Otwórz menu główne

Zofia Czechowska

żołnierz Armii Krajowej

Zofia Czechowska ps. „Zosia”, „Zosia II” (ur. 24 listopada 1923 w Warszawie, zm. 12 czerwca 2006 w Warszawie) – łączniczka i kolporterka prasy 2. plutonu „Baszty”, potem Kedywu, w powstaniu warszawskim sanitariuszka i łączniczka batalionu „Zośka”, z zawodu inżynier chemik. Dama orderu Virtuti Militari.

Zofia Czechowska
Zosia, Zosia II
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 24 listopada 1923
Warszawa
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 2006
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Flaga PPP.svgArmia Krajowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (powstanie warszawskie)
Późniejsza praca Zakłady Ceramiki Radiowej
Instytut Badań Jądrowych
Instytut Tele- i Radiotechniczny
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939–1945

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Zofia Czechowska urodziła się w Warszawie jako córka inżyniera budowlanego Wacława i Heleny z d. Charelik. W latach 1929–1935 była uczennicą Prywatnej Szkoły Powszechnej ss. Zmartwychwstanek, w 1939 roku po ukończeniu 6 klas Gimnazjum im. A. Piłsudskiej uzyskała małą maturę. Od początku okupacji uczęszczała na tajne komplety zorganizowane przez tę szkołę. Po zezwoleniu władz okupacyjnych na otwarcie i działania szkół zawodowych zaczęła naukę w Państwowym Liceum Chemiczno-Ceramicznym przy ul. Hożej 88, które ukończyła w 1942 roku. Przez kolejne dwa lata studiowała na tajnych kompletach Wydziału Chemii Politechniki Warszawskiej[1][2].

W lipcu 1940 roku została zaprzysiężona w Związku Walki Zbrojnej jako „Zosia” bądź „Zosia II”. Początkowo pełniła funkcję łączniczki i kolporterki prasy konspiracyjnej w 2. plutonie „Baszty”. W 1941 roku została służbowo przeniesiona do oddziału dyspozycyjnego „Kolegium A” Kedywu Okręgu Warszawskiego AK na Żoliborz pod dowództwo por. Stanisława Sosabowskiego ps. „Stasinek”[3]. Brała udział w akcjach tego oddziału i angażowała się w pomoc Żydom. Wraz z bratem Stanisławem, jego narzeczoną Haliną Grabowską i Janiną Wowkowiczówną pomagali koleżance Żydówce Wandzie Lubelskiej i jej rodzinie, zamkniętym w getcie[4]. W marcu 1944 roku udało jej się uratować synka Zofii i Kazimierza Jakubowskich, aresztowanych i zamordowanych w czasie śledztwa przez Gestapo. Weszła do ich mieszkania w czasie gdy Niemcy robili rewizję, przedstawiła się jako opiekunka do dziecka, uspokoiła chłopca i wyniosła z domu. Niemcy zatrzymali wówczas jej kenkartę, dlatego zmuszona była ukrywać się do wybuchu powstania warszawskiego, a także przerwać studia[1][5].

W powstaniu warszawskim była sanitariuszką i łączniczką w składzie batalionu „Zośka”. Ze swoim oddziałem brała udział w walkach na Woli i na Starym Mieście. Była sanitariuszką w szpitalu powstańczym „Pod Krzywą Latarnią” przy ul. Podwale 25. Z grupą rannych ze szpitala przeszła kanałami do Śródmieścia. Z „Kolegium A” i „Zośka” walczyła od 4 września na Czerniakowie[3]. Stamtąd w czasie ewakuacji nocą z 16 na 17 września udało jej się wraz z rannymi przeprawić pontonem saperów 1 Armii Wojska Polskiego na Saską Kępę. Została wcielona razem z Danutą Mancewicz ps. „Danka” do Armii Berlinga, jednak wkrótce obie zdołały uciec, przechodząc po zamarzniętej Wiśle na Żoliborz[1][2].

Po wojnie, od 1946 roku, kontynuowała studia chemiczne, najpierw na Politechnice Łódzkiej, a od 1948 roku na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej. W 1950 roku rozpoczęła pracę w Instytucie Przemysłu Szkła i Ceramiki jako starszy asystent. Studia ukończyła 30 października 1952 roku w zakresie technologii ceramiki, uzyskawszy tytuł inżyniera chemika i magistra nauk technicznych[2][6].

W latach 1954–1958 pracowała w Zakładach Ceramiki Radiowej, a przez następne dwa lata w Instytucie Badań Jądrowych na stanowisku starszego asystenta. W 1960 roku została adiunktem w Instytucie Tele- i Radiotechnicznym i pracowała tam do 1979 roku, kiedy przeszła na emeryturę. W latach 90. XX w. pracowała społecznie w Centrum Kobiet na Bielanach w kole dzielnicowym Unii Wolności. W 2002 roku przeszła ciężki wylew i po pobycie w szpitalu do śmierci mieszkała w Warszawie[6].

Życie prywatneEdytuj

Zofia Czechowska w powstaniu straciła narzeczonego, Antka Wojciechowskiego, który ranny w nogi przebywał w szpitalu Św. Łazarza, gdzie został zamordowany przez Niemców 6 sierpnia 1944 roku wraz z innymi rannymi. Straciła także dwóch braci i siostrę Irenę ps. „Basia”. Brat Stanisław został rozstrzelany 3 grudnia 1943 roku w egzekucji przy ul. Puławskiej. Rodziny własnej nie założyła[3][7].

OdznaczeniaEdytuj

Zofia Czechowska została odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za udział w powstaniu warszawskim. Ze względu na brak dokumentu nadania, order zweryfikowany został dopiero w grudniu 1965 roku przez Główną Komisję ds. Weryfikacji Odznaczeń, przez ZG ZBoWiD z nr. zaśw. DK-05102/W. Została także odznaczona[2][6]:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Zawacka (red.) 2005 ↓, s. 118.
  2. a b c d Wiesław Misztal, Mirosław Sulej: Zofia Czechowska. Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej. s. 6–8. [dostęp 2019-07-19].
  3. a b c Zofia Czechowska. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2019-07-19].
  4. Listy z getta Wandy Lubelskiej. Eprace.edu.pl. [dostęp 2019-07-19].
  5. Ankieta Uczestnika Powstania Warszawskiego. Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej. [dostęp 2019-07-19].
  6. a b c Zawacka (red.) 2005 ↓, s. 119.
  7. Zawacka (red.) 2005 ↓, s. 118–119.

BibliografiaEdytuj