluński Stanisław Kożuchowski, który w tym roku przeprowadził remont prezbiterium miejscowego kościoła i pobudował nawę.

Natomiast w 1771 Zbiersk był w posiadaniu szambelana królewskiego Leona Gąsiorowskiego herbu Ślepowron, a wkrótce – w wyniku zajazdu – dostał się w ręce małżonków Jakuba i Franciszki Przespolewskich. Następnie w 1775 ponownie włości te przejął w posiadanie Leon Gąsiorowski, a właścicielem po Stanisławie Kożuchowskim od 1797 został jego syn Antoni Kożuchowski. Z kolei za 320 000 złp nabył Zbiersk syn Tadeusz i 6 lat później sprzedał Konstantemu Kręskiemu, ożenionemu z Brygidą z Kożuchowskich. Następnie w 1847 od Konstantego włości nabył Wilhelm Aleksander Repphan, który mieszkał we dworze petryckim i od 1839 dzierżył Petryki, Bartodzieje, Ostrówek i Łyczyn. Po nim w 1881 kolejnym właścicielem dóbr został August Repphan (syn Beniamina), a 3 lata później przejęła Spółka Buraka Cukrowego i Rafinerii „Zbiersk” W. A. Repphan. Następnie trzymała Spółka Akcyjna Cukrowni i Rafinerii „Zbiersk”.

Do zniszczenia Zbierska przyczyniły się napady nieprzyjacielskie. W roku 1306 najazd litewski, który sięgnął aż pod Kalisz nie ominął także Zbierska. Przez te tereny ciągnęli także i Krzyżacy w 1331 roku. Stacjonowały tu również i wojska szwedzkie które wtargnęły na ziemie polskie w lipcu 1659 roku. Przemarsz wojsk szwedzkich znaczyły pożary, zgliszcza, ograbione chaty, dworki i osiedla. W czasie tej rabunkowej wojny spłonął pobliski Stawiszyn, a można przypuszczać, że nie oszczędziły grabieżcze wojska i Zbierska skoro po upływie całego stulecia ludność Zbierska liczy w 1759 roku zaledwie 84 osoby.

Wiek XVIII to okres ciągłych wojen, niepokojów i waśni magnaterii, które doprowadzają do upadku Polski i rozbiorów. Zbiersk wraz z Ziemią Kaliską dostaje się po drugim rozbiorze w 1793 roku pod zabór pruski, włączony do tak zwanego „Regeneracji Poznańskiej”. Kiedy w rok później wybucha Powstanie Kościuszkowskie tereny Zbierska i Stawiszyna zostają opanowane przez powstańców i stają się poważnym ośrodkiem ich działalności na terenie Ziemi Kaliskiej. 31 sierpnia 1794 roku między Zbierskiem a Stawiszynem około 300 chłopów uzbrojonych w kosy i piki zatarasowało drogę wojskom pruskim pod dowództwem por. Milken którego zadaniem było utrzymanie komunikacji pomiędzy Koninem a Kaliszem. Dopiero ogniem artylerii udało się im odeprzeć atak powstańców i dotrzeć do Kalisza. Po klęsce Niemców w 1806 roku zostaje utworzone Księstwo Warszawskie w skład którego weszła Ziemia Kaliska a wraz z nią i Zbiersk. W 1813 roku przez Zbiersk, Stawiszyn wróciły wojska Napoleońskie z nieudanej wyprawy na Rosję. 16 km od Zbierska pod Kokaninem doszło do bitwy pomiędzy cofającymi się wojskami francuskimi pod dowództwem gen. Regniera, a ścigającymi je wojskami rosyjskimi. Po klęsce Napoleona w 1813 roku Księstwo Warszawskie dostało się pod okupację carskiej Rosji.

Na wieść o wybuchu powstania listopadowego, na czele polskich sił zbrojnych w Kaliskiem stanął generał Józef Gabriel Biernacki. Po wsiach i miastach powstaje straż bezpieczeństwa przekształcona na „gwardię ruchomą”, która liczyła 27 211 ludzi, broń palną posiadało zaledwie ponad 1600 żołnierzy, reszta była uzbrojona w kosy osadzone na sztorc. Wśród tych ostatnich byli także mieszkańcy Zbierska , o czym krążą ustne wiadomości pośród tutejszych mieszkańców. Po upadku powstania listopadowego rozpoczyna się w Królestwie ucisk narodowy, połączony z kryzysem gospodarczym. Brutalne postępowanie władz carskich spowodowało skutek przeciwny niż zamierzał zaborca. W 1848 roku wybucha powstanie w zaborze pruskim. Główną siłą tego powstania byli chłopi - kosynierzy, którzy walczyli na polach Wrześni, Miłosławic i Pleszewa. Przez kordon do pobliskiego Pleszewa przedziera się i młodzież ze Zbierska. Nasilenie nastrojów rewolucyjno-patriotycznych doprowadzi do powstania w 1863 roku. Miało ono silny oddźwięk i na tutejszym terenie. Rozległe lasy ciągnące się od Zbierska w stronę Konina stwarzały dobrą bazę operacyjną dla powstania.

W roku 1879 ludność Zbierska liczyła 1500 osób. Dobra Zbierskie w tym czasie były w posiadaniu znanego niemieckiego kapitalisty Repphana członka znanego rodu kaliskich Rephanów. Rodziny, która w dużym stopniu przyczyniła się do rozwoju przemysłu na tych ziemiach.

W roku 1852 wybudował swoją „fabrykę cukru”. Założona przez Repphana fabryka służyć miała jako warsztat gospodarski przeznaczony do przerobu buraków z własnych majątków. Do rozwoju Zbierska przyczynia się połączenie Zbierska z Kaliszem i Koninem dzięki wybudowanej szosie w 1869 roku. W roku 1885 wybudowano szkołę dla dzieci rolników we wsi Zbiersk. Drugą szkołą w Zbiersku była szkoła Fabryczno-Dominikalno-Kolejowa 3 klasowa /6 oddziałowa/. Mieściła się w gmachu fabrycznym wybudowanym w roku 1905.

W 1914 roku wybudowano kolej wąskotorową od Zbierska do Opatówka.

W 1919 roku starania ówczesnego dyrektora Cukrowni Zbiersk Leona Nowakowskiego, zorganizowano Ochotniczą Straż Pożarną przy Cukrowni Zbiersk.

W październiku 1923 roku rozpoczęto budowę kolei ze Zbierska do Kucharek.

W 1938 roku został wybudowany piętrowy gmach gminy Zbiersk. Kilka lat przedtem wybudowano remizę OSP w Zbiersku.

W 1933 roku uruchomiono Agencję Pocztowo-Telefoniczną.

W roku 1933 oddana została do użytku nowa szkoła, której koszt budowy wyniósł około 70 tys. zł. W nowej 8 oddziałowej szkole rozpoczęło naukę 414 uczniów.

Od razu po wyzwoleniu na terenie gminy Zbiersk rozpoczęło organizację szkolnictwa podstawowego pod przewodnictwem byłego Kierownika Szkoły w Zbiersku Mieczysława Perlińskiego. Powstały szkoły podstawowe w Zbiersku, w Kol. Zbiersk, Przyranie, w Dzierzbinie, w Zamętach i na Werginkach.

W wyniku reformy administracyjnej 1 stycznia 1973 miejscowość została podzielona na Zbiersk i Zbiersk-Cukrownia.

ZabytkiEdytuj

Tuż przy szosie od południa Zbiersk posiada cenny zabytek kaplicę cmentarną w stylu neomauretańskim z roku 1730 ufundowaną przez rodzinę Kożuchowskich. Jest ona jedną z dwu tego typu budowli w Polsce. Niestety kaplica ta nie jest wpisana do rejestru zabytków przez co nie można było zapobiec barbarzyńskiej przebudowie kopuły. Zdjęcia kaplicy z 1941 roku i jej pierwotny wygląd można znaleźć w serwisie fotopolska.eu.

Do zabytków należy także kościół drewniany św. Urszuli.

Niezwykle ciekawy był wynik badań archeologicznych przeprowadzonych przez prof. dr Józefa Kostrzewskiego z Poznania w roku 1924 na terenie Łysych Gór. Znaleziono tam zabytki z epoki kamiennej środkowej i młodszej, z epoki brązu, kultury Łużyckiej, grobów skrzynkowych i kloszowych, przedmioty z okresu latańskiego, rzymskiego oraz wczesnego średniowiecza, a nawet czasów nowożytnych z pewnymi tylko przerwami. Liczne przedmioty krzemienne jak noże, skrobacze, rydle z epoki kamiennej, jak i ułamki naczyń oraz kości zwierzęcych znajdowane na terenie tychże wydm wskazują na poważne skupisko osadnicze w tej epoce. W 2006 archeolog Mirosław Andrałojć i elektronik Piotr Szyngiera dokonali odkrycia Skarbu ze Zbierska.

EdukacjaEdytuj

PrzedszkolaEdytuj

  • Publiczne Przedszkole Samorządowe w Zbiersku

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa im. Jana III Sobieskiego w Zbiersku

GimnazjaEdytuj

  • Gimnazjum w Zbiersku

SportEdytuj

Piłka nożna:

  • CKS Zbiersk

Wędkarstwo – koło PZW Zbiersk

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

12 października 2003 roku ks. bp. Stanisław Napierała poświęcił krzyż i plac pod budowę nowego kościoła. Projekt kościoła został wykonany przez inż. Jerzego Kociołowicza. 15 kwietnia 2004 roku rozpoczęto budowę kościoła. Dzięki staraniom ks. kan. Bogdana Czyżniejewskiego w październiku 2005 roku wbudowano kamień węgielny sprowadzony z Nazaretu. We wsi działalność kaznodziejską prowadzą również Świadkowie Jehowy – zbór Zbiersk[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-14].

Linki zewnętrzneEdytuj