Otwórz menu główne

Zofia z Krasińskich Lubomirska (ur. 1718, zm. 1790) – wdowa 1.v. po Janie Tarłym, 2.v. księżna kasztelanowa krakowska (jako żona Antoniego Lubomirskiego), ziemianka, aktywna w Konfederacjach radomskiej i barskiej administratorka swoich dóbr, filantropka oraz opiekunka swej bratanicy, Franciszki Wettyn, królewiczowej.

Zofia Lubomirska
Zofia z Korwin Krasińskich
Ilustracja
Zofia Lubomirska
Herb
Szreniawa bez Krzyża
księżna
Data i miejsce urodzenia 1718
Województwo sandomierskie
Data i miejsce śmierci 27 października 1790
Warszawa
Ojciec Aleksander Krasiński
Matka Salomea z Trzcińskich
Mąż

1.v. Jan Tarło, 2.v. Antoni Lubomirski

Dzieci

syn zmarł w dzieciństwie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Jan Tarło, pierwszy mąż Zofii

Była córką Aleksandra Krasińskiego, kasztelana wiślickiego i Salomei z Trzcińskich. Według historyka Władysława Konopczyńskiego wykształcenie jej było „przeciętne, ale w całym życiu okazała dużo rozsądku i nieraz nawet rozumu politycznego.”[1]. Pierwsze poślubiny były – jako czwarta żona – z dużo od siebie starszym Janem Tarłym, hrabią na Tęczynie, wojewodą sandomierskim i generałem ziem podolskich. Po śmierci męża w 1750 odziedziczyła w dożywocie Opole Lubelskie z kluczem na Lubelszczyźnie. W 1751 już jako wdowa i spadkobierczyni jego, Zofia Tarłową ufundowała w Opolu nowy szpital.

Nie długo potem, w 1752 r. po zmarłym bezpotomnym krewnym, Błażeju Krasińskim, otrzymała część jego ogromnego spadku, Dobromil – który po latach zamieniła na Medykę – oraz Rohatyn i Werchratę[1][2].

W 1754 roku, brała ponownie ślub z rozwiedzionym z Apolonią Ustrzycką rówieśnikiem, Antonim Lubomirskim, wojewodą lubelskim. Jedyne ich dziecko zmarło w dzieciństwie. Pomyślne transakcje ziemiańskie jej męża, już właściciela Boguchwały i Przeworska, zbliżyło ją do rangi magnatki[1]. Po śmierci rodziców młodej bratanicy, Franciszki Krasińskiej i jej kontrowersyjnym ślubie z księciem kurlandzkim Karolem Krystianem Wettynem, synem króla Polski Augusta III Sasa i Marii Józefy Habsburżanki, Zofia i Antoni Lubomirscy stali się opiekunami jej, jak również w mniejszym stopniu jej trzech sióstr, co zaważyło na ich postawach politycznych w burzliwym następstwie[3][4].

Poglądy polityczneEdytuj

 
Maria Krystyna, córka Franciszki i Karola

Wywarła skuteczny wpływ na mężu który, jak wielu Lubomirskich, ciążył ku Austrii. Lecz Tarłowie i Krasińscy lgnęli bardziej do patriotów barwy francuskiej. A kwestia ordynacji ostrogskiej zbliżyła ją samą do Familii, zwłaszcza do księcia Augusta Czartoryskiego. W wirze walk politycznych w latach przed rozbiorami, starała się pogodzić postawę rodzinną, czyli poparcie kandydatury, Karola Sasa na króla z przyjaźnią, nawet może miłością dla nieco młodszego Stanisława Augusta Poniatowskiego, i mimo że była zwolenniczką konfederacji barskiej. Odpierała o sobie posądzenia o nie jasnej postawie enigmatyczną odpowiedzią: „O króla nigdy nie dbałam, Nowe prawa mi się podobały...”[1]

Napisała dwie rozprawy polityczne, opublikowane w 1770 r. Pierwsza: Uwagi nad stanem szlacheckim i miejskim w Polszcze. Druga: Projekt do porządku publicznego. Drugie pismo dotyczy reformy prawa cywilnego i sądowego. Konopczyński sugeruje że do jej niewątpliwych samodzielnych obserwacji, można dodać pewien wpływ Czartoryskich oraz jej przyjaciela i krewnego, biskupa i senatora, Adama Krasińskiego[1].

Lubomirska była dużo bardziej ceniona wśród ówcześnych ludzi. n.p. Kajetan Koźmian, od swoich mężów. Posiadała rozległą wiedzę, z której nieraz korzystał jej mąż. Nazywano ją „gniazdową kobietą”. Była osobą gospodarną i lojalną. Ogólnie określano ją, że „...była to pani mądra, oświecona, prawdziwy i może ostatni wzór, podobnie jak księżna marszałkowa Sanguszkowa, możnych pań polskich.”[5]

Założycielka fabrykiEdytuj

W 1771 r. Lubomirska założyła w Przeworsku, za pomocą specjalistów zagranicznych, fabrykę włókienniczą i Jedwabiu, produkującą znane na cały kraj jedwabne obicia i pasy kontuszowe[6][7].

Fundacje charytatywne LubomirskichEdytuj

 
Kościół Św. Trójcy we Wrzelowcu, ufundowany przez Zofię Lubomirską

Lubomirscy ufundowali kościół M.B. Śnieżnej i klasztor w Przeworsku dla zgromadzenia ss. Szarytek[8]. Lubomirska także ufundowała w 1777 r. Kościół św. Trójcy we Wrzelowcu, parafia Świętej Trójcy w Kluczkowicach należący do dekanatu Opole Lubelskie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Władysław Konopczyński: Zofia Lubomirska. W: Polski Słownik Biograficzny. Warszawa: Polska Akademia Nauk i Polska Akademia Umiejętności, 1972.
  2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom VI. „Medyka”, o właścicielce Zofii L. s. 239. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/239.
  3. Radosław Kubicki. (2012) Kobiety w polskiej tradycji i myśli politycznej – ze szczególnym uwzględnieniem Franciszki i Zofii z Krasińskich. ISBN 978-83-925243-1-1. s. 185–196 [1] dostęp: 2018-11-18.
  4. Stanisława Maliszewska: Franciszka Krasińska (1742-1796) – zapomniana „królewiczowa” polska. Kielce: 2012, s. 11–32. dostęp: 2018-11-18.
  5. Radosław Kubicki. (2012) Kobiety w polskiej tradycji i myśli politycznej – ze szczególnym uwzględnieniem Franciszki i Zofii z Krasińskich. ISBN 978-83-925243-1-1. s. 195 [2] dostęp: 2018-11-18.
  6. Michał Baliński. Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana: tom 2. Warszawa: Wyd. Orgelbrand. 1845. s. 661.
  7. Janusz Motyka: Przeworsk i okoliczne gminy. Przewodnik. Rzeszów: Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu, 2010. ISBN 978-83-61746-40-9.
  8. Siostry Miłosierdzia. (2016). Historia domu w Przeworsku, http://www.krakow.szarytki.pl/?p=1132, [dostęp 2018-11-21].

BibliografiaEdytuj

  • Stanisława Maliszewska, Franciszka Krasińska – od starościanki do królewiczowej polskiej (Słynne kobiety w Rzeczypospolitej XVIII wieku), Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2017, s. 104, ISBN 978-83-63580-87-2.

Linki zewnętrzneEdytuj