Zbigniew Białas

polski literaturoznawca

Zbigniew Białas (ur. 3 lipca 1960 w Sosnowcu) – polski literaturoznawca-anglista, profesor nauk humanistycznych, prozaik i tłumacz.

Zbigniew Białas
Ilustracja
Zbigniew Białas (2019)
Imię i nazwisko Zbigniew Stanisław Białas
Data i miejsce urodzenia 3 lipca 1960
Sosnowiec
Narodowość polska
Język polski, angielski
Alma Mater Uniwersytet Śląski
Dziedzina sztuki studium literaturoznawcze (ang.), powieść historyczna (pol.)
Ważne dzieła

ŻyciorysEdytuj

Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego im. Włodzimierza Majakowskiego w Zawierciu (obecnie im. Heleny Malczewskiej). Ukończył filologię angielską na Uniwersytecie Śląskim. Od grudnia 1984 do czerwca 1985 służył w wojskach ONZ na Bliskim Wschodzie (Misja Obserwacyjna Sił Narodów Zjednoczonych ds. Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzgórzach Golan (UNDOF – United Nations Disengagement Observer Force)). Odznaczony przez Sekretarza Generalnego ONZ medalem In the Service of Peace.

Działalność naukowaEdytuj

W roku 1993 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Habilitację uzyskał na Uniwersytecie w Essen (Niemcy), gdzie przebywał w latach 1995–1997 jako stypendysta Fundacji Alexandra von Humboldta. Rozprawa habilitacyjna, Mapping Wild Gardens, opublikowana, podobnie jak doktorat, w Niemczech, uzyskała nagrodę Sparkasse Essen jako Najlepsza Rozprawa Habilitacyjna w dziedzinie nauk humanistycznych Uniwersytetu w Essen w roku 1997[1]. W roku 2001 przebywał w Stanach Zjednoczonych (Creighton University) jako stypendysta Fundacji Fulbrighta, gdzie pracował nad monografią The Body Wall. W roku 2007 Prezydent RP Lech Kaczyński nadał mu tytuł profesora nauk humanistycznych[2].

Pracownik naukowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, był prodziekanem ds. Nauki Wydziału Filologicznego w latach 1998–2001. W latach 2004–2019 kierownik Zakładu Literatur Podróżniczych i Studiów Postkolonialnych w Instytucie Kultur i Literatur Anglojęzycznych. W latach 2016–2019 Dyrektor Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych[3]. Jego zainteresowania badawcze obejmują teorię i historię literatury i kultury, teorię i literaturę postkolonialną.

Prowadził wykłady gościnne na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Niemczech, Republice Południowej Afryki, Szwecji, Finlandii, Danii, Włoszech,Grecji, Turcji i Maroku. Promotor w dwudziestu jeden obronionych przewodach doktorskich (stan na 30 maja 2019)[4].

23 października 2018 r. był laudatorem w procesie nadania tytułu doktora honoris causa nobliście Johnowi Maxwellowi Coetzee przez Uniwersytet Śląski w Katowicach[5].

Działalność literackaEdytuj

Powieść Korzeniec zdobyła Śląski Wawrzyn Literacki 2011 – nagrodę przyznawaną przez Bibliotekę Śląską w Katowicach oraz Zagłębiowską Nagrodę „Humanitas”. Powieść została ponadto uhonorowana Specjalną Nagrodą Artystyczną Miasta Sosnowca[6] i wywalczyła tytuły „Najlepszej Książki Roku 2011” oraz „Najlepszej Książki na Jesień” w kategorii „proza polska” w plebiscytach organizowanych przez wortal literacki granice.pl[7][8]. Książka uzyskała także nominację do Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz 2011 przyznawanej przez Fundację im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego[9] i jako jedyny utwór beletrystyczny zdobyła nominację do nagrody „Historia zebrana” (edycja 2011) w konkursie organizowanym przez wortal historyczny histmag.org.

Korzeniec jest pierwszym tomem „trylogii sosnowieckiej”. Bezpośrednią kontynuacją jest powieść Puder i pył, która ukazała się w 2013 roku. Trzecim tomem cyklu jest Tal, wydany w roku 2015.

W roku 2011 Program 2 Polskiego Radia wyemitował dziesięć fragmentów Korzeńca w interpretacji Mariana Opani[10], a w 2013 r. wyemitowano dziesięć fragmentów Pudru i pyłu w interpretacji Grzegorza Damięckiego[11].

Wersję teatralną Korzeńca przygotował Teatr Zagłębia w Sosnowcu, prapremiera miała miejsce 26 maja 2012[12]. Reżyseria i scenografia: Remigiusz Brzyk, adaptacja i dramaturgia: Tomasz Śpiewak, muzyka: Jacek Grudzień[13]. Wersję telewizyjną na potrzeby Teatru Telewizji zrealizowali Remigiusz Brzyk oraz Marcin Koszałka. Spektakl emitowano 1 kwietnia 2014[14][15].

Działalność publicznaEdytuj

Członek Rady Programowej Teatru Śląskiego w Katowicach. W latach 2013–2018 był autorem i gospodarzem cyklicznych debat prowadzonych na Scenie Kameralnej Teatru Śląskiego. Debaty („Puder i pył”) poświęcone były tożsamości lokalnej oraz istotnym zjawiskom społecznym i kulturowym[16].

Działalność translatorskaEdytuj

Współpracował z Literaturą na Świecie, Wydawnictwem Literackim, „Książnicą”, KAW, Wydawnictwem „Śląsk”. Tłumaczył współczesną prozę i poezję amerykańską (Bernard Malamud, Irwin Shaw, Stephen Tapscott, John Jakes), współczesną prozę brytyjską (Alasdair Gray, P.D. James, Jim Curran) oraz prozę i poezję nigeryjską (Wole Soyinka).

PublikacjeEdytuj

Książki naukoweEdytuj

  • Post-Tribal Ethos in Contemporary Anglophone African Literature: A Study in Detribalisation. Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1993; ​ISBN 3-89206-558-6​.
  • Mapping Wild Gardens: The Symbolic Conquest of South Africa. Essen: Verlag Die Blaue Eule, 1997; ​ISBN 3-89206-829-1​.
  • The Body Wall: Somatics of Travelling and Discursive Practices. Frankfurt/Mein, New York: Peter Lang Verlag, 2006; ​ISBN 978-3-631-54534-8​ pb.[17].

PowieściEdytuj

Tzw. „kwartet zagłębiowski”:

ReportażeEdytuj

Książki naukowe redagowane i współredagowane (wybór)Edytuj

Przekłady literackie (wybór)Edytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zob.: "Buntes Sprachengemisch beim Sparkassenpreis", Campus: Nachrichten und Berichte aus der Universitaet GH Essen 1/1999, s.6; ISSN 0945-0041
  2. M.P. z 2007 r. nr 82, poz. 861
  3. http://www.ikila.us.edu.pl/index.php/struktura/dyrekcja-ikila
  4. Zbigniew Białas, www.ikila.us.edu.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  5. Wyborcza.pl, katowice.wyborcza.pl [dostęp 2018-11-05].
  6. Nagrody Artystyczne przyznane, www.sosnowiec.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  7. Najlepsza książka roku 2011
  8. Krakowscy laureaci "Najlepszej książki na jesień", www.wiadomosci24.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  9. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-27].
  10. Marian Opania czyta kryminał "Korzeniec" - Dwójka - polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2017-11-27].
  11. Zbigniew Białas: "Puder i pył" - Dwójka - polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2017-11-15].
  12. Teatr Zagłębia, www.teatrzaglebia.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  13. "Brzyk reżyseruje Korzeńca w Zagłębiu" http://www.teatry.art.pl/n/czytaj/35120
  14. Sosnowiecki "Korzeniec" zostanie pokazany w ramach Teatru Telewizji! [ZDJĘCIA] - Dziennikzachodni.pl, www.dziennikzachodni.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  15. Spektakl Korzeniec Teatru Zagłębia z Sosnowca 1 kwietnia w TVP Kultura [ZAPOWIEDŹ, ZDJĘCIA] - Dziennikzachodni.pl, www.dziennikzachodni.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  16. http://www1.teatrslaski.art.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=601&Itemid=962&lang=pl
  17. informacja o książce na stronie wydawcy. Peter Lang Verlag. [dostęp 2011-01-12].

BibliografiaEdytuj

  • Zbigniew Białas w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI).
  • "Śladami prozy Zbigniewa Białasa. Przewodnik literacki po Sosnowcu", red. T. Grząślewicz, R. Opalski, Sosnowiec: 2018
  • Remigiusz Brzyk, "Topografia miejsca teatralnego w pracy reżysera na podstawie spektaklu „Korzeniec” zrealizowanego w Teatrze Zagłębia w Sosnowcu", Kraków AST: 2017 (rozprawa doktorska).
  • „Rutka jest niebezpieczna”. O nowo powstającej powieści inspirowanej losami będzińskiej Żydówki z Profesorem Zbigniewem Białasem rozmawia Anita Jasińska: "Narracje o Zagładzie", (3) 2017, ISSN 2450-4424; Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 361-365.

Linki zewnętrzneEdytuj