Otwórz menu główne

Zmysł – zdolność odbierania bodźców zewnętrznych. Na każdy ze zmysłów składają się odpowiednie narządy zmysłów, w których najważniejszą rolę odgrywają receptory wykształcone w kierunku reagowania na konkretny rodzaj bodźców oraz odpowiednie funkcje mózgu.

Spis treści

Zmysły u człowiekaEdytuj

Dawniej u człowieka i większości innych zwierząt wyróżniano 5 podstawowych zmysłów; model ten wypracował Arystoteles. Niedawne badania dowodzą jednak, że tych zmysłów istnieje znacznie więcej, co najmniej dziewięć. "Brakujące" cztery (albo więcej) składają się z receptorów dawniej zaliczanych do zmysłu dotyku, jednakże ostatecznie będących zbyt złożonymi, aby nie być wyodrębnionymi. Można się spotkać nawet z teorią, wedle której istnieje 21 zmysłów.

Zmysły "tradycyjne"Edytuj

1. wzrok – związany z okiem, umożliwia rozpoznawanie fal elektromagnetycznych w widzialnym zakresie (światła). Ponieważ jedne receptory odpowiedzialne są za rozpoznawanie koloru (częstotliwość fali), a inne za rozpoznawanie jasności, można wzrok uważać za zmysł składający się z dwóch osobnych zmysłów.

2. słuch – jest odbierany za pomocą ucha. Zamienia drgania powietrza na wrażenie dźwiękowe. Rozpoznaje natężenie i częstotliwość dźwięku.

3. smak – związany z językiem i jamą ustną. Rejestruje cząsteczki chemiczne. Istnieją co najmniej cztery rodzaje receptorów na języku, dlatego czasem są uważane za cztery różne zmysły, zwłaszcza że każdy z receptorów przekazuje informacje do innej części mózgu. Cztery znane receptory wykrywają smak słodki, słony, kwaśny i gorzki. Piąty receptor, "umami", został odkryty w 1908 i jego istnienie zostało potwierdzone w 2000. Receptor umami rozpoznaje kwas glutaminowy występujący w mięsie i będący przyprawą (jako glutaminian sodu). Istnieją także hipotezy, według których człowiek potrafi również rozpoznawać smak "metaliczny" i smak tłuszczu.

4. węch – związany z nosem, rejestruje cząsteczki chemiczne. W przeciwieństwie do smaku, zapach rozpoznawany jest przez setki różnych receptorów, z których każdy rozpoznaje inne cząsteczki.

5. dotyk – dostarcza informacji o fakturze, kształcie i rozmiarze przedmiotów. Składa się z tysięcy receptorów znajdujących się na całej skórze. Najwięcej jest ich na opuszkach palców, a najmniej na plecach.

Zmysły "nowe", według różnych propozycji[1][2]Edytuj

6. nocycepcja – odpowiada za odczuwanie bólu skóry, stawów i narządów.

7. zmysł temperatury – odpowiada za odczuwanie temperatury wewnątrz i zewnątrz organizmu.

8. zmysł równowagi – zmysł odpowiedzialny za położenie ciała w przestrzeni. Jego narządem są kanaliki półkoliste w uchu.

9. propriocepcja – zmysł ułożenia części ciała względem siebie oraz napięcia mięśniowego. Dzięki niemu człowiek wie, gdzie znajdują się jego poszczególne części ciała, nawet bez ich widzenia.

10. percepcja czasu – zmysł odpowiadający za odmierzanie czasu przez mózg człowieka.

Zmysły innych zwierzątEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Siedem Zmysłów Agnieszka Machocka, Poznaj swoje zmysły - 7 zmysłów - poznaj siedem zmysłów, „Siedem Zmysłów - Gabinet Terapeutyczny”, 20 lipca 2017 [dostęp 2018-04-21] (pol.).
  2. 5 zmysłów człowieka? - to mit!, reportal.pl [dostęp 2018-04-21] (pol.).
  3. r, Człowiek nietoperz, www.national-geographic.pl [dostęp 2018-04-21] (pol.).
  4. H. Burda, S. Begall, J. Cervený, J. Neef i inni. Extremely low-frequency electromagnetic fields disrupt magnetic alignment of ruminants. „Proc Natl Acad Sci U S A”. 106 (14), s. 5708-5713, 2009. DOI: 10.1073/pnas.0811194106. PMID: 19299504.