Otwórz menu główne

Zbigniew Dańczyszyn

Zbigniew Dańczyszyn (ur. 1 stycznia 1920 w Dynowie, zm. 19 czerwca 1991) – polski pracownik przemysłu górniczo-naftowego związany z Sanokiem, więzień obozów niemieckich podczas II wojny światowej, polityk, tenisista, działacz sportowy.

Zbigniew Dańczyszyn
Ilustracja
Zbigniew Dańczyszyn (1938)
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1920
Dynów
Data śmierci 19 czerwca 1991
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Sanoku
Narodowość polska
Małżeństwo Danuta
Dzieci Andrzej
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Krzyż Oświęcimski Medal Komisji Edukacji Narodowej
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej” Odznaka „Zasłużony dla Sanoka”

ŻyciorysEdytuj

Był synem pracownika poczty Bazylego i Heleny[1]. Urodził się 1 stycznia 1920 w powiecie brzozowskim, od dzieciństwa był związany z Sanokiem[2][3]. W 1938 zdał egzamin dojrzałości w Państwowym Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Władysław Majcher, Zdzisław Peszkowski)[4][5]. Wstąpił do Szkoły Podchorążych przy 5 Pułku Strzelców Podhalańskich w Przemyślu, uzyskując stopień plutonowego podchorążego Wojska Polskiego. W okresie mobilizacji w sierpniu 1939 został skierowany do 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w rodzinnym Sanoku.

Po wybuchu II wojny światowej 1939 został odkomenderowany do jednostki szkolenia rezerw 22 Dywizji Piechoty Górskiej w Samborze. W trakcie kampanii wrześniowej podjął nieudaną próbę przedostania się przez granicę rumuńską i powrócił do Sanoka. Został wzięty przez Niemców do niewoli, z której zbiegł w Iwoniczu. Powrócił do domu rodzinnego, lecz zagrożony aresztowaniem udał się do Łańcuta, gdzie przebywała jego siostra. Po okresie ukrywania się w majątku Wilensdorf[6], w kwietniu 1940 usiłował przedostać się na Węgry z zamiarem dalszej drogi do Wojska Polskiego we Francji. W Użgorodzie otrzymał rozkaz od polskiego oficera odbycia transgranicznego kursu kurierskiego[7]. Następnie podjął próbę przejścia do Jugosławii, po czym został aresztowany przez Węgrów w miejscowości Stačkin. Przekazany Niemcom, był osadzony w więzieniu w Sanoku (1940, w lipcu 1940 część z osadzonych tam, została zamordowana w egzekucji na górze Gruszka)[8]. W sierpniu 1940 został przewieziony do więzienia w Tarnowie, a po ośmiu miesiącach tam spędzonych, 5 kwietnia 1941 został zesłany do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau[9][10] (otrzymał numer obozowy 11246[10]). Do tego czasu wraz z nim był więziony inny kurier i także jego szkolny, Antoni Szczudlik (rozstrzelany w Auschwitz); w Auschwitz przebywali inni znajomi z Sanoka, m.in. Czesław Jara, Kazimierz Dulęba, Bronisław Wajda, Mieczysław Ansion, Jan Bezucha[11]. W 1943 Dańczyszyn został przeniesiony do obozu w Buchenwaldzie[10]. Stamtąd wiosną 1945 był przewożony do KL Dachau, jednak zbiegł z transportu, po czym wraz z trzema innymi uciekinierami ukrywał się przez tydzień w lesie aż do napotkania żołnierzy amerykańskich.

We wrześniu 1945 powrócił do Sanoka. Od października 1945 krótkotrwale był pracownikiem Wydziału Kultury Powiatowej Rady Narodowej w Sanoku. Następnie w 1946 został zatrudniony w Sanockim Zakładzie Górnictwa Nafty i Gazu i pracował tam do 1978, gdy przeszedł na emeryturę. Awansowany pełnił stanowisko zastępcy dyrektora ds. organizacyjnych. Podczas pracy zajmował się także sferą kulturalną, przygotowywał występy estradowe i sceniczne, programy satyryczne[12]. Był członkiem zespołu wokalnego Czwórka Rewelersów, działającym w Powiatowym Domu Kultury, działającym w budynku przy ul. Adama Mickiewicza 24 w Sanoku (prócz niego także m.in. Adam Bieniasz, Benedykt Gajewski)[13].

W 1947 wspólnie z Edwardem Czerepaniakiem powołał do życia klub sportowy pod nazwą RKS Sanoczanka, w kolejnych latach przemianowany na ZKZ Związkowiec (1949–1950), ZKS Unia (1950–1952), Górnik Sanok (1952–1957)[14]. Od 1951 do 1956 był prezesem przemianowanego Górnika Sanok[15]. Podczas pełnienia przez niego stanowiska przewodniczącego rady koła Górnika Sanok piłkarze klubu w sezonie 1956 zwyciężyli w A klasie rzeszowskiej i awansowali do III ligi rzeszowsko-lubelskiej[16]. Od 1958 był prezesem klubu RKS Sanoczanka. Na przełomie lat 40. i 50. był aktywnym tenisistą i wygrywał zawody miejskie w Sanoku. Został m.in. triumfatorem pierwszych powojennych mistrzostw Sanoka w tenisie w 1949 pokonując Eugeniusza Czerepaniaka (rok później przegrał z nim w finale). Podczas działalności Dańczyszyna w latach 50. dokonano rozbudowy stadionu „Wierchy” w Sanoku, budowy skoczni narciarskiej, kortów tenisowych, sztucznego lodowiska.

Był członkiem PZPR[17]. W 1953 został powołany w skład Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku[18]. Został wybrany radnym MRN w Sanoku 1954–1958[19]. W 1961, 1965 był wybierany radnym Powiatowej Rady Narodowej w Sanoku kadencji[20], od 1964/1965[21][22] był przewodniczącym Prezydium PRN[23] do 1972, został wybrany zastępcą przewodniczącego Konwentu Seniorów[24] W 1958 został członkiem Kolegium Karno-Orzekającego w Sanoku[25]. W 1988 został powołany przez MRN w Sanoku do specjalnej komisji rozpatrującej wnioski o nadanie Odznaki „Zasłużony dla Sanoka”[26].

Był członkiem Koła Miejsko-Gminnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Sanoku[27]. W latach 70. był działaczem Społecznego Komitetu Budowy Szpitala w Sanoku[28]. Został wiceprzewodniczącym Komitetu Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980[29][30] oraz był w komitecie redakcyjnym wydanej z tej okazji publikacji pt. Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku)[31]. Został gościem I LO im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku, co było transmitowane w ramach cyklicznych lekcji wychowawczych w TVP2 16 maja 1985[32].

Zamieszkiwał przy ulicy Stanisława Konarskiego 9 w Sanoku[33]. Jego żoną była Danuta z domu Stropek (1924–2014). Syn Andrzej Dańczyszyn został dziennikarzem Radia Rzeszów[34].

Zbigniew Dańczyszyn zmarł[35] 19 czerwca 1991. Został pochowany w grobowcu rodziny Stropek na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku.

PublikacjeEdytuj

  • Wychowankowie sanockiego gimnazjum w Oświęcimiu w: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958 (1958)[36][37]
  • Początki sportu w sanockiej „Nafcie” w: Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej. Nr 4: Nafta (2004)[38][39]
 
Grobowiec rodzin Stropek i Dańczyszyn w Sanoku

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Edward Zając. Dymy nad Auschwitz-Birkenau (2). „Tygodnik Sanocki”. Nr 22 (342), s. 11, 29 maja 1998. 
  2. Andrzej Brygidyn: Żołnierskimi rzuceni losami. Sanok: 1994, s. 156. ISBN 83-87282-47-2.
  3. Andrzej Brygidyn. Wierni przysiędze i żołnierskim honorem (IV). Sanoczanie nad polskim morzem. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, nr 23 (494) z 20 - 31 sierpnia 1989. 
  4. Wykaz absolwentów, którzy złożyli egz. dojrz. w latach szk. od 1887/88 do 1937/38. W: Sprawozdanie Jubileuszowe z działalności Państwowego Gimnazjum w Sanoku w latach 1888-1938 wydane z okazji Wielkiego Zjazdu wychowawców i wychowanków Zakładu w 50 rocznicę pierwszego egzaminu dojrzałości. Sanok: 1938, s. 59.
  5. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2015-12-23].
  6. Józef Ząbkiewicz. Dzień, który na zawsze pozostanie w pamięci. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, nr 14 (305) z 10-20 maja 1984. 
  7. Krystyna Chowaniec. Z dziejów łączności ZWZ-AK z polskim rządem na uchodźstwie. Kurierzy. „Tygodnik Sanocki”, s. 9, nr 27 (1227) z 3 lipca 2015. 
  8. Zbigniew Dańczyszyn: Wychowankowie sanockiego gimnazjum w Oświęcimiu. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 133-137.
  9. Zbigniew Dańczyszyn: Wychowankowie sanockiego gimnazjum w Oświęcimiu. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 138.
  10. a b c Informacje o więźniach. Zbigniew Dańczyszyn. auschwitz.org. [dostęp 2019-02-22].
  11. Zbigniew Dańczyszyn: Wychowankowie sanockiego gimnazjum w Oświęcimiu. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 133-134, 141-143.
  12. Zbigniew Gruber. Działalność kulturalna Sanockiego Zakładu Górnictwa Nafty i Gazu. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 4: Nafta, s. 44, 45, 51, 53, 2004. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  13. Franciszek Oberc: Sanok. Instytucje kultury. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1999, s. 58. ISBN 83-909787-3-3.
  14. Zbigniew Dańczyszyn. Początki sportu w sanockiej „Nafcie”. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 4: Nafta, s. 79, 2004. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  15. Zbigniew Dańczyszyn. Początki sportu w sanockiej „Nafcie”. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 4: Nafta, s. 60, 62, 2004. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  16. Witamy Górnika w gronie III-ligowców. „Nowiny Rzeszowskie-Nowiny Sportowe”, s. 6, Nr 249 z 18 października 1956. 
  17. Adam Sudoł: Polska Ojczyzna moja. Część II. Sanok: 1999, s. 256-257.
  18. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 140.
  19. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 146.
  20. Obwieszczenie o wynikach wyborów do rad narodowych w województwie rzeszowskim. „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie”. Nr 7, s. 109, 30 czerwca 1965. 
  21. Andrzej Brygidyn, W latach powojennych. Po przełomie październikowym w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 788.
  22. 1 Maja w województwie rzeszowskim. Sanok. „Nowiny”, s. 3, Nr 103 z 3 maja 1965. 
  23. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom II. Wydarzenia, uroczystości, imprezy. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2011, s. 264, 270. ISBN 978-83-60380-30-7.
  24. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 181, 184, 187, 203, 211, 216, 219, 227, 229.
  25. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 168.
  26. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 307.
  27. Spotkanie weteranów II wojny światowej. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, nr 22 (313) z 1-10 sierpnia 1984. 
  28. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom II. Wydarzenia, uroczystości, imprezy. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2011, s. 464, 468. ISBN 978-83-60380-30-7.
  29. Komitet Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 8.
  30. Zbigniew Dańczyszyn: Narodziny Komitetu. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 9-12.
  31. Komitet Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 2.
  32. Dziś w TVP program z Sanoka. „Nowiny”, s. 2, Nr 113 z 16 maja 1985. 
  33. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 121.
  34. Jubileuszowe „Radio Biwak” z jasielskiego Rynku. terazjaslo.pl, 2015-07-02. [dostęp 2017-08-18].
  35. Franciszek Oberc. Noty o autorach. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 4: Nafta, s. 139, 2004. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  36. Zbigniew Dańczyszyn: Wychowankowie sanockiego gimnazjum w Oświęcimiu. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 133-144.
  37. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 2015-12-24].
  38. Zbigniew Dańczyszyn. Początki sportu w sanockiej „Nafcie”. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 4: Nafta, s. 58, 2004. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  39. Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej. Z. 4 : Nafta. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 2015-12-24].
  40. Uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej zakończyła 6-letnią kadencję. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, nr 10 (301) z 1-10 kwietnia 1984. 
  41. Centralne uroczystości barburkowe w przemyśle naftowym. „Nowiny”, s. 2, Nr 293 z 10 grudnia 1962. 
  42. Odznaczenia z okazji 22 Lipca. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, nr 8 (242) z 1-10 sierpnia 1982. 
  43. Józef Ząbkiewicz. Dzień Zwycięstwa i Kombatanta. Hołd poległym – szacunek tym, którzy przeżyli. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, nr 15 (414) z 20-31 maja 1987. 
  44. Manifestacja pokojowa w Sanoku. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, nr 15 (378) z 20-31 maja 1986. 
  45. Marian Struś. Z obrad sesji Miejskiej Rady Narodowej. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, nr 34 (127) z 1-10 grudnia 1978. 
  46. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 261.
  47. Pierwsze na Rzeszowszczyźnie sztuczne lodowisko oddane do eksploatacji. „Nowiny-Stadion”, s. 1, Nr 46 z 11 listopada 1968. 
  48. Wpisani do „Księgi zasłużonych dla województwa krośnieńskiego”. „Nowiny”, s. 4, Nr 168 z 20-22 lipca 1985. 
  49. Wojewódzkie wyróżnienia dla sanoczan. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, nr 22 (349) z 1-10 sierpnia 1985. 
  50. Nagrody i wyróżnienia dla budowniczych zespołu basenów. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 1 (70) z 1-15 stycznia 1977. 
  51. Jerzy Batruch. Wiadomości sportowe. „Nowiny Rzeszowskie”. Nr 244, s. 8, 13 października 1952. 
  52. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 288.

BibliografiaEdytuj