Otwórz menu główne

Zbrodnia w Grabówce (powiat białostocki)

mord popełniony na 16 000 ofiar cywilnych i wojskowych (Polakach, Białorusinach, Żydach i jeńcach sowieckich) mieszkańcach powiatu białostockiego i okolic, dokonany przez okupanta niemieckiego w latach 1941–1944

Zbrodnia w Grabówce (powiat białostocki) – mord popełniony na 16 000 ofiar cywilnych i wojskowych (Polakach, Białorusinach, Żydach i jeńcach sowieckich) mieszkańcach powiatu białostockiego i okolic, dokonany przez okupanta niemieckiego w latach 1941–1944. Wśród ofiar zbrodni rozpoznano też żołnierzy Armii Krajowej (AK), prawdopodobnie zamordowanych już po wojnie przez komunistyczną bezpiekę[1].

Grabówka jest to miejsce największych na Podlasiu masowych straceń ludności cywilnej i jeńców wojennych w latach 1941–1944[potrzebny przypis].

Pomnik "W Hołdzie Ofiarom Hitlerowskiego Ludobójstwa" odsłonięty w 1973 r.

Spis treści

HistoriaEdytuj

W świadomości historycznej mieszkańców Białegostoku i jego okolic słowo „Grabówka” jest synonimem zbrodni, których Niemcy dopuścili się tu w latach 1941–1944. Miejsce masowych egzekucji z 1943 r. przy Szosie Baranowickiej w pobliżu Kolonii Grabówka, obok którego znajduje się pomnik Ofiar Wojny, stało się tak wyraźnym symbolem męczeństwa, że niekiedy przyćmiewa pamięć o innych: Lesie Pietrasze, Nowosiółkach, Bacieczkach, getcie białostockim, więzieniu, koszarach na Nowym Mieście. Paradoksalnie jednak „grabówka” to teren nadal nie całkiem poznany.
— Karol Usakiewicz, Grabówka 1941–1944. Masowe egzekucje w świetle relacji świadków, IPN Białystok 2016.[2]

Wiosną 1944 roku Niemcy zaczęli zacierać ślady zbrodni w Grabówce. W związku z ofensywą wojsk radzieckich nie dokończyli tego, ale specjalne Komando 1005 zdążyło wydobyć i spalić zwłoki z trzech zbiorowych mogił[potrzebny przypis].

Po wojnie podczas prac ekshumacyjnych odkryto w Grabówce 17 zbiorowych mogił, tworzących trzy odrębne cmentarze, które znajdują się wokół obecnie stojącego tam pomnika. Wśród ofiar zbrodni w Grabówce rozpoznano też żołnierzy AK, prawdopodobnie zamordowanych już po wojnie przez komunistyczną bezpiekę[potrzebny przypis].

Rocznicowe uroczystości odbywają się w Grabówce w połowie czerwca[potrzebny przypis].

PomnikEdytuj

Pomnik został wzniesiony 1973 r. według projektu Stanisława Wakulińskiego, wykonany i sygnowany przez kamieniarzy Lecha Filarskiego i Ryszarda Kierszniewskiego - Piaskowcowy, z figurą upadającej postaci rozstrzelanego z związanymi rękami, na tle pionowej formy abstrakcyjnej, z napisem: "W HOŁDZIE OFIAROM HITLEROWSKIEGO LUDOBÓJSTWA"[potrzebny przypis].

Za pomnikiem wśród drzew, otoczone betonowym ogrodzeniem kwatery mogił z betonowymi krzyżami łacińskimi i prawosławnymi[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Polegli na Białostocczyźnie. www.suprasl.pl. [dostęp 2018-11-15].
  2. Instytut Pamięci Narodowej Białystok. ipn.gov.pl. [dostęp 2018-11-15].
  3. Marcin Zgliński, Katalog Zabytków Sztuki Województwo Podlaskie (Białostockie), Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2016 r. s. 71-72.

Linki zewnętrzneEdytuj