Otwórz menu główne

Ziemia i Morze – tygodnik kulturalno-społeczny, powstały, za zgodą Komitetu Wojewódzkiego Partii w Szczecinie, na wiosnę 1956 r., nazywany symbolem „Szczecińskiego Października”.

Ziemia i Morze
Ilustracja
Częstotliwość tygodnik
Państwo  PRL
Wydawca RSW "Prasa"
Rodzaj czasopisma kulturalno-społeczny
Pierwsze wydanie 19 maja 1956
Ostatnie wydanie 13 lipca 1957
Redaktor naczelny mgr Maria Boniecka (19/5/1956 – 8/12/1956)
Kazimierz Błahij (26/1/1957 – 13/7/1957)
Liczba stron ok. 8
OCLC 68757550

Pierwszym redaktorem naczelnym została, bezpartyjna Maria A. Boniecka. W skład redakcji wchodzili: z-ca red. naczel. – Lech Bądkowski (Gdańsk), sekretarz redakcji – Henryk Rozpędowski, dział lit. – Ireneusz Gwidon Kamiński. Kolegium: Przemysław Bystrzycki (Poznań), Jerzy Karpiński, Jerzy Pachlowski, Stanisław Telega[1].

Po ukazaniu się 33-ego numeru, w grudniu 1956 r. nastąpiła krótka przerwa w wydawaniu tygodnika. Usunięto nie cieszącą się zaufaniem partii Marię Boniecką[2]. Po „gwarancjach personalnych” uformował się nowy zespół redagujący i z końcem stycznia 1957 r. wznowiono wydawanie pisma. W skład nowej redakcji weszli: redaktor naczelny – Kazimierz Błahij, z-ca red. naczel. – Feliks Fornalczyk, sekretarz redakcji – Henryk Rozpędowski, dział lit. – Wanda Karczewska, publicystyka – Jerzy Grygolunas. Zespół: Jerzy Karpiński, Jerzy Pachlowski, Ryszard Liskowacki[3].

Szybko następujący odwrót od październikowego programu, dokonał się także w zakresie wolności prasy. 5 października 1957 r. na Naradzie z Dziennikarzami Władysław Gomułka powiedział: „Nie możemy nadal pozwalać na sianie zamętu, w czym szczególnie celowały czasopisma t.zw. społeczno-kulturalne podobne w swych tendencjach do tygodnika „Po prostu”.”[4]

„Ziemia i Morze” było najwcześniej zlikwidowanym[5] pismem okresu „odwilży”. 13 lipca 1957 r. ukazał się ostatni numer. Tygodnik, w oficjalnej wersji zamknięty został z polecenia wydawcy (RSW "Prasa"). Na inną przyczynę powołuje się Jan Nowak-Jeziorański: decyzja o likwidacji „Ziemi i Morza” była następstwem ataku, jaki przypuścił na tygodnik, ówczesny sekretarz KC PZPR Jerzy Morawski na Komisji Prasowej[5]. Było to swojego rodzaju ostrzeżeniem, że pewnych rzeczy władze tolerować nie będą. Likwidacja tygodnika nie wywołała żadnej reakcji wśród społeczności szczecińskiej, minęła bez echa[6]. We wrześniu 1957 r. zamknięto tygodnik społeczno-polityczny „Po Prostu” (red. naczel. Eligiusz Lasota), symbol Polskiego Października. W październiku 1957 r. zlikwidowano równolegle; pismo Śląskiego Października – „Przemiany” (red. naczel. Wilhelm Szewczyk) w Katowicach, PoznańskieWyboje” oraz „Nowe Sygnały” (red. naczel. Tadeusz Lutogniewski) we Wrocławiu[5].

Tygodnik „Ziemia i Morze” przejdzie do historii jako swojego rodzaju symbol. W ciągu krótkiego życia przyczyniło się do niespotykanej wcześniej aktywności twórczej. Z wyraźnymi ambicjami literackimi i artystycznymi, obejmowało na swoich łamach, niemal wszystkie dziedziny sztuki. Pismo stało się forum dla rozbudzonych nadziei, społecznych niepokojów i aspiracji. Podejmował, szczególnie w pierwszym okresie, najtrudniejsze bo nieobecne, dławione od lat, tematy społeczno-polityczne. Poruszał m.in. kwestie marnotrawstwa w gospodarce morskiej, nieprawości sądów, odpowiedzialność nauczyciela, sprawy narodowościowe, eksterminacje autochtonów i Niemców.

Wśród publikujących na łamach „Ziemi i Morza” autorów, znajduje się późniejszy prozaik – Włodzimierz Odojewski. Publikują także: Bogdan Frankiewicz, Zbigniew Pędziński, Katarzyna Suchodolska, Franciszek Gil, Róża Ostrowska, Lesław Eustachiewicz, Stanisław Gierszewski, Jerzy Milewski, Roman Łyczywek, Florian Miedziński, Jan Rompski, Leszek Prorok, poeci: Kazimiera Iłłakowiczówna, Franciszek Fenikowski, Edward Balcerzan, Józef Bursewicz, Eliasz Rajzman, Helena Raszka.

PrzypisyEdytuj

  1. red. Ireneusz Gwidon Kamiński: Szczecin Literacki. Szczecin: Szczeciński Oddział Związku Literatów Polskich, 1958, s. 743.
  2. Protokół z zebrania kolegium i zespołu redakcyjnego „Ziemi i Morza” grudzień 1956, archiwum Marii Bonieckiej.
  3. red. Ireneusz Gwidon Kamiński: Szczecin Literacki. Szczecin: Szczeciński Oddział Związku Literatów Polskich, 1958, s. 754.
  4. 6 Lat Temu... (Kulisy Polskiego Października). Paryż: Instytut Literacki, 1962, s. 179.
  5. a b c Jan Nowak-Jeziorański: Analysis of Developments in Poland Since January 1959 Including the Party Congress (ang.). 5 1959. [dostęp 2008-11-11].
  6. Henryk Rozpędowski. Życie i śmierć "Ziemi i Morza". „Kultura”, s. 91-100, Styczeń-Luty 1958. Jerzy Giedroyc. Paryż: Instytut Literacki. ISSN 0023-5148.