Zbrodnie podziemia antykomunistycznego w trakcie powstania antykomunistycznego w Polsce (1944–1953)

Terytoria kontrolowane przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we wrześniu 1944 roku

Zbrodnie podziemia antykomunistycznego w Polsce w latach 1944–1953 – zbrodnie oddziałów polskiego podziemia antykomunistycznego (żołnierzy wyklętych) w ostatnim okresie II wojny światowej oraz latach powojennych na terenie Polski (od 1952 Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej) i na terenach II Rzeczypospolitej przyłączonych w 1945 do ZSRR (Kresy Wschodnie).

Mimo iż obecnie nie używa się sformułowania wojna domowa odnośnie walk prowadzonych w tym okresie, niezaprzeczalnym faktem pozostaje, że również oddziały antykomunistyczne dopuszczały się zbrodni na ludności cywilnej (niezwiązanej z organami ówczesnej władzy, takimi jak żołnierze i funkcjonariusze polskich formacji mundurowych – UB, KBW, MO, ORMO). Liczba ofiar pozostaje nieznana. Tadeusz Kosowski liczbę cywilnych ofiar podziemia antykomunistycznego szacuje na 5043 osób[1]. Ofiarami zbrodni padali nie tylko etniczni Polacy, ale również przedstawiciele mniejszości narodowych: Białorusini, Ukraińcy oraz Żydzi. Przykładowo dr August Grabski stwierdza: Po wojnie zamordowano w Polsce w różnych okolicznościach ponad 700 Żydów. (...) W literaturze przedmiotu opisanych jest już ponad sto kilkadziesiąt takich zbrodni podziemia antykomunistycznego[2]. Odnośnie niektórych ze zbrodni stosowany jest termin pacyfikacja[3], a także przyjmuje się kwalifikację prawną zbrodni ludobójstwa[4].

Tło historyczneEdytuj

Po przekroczeniu przez Armię Czerwoną w styczniu 1944 granic II Rzeczypospolitej, w odpowiedzi na aresztowania przez NKWD i Smiersz żołnierzy i urzędników Polskiego Państwa Podziemnego, ujawniających się w czasie Akcji „Burza”, miały miejsce zbrojne wystąpienia części polskiej ludności i oddziałów Armii Krajowej, skierowane przeciw sowieckim siłom okupacyjnym (Armii Czerwonej i formacjom NKWD), zaś od lipca 1944 również przeciw komunistycznej władzy, narzucanej przez ZSRR w postaci PKWN i organizowanej przez niego administracji na zachód od Linii Curzona[5]. Na terenach na wschód od Linii Curzona, wcielonych do ZSRR w konsekwencji ustaleń konferencji w Teheranie wystąpienia te zostały dosyć szybko stłumione, jednak ostatecznie opór ten został zdławiony dopiero w 1953 roku (rozbicie resztek oddziału „Olecha” w 1953 roku)[6]. Opór polskiego podziemia na ziemiach zajętych przez ZSRR szacuje się na blisko 3500 zabitych w walce i blisko 25 tysięcy aresztowanych i internowanych[7].

Walki na terenach Polski na zachód od Linii Curzona trwały, coraz słabsze, przez kilkanaście lat. Lata 1944–1947 cechował powszechny opór wobec wprowadzanego reżimu – widoczny w odrzucaniu przez społeczeństwo wszelkich posunięć komunistycznej władzy[8]. Zbrojne wystąpienia miały wszelkie znamiona powstania antykomunistycznego, mimo że nie były centralnie inspirowane ani kierowane.

Niektóre zbrodnie podziemia antykomunistycznegoEdytuj

 
Romuald Rajs po aresztowaniu przez MBP 1948

PrzypisyEdytuj

  1. Pilawski „Kto zapłaci za zbrodnie podziemia?, Przegląd, nr 9/2011 [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  2. „Antysemickie zbrodnie ‘wyklętych’ szacowałbym na ponad 200 zabitych Żydów”. Historyk obala kolejny mit, natemat.pl [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  3. Bielsk Podlaski: Radni oddali hołd ofiarom pacyfikacji sprzed 70 lat, Polskie Radio Białystok (25.01.2016) [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  4. Informacja o ustaleniach końcowych śledztwa S 28/02/Zi w sprawie pozbawienia życia 79 osób - mieszkańców powiatu Bielsk Podlaski w tym 30 osób tzw. furmanów w lesie koło Puchał Starych, dokonanych w okresie od dnia 29 stycznia 1946r. do dnia 2 lutego 1946, ipn.gov.pl [dostęp 2019-03-01] (pol.).
  5. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 216.
  6. Sławomir Poleszak, Rafał Wnuk: Zarys dziejów polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956. W: Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956. Wyd. 1. Warszawa – Lublin: IPN, 2007, s. XXII–XXXVIII. ISBN 978-83-60464-45-8.
  7. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 265.
  8. Dziurok i in. 2011 ↓, s. 262.
  9. Korkuć M. Horror podmalowany, „Tygodnik Powszechny”, 27 II 2008 [dostęp 2019-03-01] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał: Od niepodległości do niepodległości: historia Polski 1918-1989. Instytut Pamięci Narodowej, 2011. ISBN 83-7629-324-9.