Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku

Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku położony na terenie dzielnicy Dąbrówka.

Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Obiekt zabytkowy nr rej. A-427[1] z dnia 16.07.2010 r.
Ilustracja
Budynek dworski
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Sanok
Adres ul. 1000-lecia 83
(Dąbrówka)
Typ budynku pałac
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich w Sanoku
Ziemia49°33′47,599″N 22°10′46,801″E/49,563222 22,179667

HistoriaEdytuj

 
Dwór na mapie sprzed 1914

Pierwszy budynek dworski został wybudowany na przełomie XVIII i XIX wieku. Zachowany budynek dworski pochodzi z XIX wieku. Jego przebudowy nastąpiły ok. 1900 i w XIX wieku.

W przeszłości obszar na pobliskim terenie należał do rodziny Tchorznickich, którzy w XIX wieku byli właścicielami ówczesnych wsi Dąbrówka Polska i Dąbrówka Ruska (źródła wskazały na spadkobierców Jana Tchorznickiego[2][3]). Rody ziemskie Rylskich i Tchorznickich zostały ze sobą skoligacone po tym, jak w 1853 Zygmunt Rylski (zm. 1898) poślubił Józefę Tchorznicką (zm. 1907)[4]. W sierpniu 1905 Józefa Rylska zbyła Dąbrówkę Polską i Dąbrówkę Ruską na rzecz Marii Strzelbickiej (zm. 1908), z domu Ścibor-Rylskiej, żony Mieczysława Strzelbickiego[5][6]. W 1911 właścicielami tabularnymi Dąbrówki Polskiej byli St. I. i St. Strzelbiccy, którzy posiadali 124 ha[7].

Przed 1914 Mieczysław Strzelbicki dokonał renowacji dworu, w tym pochodzących nawet sprzed XVIII mebli[8]. Podczas I wojny światowej dwór, jak też jego obiekty (obrazy, meble) uległy zniszczeniom[8]. Po zakończeniu wojny w 1918 w dworze zamieszkała rodzina Strzelbickich, tj. emerytowany starosta Mieczysław Strzelbicki, jego dzieci Stefania, Janina, Stanisław i Marian, oraz opiekująca się nimi ciotka Maria Parczewska[9]. Strzelbicki dokonał ponownie prac renowacyjnych dworu po zniszczeniach wojennych[10]. Majątek w Dąbrówce Polskiej – poza dworem i ogrodem – został przez niego wynajęty celem uzyskania zysku[10]. Przyjacielem rodziny Strzelbickich był prof. Józef Mehoffer, który w 1934 spędzał w majątku wypoczynek[11].

Dwór figurował pod adresem Dąbrówka Polska 1[12]. Do roku 1939 dzierżawcą majątku był Piotr Linscheid, trudniący się rolnictwem[13][14][15], który zamieszkał we dworze wraz z rodziną (żona Olga i dzieci Ferdynand, Ryszard, Waleria i Helena (1903-1942).

W chwili wybuchu II wojny światowej we dworze przebywali dr hab. Stefania Skwarczyńska (na stałe zamieszkująca w Łodzi) wraz z dwiema swoimi córkami Marią i Joanną oraz osieroconym swoim chrześniakiem)[16]. Podczas kampanii wrześniowej we dworze chronili się żołnierze i oficerowie Wojska Polskiego, którzy – snując wizję rozegrania się wkrótce walk w rejonie Sanu – nakłonili Skwarczyńską do opuszczenia majątku[10]. Ewakuowała się ona wraz z bliskimi oraz z dzierżawcami dworu w kierunku wschodnim[10].

Po 1945 budynek dworski służył jako powierzchnie biurowe. W 2. poł XX wieku na nieruchomości ul. 1000-lecia 83 działał Państwowy Ośrodek Maszynowy w Sanoku[17][18]. Obecnie pałac dworski znajduje się pod adresem 1000-lecia 83[19].

Do wojewódzkiego rejestru zabytków zostały wpisane pozostałości parku dworskiego pochodzące z XVIII wieku[1]. Pałac oraz park dworski zostały wpisane do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[19].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2019-12-31. s. 145. [dostęp 2016-10-20].
  2. Dąbrówka Polska (10) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  3. Dąbrówka Ruska (10) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  4. Historia rodziny Mniszek Tchorznickich - osiadłych w Pisarowcach. tchorznicki.com. [dostęp 2015-07-12].
  5. Kronika. Zmiany własności. „Gazeta Lwowska”. Nr 194, s. 4, 26 sierpnia 1905. 
  6. Skwarczyńska. U źródeł 1987 ↓, s. 279. Według Stefanii Skwarczyńskiej dobra w Dąbrówce Polskiej zostały odziedziczone przez Marię Strzelbicką..
  7. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 4.
  8. a b Skwarczyńska. U źródeł 1987 ↓, s. 282.
  9. Skwarczyńska. U źródeł 1987 ↓, s. 279, 286.
  10. a b c d Skwarczyńska. U źródeł 1987 ↓, s. 286.
  11. Bronisław Jaśkiewicz. Działalność artystyczno-malarska i muzealna Leon Getza ze szczególnym uwzględnieniem Ziemi Sanockiej. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. Nr 15, s. 51, 1972. 
  12. Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 272 (poz. 106).
  13. 106. Komunikat. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 14, s. 170, 15 lipca 1939. 
  14. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 622.
  15. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-05-26].
  16. Skwarczyńska. U źródeł 1987 ↓, s. 295.
  17. Stanisław Kłos: Województwo rzeszowskie. Przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1969, s. 342.
  18. Wykaz jednostek i przedsiębiorstw zlikwidowanych, których akta kategorii „B” są przechowywane w archiwum zakładowym Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego Delegatura w Krośnie. bip.rzeszow.uw.gov.pl. [dostęp 2015-07-23].
  19. a b Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 1, 4. [dostęp 2016-10-19].

BibliografiaEdytuj