Ziemia sieradzka

Ziemia sieradzka (łac. Terra Siradiae, dawniej także Warcja lub Wiercza[1]) – region historyczny i geograficzny, a także jednostka terytorialna dawnej Polski. Leży między rzeką Wartą, a Pilicą.

Ziemia sieradzka
Terra Siradiae
Herb
Herb
Państwa

 Polska

Stolica

Sieradz

Ważniejsze miasta

Piotrków Trybunalski, Radomsko

HistoriaEdytuj

Ziemia sieradzka od czasów najdawniejszych była zamieszkiwana przez różne plemiona. W czasach przedpiastowskich mieszkali tu Wierzyczanie (lub też Wiercanie), będący najprawdopodobniej spokrewnieni z Wiślanami lub z południowymi Mazowszanami. Po upadku plemienia, jego ziemie stały się częścią składową państwa Polan, dla którego stanowiły ważny element w związku ze znajdującymi się tu szlakami handlowymi a także ze względu na tutejsze lasy.[1]

W latach 1305/1306 Władysław I Łokietek, jeszcze przed śmiercią czeskiego Wacława III, opanował wraz z Małopolską, Kujawami i cząstką Wielkopolski także dzielnice łęczycką i sieradzką, które weszły w skład zasadniczego zrębu odbudowywanego Państwa Polskiego. Od tego czasu dzielnice te zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczyna zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczyna się używać terminu „ziemia”.[1]

Początkowo terminów tych używano wymiennie. S. Zajączkowski przywołuje przykład przywilejów Łokietka z lat 1296 i 1308 dla klasztoru w Sulejowie, gdzie są wymienione wsie „in ducatu Syradie” (w Księstwie Sieradzkim). Jednakże w innych dokumentach, tak książęcych, jak i biskupich, z lat 1296, 1298, 1314 i 1331 występuje określenie „terra”. Staje się ono wkrótce częścią składowa tytulatury Łokietka, którego kancelaria jednak, nawet już po koronacji w 1320 r., w wydawanych dokumentach używała preambuły następującej treści: „Rex Poloniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Lanciciae, Cujaviae, Siradiaeque dux”. Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” wskazują na coraz większą integrację państwa, które dawne udzielne księstwa zaczęło traktować jako części składowe swego terytorium. W XV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami, np. dotyczyło to ziemi wieluńskiej, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ziemie te znalazły się na obszarze województwa łódzkiego i kieleckiego. 1 września 1939 roku, kiedy to rozpoczął się atak na Polskę przez III Rzesze, został zbombardowany nieodległy Wieluń oraz zajęty obszar pomiędzy granicą niemiecką, a rzeką Wartą. Ostatecznie ziemie te znalazły się częściowo w Generalnym Gubernatorstwie, a częściowo w zasięgu administracji III Rzeszy Niemieckiej.[1]

Obecnie większość historycznej Ziemi Sieradzkiej wchodzi w skład województwa łódzkiego, a niewielka jej część do województwa wielkopolskiego i śląskiego.

MiastaEdytuj

Lp. Miasto Populacja Powierzchnia Dawny powiat[2] Województwo
1.   Piotrków Trybunalski 72 250 67,24 km² piotrkowski   łódzkie
2.   Radomsko 45 353 51,43 km² radomszczański   łódzkie
3.   Sieradz 41 390 51,22 km² sieradzki   łódzkie
4.   Tomaszów Mazowiecki[a] 61 338 41,3 km² piotrkowski   łódzkie
5.   Koniecpol 5 846 36,52 km² radomszczański   śląskie
6.   Bełchatów 56 419 34,64 km² piotrkowski   łódzkie
7.   Pabianice 63 945 32,99 km² szadkowski   łódzkie
8.   Sulejów 6 130 26,26 km² piotrkowski   łódzkie
9.   Zduńska Wola 41 288 24,58 km² szadkowski   łódzkie
10.   Tuszyn 7 237 23,25 km² piotrkowski   łódzkie
11.   Pajęczno 6 651 20,23 km² radomszczański   łódzkie
12.   Szadek 1 898 17,93 km² szadkowski   łódzkie
13.   Rzgów 3 382 16,80 km² piotrkowski   łódzkie
14.   Turek 26 441 16,17 km² sieradzki   wielkopolskie
15.   Łask 16 925 15,33 km² szadkowski   łódzkie
16.   Wolbórz 2 301 15,18 km² piotrkowski   łódzkie
17.   Złoczew 3 340 13,79 km² sieradzki   łódzkie
18.   Uniejów 2 957 12,23 km² szadkowski   łódzkie
19.   Kamieńsk 2 703 11,99 km² radomszczański   łódzkie
20.   Warta 3 208 10,85 km² sieradzki   łódzkie
21.   Zelów 7 459 10,75 km² szadkowski   łódzkie
22.   Przedbórz[b] 3 458 6,13 km² radomszczański   łódzkie
23.   Lutomiersk 1 578 5,20 km² szadkowski   łódzkie
24.   Dobra 1 352 1,84 km² sieradzki   wielkopolskie
25.   Błaszki 2 047 1,62 km² sieradzki   łódzkie

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Do ziemi sieradzkiej należy część Tomaszowa Mazowieckiego położona na zachód od Pilicy i na południe od Wolbórki, zawierająca centrum miasta oraz dzielnicę Nagórzyce z przyległymi osiedlami[2].
  2. Do ziemi sieradzkiej należy część Przedborza położona na zachód od Pilicy[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Ziemia sieradzka – Wikipodróże, wolny przewodnik turystyczny, pl.wikivoyage.org [dostęp 2022-03-30] (pol.).
  2. a b Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Henryk Rutkowski (red.). T. 5: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2: Komentarz, indeksy. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, 1998. ISBN 83-86301-75-9. [dostęp 2022-01-19]. (pol.)
  3. Paweł Grabalski: Zamek królewski w Przedborzu (pol.). przedborz.com.pl, 2011-08-30. [dostęp 2021-08-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-11)].