Zbigniew Ryś, ps. Zbyszek (ur. 1 stycznia 1914 w Dzikowie[1], zm. 29 września 1990 we Wrocławiu) – polski podchorąży, żołnierz podziemia, kurier ZWZ i AK.

Zbigniew Ryś
Data i miejsce urodzenia

1 stycznia 1914
Dzików

Data i miejsce śmierci

29 września 1990
Wrocław

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941, trzykrotnie)
Tablica upamiętniająca uwolnienie Jana Karskiego w Nowym Sączu

Życiorys edytuj

Urodził się w Dzikowie pod Tarnobrzegiem, 1 stycznia 1914 roku jako trzeci syn nadkomisarza skarbówki Józefa Rysia i Heleny z Malinowskich. Ród Rysiów wywodzi się z Mordarki koło Limanowej a Malinowskich z Nowego Sącza gdzie też Zbigniew zamieszkał po 1920 roku.[1]

Przed II wojną światową był komendantem placówki Straży Granicznej. Po zakończeniu kampanii wrześniowej zajął się przerzutem znajomych oficerów i kolegów. Jako komendant Oddziału Ochrony Przerzutów i Łączności zorganizował w lecie 1940 akcję odbicia Jana Karskiego z rąk Gestapo. W latach 1941–1945 wykonał 108 rajdów, głównie na węgierskim odcinku trasy sztafetowej „Karczma”: Budapeszt - Rożnawa - Mala Poloma (Słowacja) kierowanej przez Józefa Stanka ps. „Lis”, a także do punktów przygranicznych tej trasy w Łapszach Niżnych i w Dursztynie. Od 1944 do końca wojny kierownik łączności na kraj w Bazie łączności „Romek” w Budapeszcie. W październiku 1945 aresztowany przez UB w Krakowie spędził osiem miesięcy w X Pawilonie więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.

Po wyjściu z więzienia ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Ze względu na działalność w AK podczas II wojny światowej władze komunistyczne odmawiały mu wpisu na listę adwokatów. Dopiero w 1962 roku uzyskał wpis na listę adwokatów. W 1983 roku przeszedł na emeryturę.

Był odznaczony Orderem Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych.

Jego rodzeństwem byli: bracia Władysław (obrońca Lwowa z 1918, uczestnik wojny obronnej 1939), Bronisław (polonista, nauczyciel, harcerz, zm. 1941 w Mauthausen), siostry Zofia (aktorka), Wanda (żona Stanisława Skrzeszewskiego i Olgierda Straszyńskiego), Stanisława (zm. 1957), Maria (zm. 1911)[2]. Od 1957 był żonaty z Jadwigą (1929–2010, pochodząca z Sanoka córka Stanisława Polity porucznika Wojska Polskiego[3][4][5]), z którą miał synów Lesława (ur. 1957) i Jacka (ur. 1959).

Kuzyn Stefana Rysia (porucznik Armii Krajowej)[1], Józefa Jońca (ksiądz, pułkownik, uczestnik bitwy pod Monte Cassino) oraz Jana Dutki (porucznik 2 Pułk Strzelców Podhalańskich)

Zbigniew Ryś zmarł 29 września 1990 we Wrocławiu. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Grabiszyńskim.

 
Grób Zbigniewa Rysia na Cmentarzu Grabiszyńskim

Publikacje edytuj

Upamiętnienie edytuj

Od 2015 roku patron skweru na wrocławskim Starym Mieście[6].

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. a b c Zbigniew Ryś: Wspomnienia kuriera. Nowy Sącz: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Nowym Sączu, 2013, s. 8. ISBN 978-83-933269-3-8.
  2. Leszek Migrała: Wprowadzenie. W: Zbigniew Ryś: Wspomnienia kuriera. Nowy Sącz: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Nowym Sączu, 2013, s. 8. ISBN 978-83-933269-3-8.
  3. Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 102, 279.
  4. Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 291, 795.
  5. Stanisław Polita. nieobecni.com.pl. [dostęp 2016-04-10].
  6. Akty Prawne [online], uchwaly.um.wroc.pl [dostęp 2019-05-02].

Bibliografia edytuj