Otwórz menu główne

Zbigniew Romaszewski

polski polityk, działacz praw człowieka

Zbigniew Jan Romaszewski (ur. 2 stycznia 1940 w Warszawie, zm. 13 lutego 2014 tamże[1]) – polski polityk, działacz opozycji w okresie PRL, doktor nauk fizycznych.

Zbigniew Romaszewski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1940
Warszawa
Data i miejsce śmierci 13 lutego 2014
Warszawa
Wicemarszałek Senatu VII kadencji
Okres od 28 listopada 2007
do 7 listopada 2011
Przynależność polityczna Prawo i Sprawiedliwość
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu „Za Zasługi dla Litwy” Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Portugalia)
Zbigniew Romaszewski (trzeci z lewej) na przedpremierowym pokazie filmu dokumentalnego Generał polskich nadziei... Władysław Anders 1892–1970 (19 grudnia 2007). Obok Irena Anders i Maria Kaczyńska
Zbigniew Romaszewski podczas konferencji Wspólna Polityka Rolna 2014–2020 w Senacie RP (26 września 2011)
Podczas uroczystości podpisania przez marszałka Senatu Bogdana Borusewicza ustawy upoważniającej prezydenta do ratyfikacji Traktatu lizbońskiego (2008)
Msza żałobna Zbigniewa Romaszewskiego w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie (20 lutego 2014)
Pogrzeb Zbigniewa Romaszewskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (20 lutego 2014)
Grób Zbigniewa Romaszewskiego

Wieloletni senator, sprawujący nieprzerwanie urząd przez siedem kadencji od czasu ponownego powołania Senatu w 1989 do 2011 (I, II, III, IV, V, VI i VII kadencji), w latach 2007–2011 wicemarszałek Senatu VII kadencji, członek Trybunału Stanu. Kawaler Orderu Orła Białego.

Jego żoną była Zofia Romaszewska, z którą miał córkę Agnieszkę Romaszewską-Guzy.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Młodość i wykształcenieEdytuj

Rodzina Zbigniewa Romaszewskiego ze strony ojca, Józefa Romaszewskiego, wywodziła się z drobnej szlachty spod Grodna, zaś ze strony matki, Zofii z domu Šipka, pochodziła ze słowackiego Martina. Jego rodzice byli warszawskimi kupcami, prowadzili sklep[2]. Zbigniew Romaszewski urodził się kilka miesięcy po wybuchu wojny. Powstanie warszawskie rodzina przeżyła na Starym Mieście. Po kapitulacji Niemcy wywieźli ich do Groß-Rosen. Stamtąd Zbigniew Romaszewski wraz z matką trafił do obozu pracy w Turyngii, babka i ciotka zostały zesłane do Ravensbrück, a ojciec do Sachsenhausen, skąd już nie powrócił. Okoliczności jego śmierci nie zostały ustalone[2].

Do Warszawy wrócił w 1945. Uczęszczał do szkoły podstawowej na Szmulkach. Maturę w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego zdał w 1957.

W 1955 w szkole średniej wstąpił do koła Związku Młodzieży Polskiej, które w 1956 rozwiązano. W październiku 1956 uczestniczył w zjeździe założycielskim marksistowskiego Rewolucyjnego Związku Młodzieży, na którym poznał swoją przyszłą żonę Zofię[2]. Związek małżeński zawarł w 1960.

Ukończył studia z zakresu fizyki na Uniwersytecie Warszawskim (1964), doktoryzował się w Instytucie Fizyki PAN w październiku 1980. W jednostce tej pracował do czerwca 1981, po czym przeszedł na urlop bezpłatny w związku z działalnością związkową[3].

Działalność opozycyjna w PRLEdytuj

Od drugiej połowy lat 60. zaangażowany w działalność opozycyjną. W 1967 wraz z żoną Zofią zbierał podpisy pod petycją pracowników naukowych w obronie Adama Michnika. Po marcu 1968 w mieszkaniu Romaszewskich odbywały się dyskusje polityczne, na które zapraszano m.in. Ludwika Cohna, Edwarda Lipińskiego, Jana Nepomucena Millera, Marię Ossowską.

W czerwcu 1976 po protestach robotniczych w Radomiu i Ursusie uczestniczył w organizowanej przez Komitet Obrony Robotników akcji pomocy represjonowanym. Od 1977 był członkiem Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Wraz z żoną Zofią kierował Biurem Interwencyjnym KSS „KOR”, rejestrującym przypadki łamania praw człowieka i niosące ofiarom bezprawia pomoc prawną i materialną. Na przełomie 1979 i 1980 zakładał Komitet Helsiński, organizację nadzorującą wprowadzanie w życie postanowień KBWE. Pod jego redakcją Komitet Helsiński opublikował Raport Madrycki, omawiający stan przestrzegania praw człowieka w PRL, w oparciu o konkretne, zarejestrowane przez Biuro Interwencji, przypadki łamania prawa.

W latach 1980–1981 kierował Komisją Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”, został wybrany do prezydium zarządu Regionu Mazowsze związku, a następnie do Komisji Krajowej. Był wielokrotnie zatrzymywany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Wraz z Zenobią Łukaszewicz zredagował książkę Czerwiec 1976. Radom. Doniesienie o przestępstwie (1981).

W stanie wojennym ukrywał się, będąc poszukiwanym. W broszurze Sierpień 1980 – Grudzień 1981 – co dalej?, opublikowanej w marcu 1982, sformułował program scentralizowanego oporu, opowiadając się za powstaniem ośrodka kierowniczego podziemnej „Solidarności”. W tym czasie zorganizował podziemne Radio „Solidarność”. Pierwszą audycję nadano 12 kwietnia 1982 w Warszawie. 8 maja tego samego roku razem ze Zbigniewem Bujakiem, Zbigniewem Janasem i Wiktorem Kulerskim powołał tajną Regionalną Komisję Wykonawczą NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. 29 sierpnia 1982 został aresztowany i sądzony w dwóch kolejnych procesach przeciwko twórcom Radia „Solidarność” i działaczom KSS KOR, następnie więziony od 1982 do 1984[4]. Został wtedy objęty opieką Amnesty International jako więzień sumienia.

Był głównym organizatorem Tygodnia Więźnia Politycznego, który miał miejsce w dniach 3–10 listopada 1985. W tym samym roku wraz z żoną powołał Polski Fundusz Praworządności i został jego prezesem. Od grudnia 1986 kierował stworzoną w podziemiu Komisją Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”, która zajmowała się dokumentowaniem przypadków represji i pomocą ofiarom. W 1988 współorganizował jawną, nielegalną I Międzynarodową Konferencję Praw Człowieka w kościele w Mistrzejowicach w Nowej Hucie.

Przed obradami Okrągłego Stołu napisał broszurę Minimalizm radykalny. Propozycje programowe dla NSZZ „Solidarność”. W obradach Okrągłego Stołu zasiadał w podzespole ds. reformy państwa i sądów.

III RzeczpospolitaEdytuj

Od 4 lipca 1989 do 7 listopada 2011 nieprzerwanie zasiadał w Senacie RP, był wybierany kolejno jako kandydat bezpartyjny z ramienia Komitetu Obywatelskiego (1989), jako kandydat niezależny (1991), z NSZZ „Solidarność” (1993), Ruchu Odbudowy Polski (1997), Bloku Senat 2001 (2001) oraz w 2005 i w 2007 z ramienia Prawa i Sprawiedliwości.

W Senacie I, II, IV i VI kadencji przewodniczył Komisji Praw Człowieka i Praworządności. Był też w różnych kadencjach członkiem następujących komisji: Regulaminowej i Spraw Senatorskich, Obrony Narodowej, Nadzwyczajnej do spraw górnictwa, Nadzwyczajnej do spraw integracji europejskiej, Gospodarki Narodowej, Nadzwyczajnej do spraw inicjatywy ustawodawczej w sprawie zmiany przepisów o obywatelstwie polskim, Spraw Zagranicznych i Integracji Europejskiej, Regulaminowej, Etyki i Spraw Senatorskich oraz Ustawodawstwa i Praworządności.

Od 22 maja 1992 do 5 czerwca 1992 był prezesem Komitetu ds. Radia i Telewizji.

W 1998 założył Fundację Obrony Praw Człowieka, która w 50. rocznicę uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka zorganizowała w Warszawie III Międzynarodową Konferencję Praw Człowieka.

W wyborach parlamentarnych w 2001 zdobył mandat senatorski po raz piąty, uzyskując 284 374 głosów (38,98% ogółu głosów ważnych). W 2003 organizował nowe ugrupowanie pod nazwą Suwerenność-Praca-Sprawiedliwość, które nie podjęło jednak szerszej działalności. W wyborach parlamentarnych w 2005 po raz szósty wszedł do Senatu, otrzymując 326 442 głosy (42,92%). Następnie jego partia SPS została rozwiązana, po czym pozostał formalnie bezpartyjny. W wyborach parlamentarnych w 2007 po raz siódmy uzyskał mandat senatorski, otrzymując 330 396 głosów (28,87%). 28 listopada 2007 został wybrany na wicemarszałka Senatu. 15 lutego 2010 zrezygnował z członkostwa w KP Prawa i Sprawiedliwości, jednak 8 lipca tego samego roku powrócił do klubu[5]. W 2011 wszedł w skład rady Stowarzyszenia Solidarni 2010[6].

W wyborach parlamentarnych w tym samym roku nie uzyskał reelekcji, przegrywając z Markiem Borowskim. W 2011 Sejm wybrał go na członka Trybunału Stanu.

W 2013 sąd uwzględnił jego wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie za okres uwięzienia w okresie PRL, zasądzając łącznie 240 tys. zł[7]. Spotkało się to z negatywną oceną części przedstawicieli dawnej opozycji antykomunistycznej, w tym Lecha Wałęsy[8], Waldemara Kuczyńskiego[9] i Grzegorza Schetyny[10].

W 2014 był współzałożycielem Komitetu Obywatelskiego Solidarności z Ukrainą (KOSzU)[11].

Zmarł 13 lutego 2014 w wyniku zawału mózgu[12]. 20 lutego 2014, po nabożeństwie żałobnym w stołecznej bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela, został pochowany z ceremoniałem wojskowym w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[13][14].

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienieEdytuj

Ordery i odznaczenia

9 listopada 2011 został odznaczony przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Orderem Orła Białego[15]; uroczystość wręczenia orderu odbyła się następnego dnia[16].

Zarządzeniem prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego z 11 listopada 1990 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[17].

W 2007 nadano mu Krzyż Komandorski Orderu „Za Zasługi dla Litwy”[18][19]. W 2008 otrzymał portugalski Krzyż Wielki Orderu Zasługi[20]. Pośmiertnie w 2014 został odznaczony Orderem „Honor Narodu” Czeczeńskiej Republiki Iczkerii[21].

Nagrody i wyróżnienia

W 2013 otrzymał tytuł honorowego obywatela m.st. Warszawy[22]. Ponadto wyróżniany odznaczeniami prywatnymi (m.in. Krzyżem Solidarności Walczącej[23]).

W 1987 Zbigniew i Zofia Romaszewscy otrzymali Nagrodę Praw Człowieka Fundacji Aurora działającej przy Uniwersytecie Stanforda w Kalifornii, zaś w 2006 zostali uhonorowani nagrodą Kustosz Pamięci Narodowej[24].

Upamiętnienie

W 2014 jego imieniem nazwano salę nr 176 w budynku Senatu[25]. Imieniem Zbigniewa Romaszewskiego nazwano także rondo w Siedlcach[26], aleję w Radomiu oraz ulice w Warszawie (w dzielnicy Bielany)[27] i Tarnowie Podgórnym[28].

Po śmierci Zbigniewa Romaszewskiego, decyzją jego żony i córki, przyznane mu odznaczenia przekazano do Archiwum Senatu, a dokumenty związane z jego działalnością polityczną, społeczną i naukową trafiły do Archiwum Akt Nowych[29].

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Romaszewski nie żyje. rp.pl, 13 lutego 2014. [dostęp 13 lutego 2014].
  2. a b c Piotr Skwieciński: Romaszewscy. Autobiografia. Warszawa: Trzecia Strona, 2014, s. 18–22. ISBN 978-83-64526-04-6.
  3. Romaszewski wygrał: dostanie 240 tys. za dwa lata więzienia w PRL. fronda.pl, 12 stycznia 2013. [dostęp 12 stycznia 2013].
  4. Aresztowanie Z. Romaszewskiego. „Nowiny”. nr 171, s. 2, 1 września 1982. [dostęp 12 sierpnia 2017]. 
  5. Romaszewski wrócił do klubu PiS. money.pl, 12 lipca 2010. [dostęp 9 lipca 2011].
  6. Do Solidarnych po Walnym Zgromadzeniu. solidarni2010.pl, 12 września 2011. [dostęp 22 stycznia 2012].
  7. 240 tys. zł dla Romaszewskiego za dwa lata więzienia w PRL. tvn24.pl, 11 stycznia 2013. [dostęp 23 grudnia 2018].
  8. Romaszewski dostał 240 tys. za więzienie w PRL. Lech Wałęsa: Jak senator może się domagać pieniędzy za opozycję?. natemat.pl, 15 stycznia 2013. [dostęp 23 grudnia 2018].
  9. Zbigniew Romaszewski dostanie gigantyczne odszkodowanie za 2 lata więzienia. wp.pl, 16 stycznia 2013. [dostęp 23 grudnia 2018].
  10. Grzegorz Schetyna o Romaszewskim: mój brat był internowany. Nie wziąłby za to złotówki od Polski. wp.pl, 23 stycznia 2013. [dostęp 23 grudnia 2018].
  11. Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą (KOSzU). KOSzU. [dostęp 13 lutego 2014].
  12. Zbigniew Romaszewski nie żyje. Słynny opozycjonista, senator PiS, miał 74 lata. gazeta.pl, 13 lutego 2014. [dostęp 5 grudnia 2014].
  13. Ks. Sikorski: Romaszewski miał patriotyczne serce. polskieradio.pl, 20 lutego 2014. [dostęp 20 lutego 2014].
  14. Zbigniew Romaszewski spoczął na wojskowych Powązkach. tvp.pl, 20 lutego 2014. [dostęp 20 lutego 2014].
  15. M.P. z 2012 r. poz. 329
  16. Ordery z okazji Święta Niepodległości. prezydent.pl, 10 listopada 2011. [dostęp 10 listopada 2011].
  17. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski z dnia 11 listopada 1990 roku. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. nr 4, s. 60, 20 grudnia 1990. [dostęp 11 października 2017]. 
  18. Zbigniew Romaszewski. Ordinas „Už nuopelnus Lietuvai” Komandoro kryžius (lit.). adamkus.lt. [dostęp 29 marca 2018].
  19. Sprawy międzynarodowe. senat.gov.pl, 17 lutego 2008. [dostęp 29 marca 2018].
  20. Chancelaria das Ordens Honoríficas Portuguesas (port.). dre.pt, 26 lutego 2009. [dostęp 12 września 2010].
  21. Wydarzenia. senat.gov.pl, 14 lutego 2014. [dostęp 24 marca 2018].
  22. Zmarł Zbigniew Romaszewski – honorowy obywatel Warszawy. um.warszawa.pl, 14 lutego 2014. [dostęp 10 sierpnia 2014].
  23. Odznaczenia dla działaczy Solidarności Walczącej. rp.pl, 11 grudnia 2010. [dostęp 30 lipca 2011].
  24. Nagroda Kustosz Pamięci Narodowej 2006. ipn.gov.pl. [dostęp 1 marca 2018].
  25. Sali senackiej nadano imię Zbigniewa Romaszewskiego. senat.gov.pl, 4 lipca 2014. [dostęp 2014-07-25].
  26. Prezydent: Zbigniew Romaszewski walczył o elementarną sprawiedliwość. tvn24.pl, 11 lutego 2017. [dostęp 11 lutego 2017].
  27. Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, 10 listopada 2017, poz. 10105.
  28. Wyszukiwanie: Ulice. TERYT. [dostęp 29 stycznia 2018].
  29. Wydarzenia. senat.gov.pl, 19 listopada 2014. [dostęp 24 marca 2018].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj