Otwórz menu główne

Zdzisław Załuski herbu Junosza (ur. 17 lutego 1870 w Otwinowie, pow. dąbrowskim, zm. w 1944 w Krakowie) – tytularny generał brygady Wojska Polskiego.

Zdzisław Załuski
Zdislav Załuski von Junosza
tytularny generał brygady tytularny generał brygady
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1870
Otwinów
Data i miejsce śmierci 1944
Kraków
Przebieg służby
Lata służby 1890-1927
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki PKU Bydgoszcz
DOK IX
20 Dywizja Piechoty
Stanowiska dowódca pułku
dowódca brygady
komendant PKU
szef poborowy
dowódca piechoty dywizyjnej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej Signum Laudis (w czasie wojny) Signum Laudis (w czasie wojny) Signum Laudis (w czasie wojny) Krzyż Wojskowy Karola Odznaka za 25-letnią Służbę Wojskową (Austro-Węgry) Krzyż Jubileuszowy Wojskowy Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913

ŻyciorysEdytuj

Kształcił się na Węgrzech i Słowacji. W latach 1886-1890 był sluchaczem Szkoły Kadetów w Bratysławie. Od 1890 roku pełnił zawodową służbę wojskową w cesarskiej i królewskiej armii. Służył w pułkach strzelców cesarskich. Po ukończeniu Theresianum w 1899 do 1903 był w niej instruktorem szermierki. W 1912 został przeniesiony do Galicyjskiego Pułku Piechoty Nr 58 w Stanisławowie, który był jego oddziałem macierzystym przez kolejnych sześć lat[1][2]. W latach 1912–1913 wziął udział w mobilizacji sił zbrojnych Monarchii Austro-Węgierskiej, wprowadzonej w związku z wojną na Bałkanach. W czasie I wojny światowej dowódca batalionu. W 1918, w Lublinie, był komendantem batalionu zapasowego 58 IR. W czasie służby w c. i k. Armii awansował na kolejne stopnie w korpusie oficerów piechoty: kapitana (1 maja 1906), majora (1 maja 1915[3]) i podpułkownika (1 maja 1917[4]).

W tym samym batalionie służbę pełnił Kazimierz Brończyk, były podoficer I Brygady Legionów Polskich, który negatywnie i subiektywnie[a] odniósł się do swego ówczesnego przełożonego pisząc, że „Dowódcą „zapasówki”, liczącej ponad 4 tysiące ludzi był ppłk hr. Z. o pięknym polskim nazwisku i imieniu, ale nie umiejącym ponoć słowa po polsku, jako że urodził się na Węgrzech i był żonaty z Węgierką. Uważał się chyba za Niemca-Austriaka. Żołnierze nie lubili go serdecznie. Na froncie spisywał się, jak mi opowiadano, niezbyt dzielnie, więc przeniesiono go na tyły i teraz tu w Lublinie grozę, jakiej nie umiał szerzyć w szeregach nieprzyjaciela, siał wśród własnych żołnierzy, ażeby utrzymać dyscyplinę, załamującą się coraz bardziej w tych ostatnich miesiącach wojny. Stosował przewidziane w regulaminie, ale już nie praktykowane od kilku lat tortury, takie jak „Anbinden” (przywiązywanie do słupka w ten sposób, że delikwent dotykał ziemi tylko końcami palców) oraz „szpangi” (Schpangen) (coś jakby dyby, tylko na stojąco), zamykał do „einzla” (samotnego aresztu), ogłuszał krzykiem, a nade wszystko toczył straszliwie oczyma, ruszając przy tym rytmicznie pokaźnymi wąsami, zaczesanymi pod ostrym kątem do góry, jak u Kajzera Wilhelma. Był wysoki i smukły”[5].

W listopadzie 1918, w Wiedniu, zgłosił akces do Wojska Polskiego. Do marca 1919 pozostawał w rezerwie Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków”. 13 marca 1919 objął dowództwo III batalionu 16 pułku piechoty, na czele którego bronił Śląska przed zakusami Czechów. W latach 1919–1920 na froncie bolszewickim dowódca 16 pułku piechoty oraz XXVI i XXXVI Brygady Piechoty (od 22 maja do 20 września 1920[6]). Pułkownik z 1920. Odznaczył się i mimo pomówień o niepolskie pochodzenie wysoko ceniony jako dowódca i doświadczony oficer[7].

Po wojnie bolszewickiej dowódca 62 pułku piechoty. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i bardzo wysoką – 3 lokatą w korpusie oficerów piechoty. Następnie pełnił służbę na stanowisku Powiatowej Komendy Uzupełnień Bydgoszcz. 23 maja 1923 został przydzielony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu na stanowisko Szefa Poborowego[8]. W grudniu 1924 został przesunięty ze zlikwidowanego Szefostwa Poborowego na stanowisko inspektora poboru DOK IX[9]. W sierpniu 1925 został przeniesiony służbowo do dowództwa 20 Dywizji Piechoty w Baranowiczach, do dyspozycji dowódcy[10]. Później został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 20 DP. Pełniąc służbę w Brześciu i Baranowiczach pozostawał oficerem nadetatowym 62 pułku piechoty. 14 października 1926 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i przeniesiony służbowo do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX[11].

5 lutego 1927 Prezydent RP mianował go generałem brygady, wyłącznie z prawem do tytułu, z dniem przeniesienia w stan spoczynku – 30 kwietnia 1927. Na emeryturze mieszkał w Cieszynie przy ulicy 3 Maja 8[12].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Na przykład informacja o tym, jakoby Zdzisław Zasłuski „na froncie spisywał się (...) niezbyt dzielnie” nie znajduje potwierdzenia w świetle odznaczeń bojowych, jakie zostały nadane pułkownikowi Załuskiemu, a także przebiegu jego służby w Wojsku Polskim.

PrzypisyEdytuj

  1. Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1913 ↓, s. 618.
  2. a b c d e f Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 645.
  3. Lista starszeństwa c. i k. Armii 1916 ↓, s. 58.
  4. Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 103.
  5. Kazimierz Brończyk, Okruchy wspomnień w: Kościół, społeczeństwo, kultura: prace ofiarowane profesorowi Wiesławowi Müllerowi z okazji pięćdziesięciolecia pracy naukowej i dydaktycznej, pod red. Janusza A. Droba.
  6. Wykaz 1927 ↓, s. 43.
  7. Zakrzewski 2016 ↓, s. 483-484.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 36 z 5 czerwca 1923 roku, s. 376.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 133 z 21 grudnia 1924 roku, s. 753.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 83 z 13 sierpnia 1925 roku, s. 457.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 355.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 18 lutego 1927 roku, s. 53, 55.
  13. Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 494.

BibliografiaEdytuj

  • Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1913. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1912.
  • Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914.
  • Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916.
  • Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917.
  • Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1918. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, 1918.
  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Wykaz pułkowników i podpułkowników, którzy dowodzili dywizjami lub brygadami. W: sygn. 701/1/121 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1927. [dostęp 2018-03-25].
  • Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159.
  • Kazimierz Brończyk, Okruchy wspomnień. Fragment w: Kościół, społeczeństwo, kultura: prace ofiarowane profesorowi Wiesławowi Müllerowi z okazji pięćdziesięciolecia pracy naukowej i dydaktycznej, pod red. Janusza A. Droba, Wydawnictwo Werset, Lublin 2004, ​ISBN 8391395591​, s. 621-630.
  • Bartosz Zakrzewski: 18 Dywizja Piechoty WP w wojnie polsko-sowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2016. ISBN 978-83-7543-415-6.