Otwórz menu główne

Zofia Wittelsbach

Zofia Fryderyka Dorota Wilhelmina Wittelsbach, Sophie Friederike Dorothea Wilhelmine (ur. 27 stycznia 1805 w Monachium, zm. 28 maja 1872 w Wiedniu) – arcyksiężna austriacka, księżniczka bawarska, córka króla Bawarii Maksymiliana I i królowej Karoliny Fryderyki. Jej siostrą bliźniaczką była królowa SaksoniiMaria Anna Wittelsbach.

Zofia Wittelsbach
ilustracja
arcyksiężna Austrii
Jako żona Franciszka Karola Habsburga
Dane biograficzne
Dynastia Wittelsbachowie
Data i miejsce urodzenia 27 stycznia 1805
Monachium
Data i miejsce śmierci 28 maja 1872
Wiedeń
Ojciec Maksymilian I Józef Wittelsbach
Matka Karolina Fryderyka Badeńska
Mąż Franciszek Karol Habsburg
Dzieci Franciszek Józef I,
Maksymilian,
Karol Ludwik,
Maria Anna,
Ludwik Wiktor
Arcyksiężna Zofia, 1866 rok.

Spis treści

Wczesne życieEdytuj

Zofia Fryderyka urodziła się jako córka króla Bawarii, Maksymiliana I oraz jego drugiej żony Karoliny Fryderyki. Była bliźniaczą siostrą Marii, przyszłej królowej Saksonii. Rodzice Zofii kochali i bardzo troszczyli się o wszystkie swoje dzieci. Interesowali się ich wychowaniem i edukacją, co w tamtym czasie należało do rzadkości. Rodzina nazywała Zofię pieszczotliwie Fefe, Pipi, Pifi, Bibi, Fifi, Soph lub Sinpilfer[1].Wraz z siostrą Marią były ukochanymi dziećmi Maksymiliana. Była bardzo zżyta z siostrami (Marią i Ludwiką) oraz matką, którą bardzo kochała, czego dowodem są jej liczne listy.

 
Zofia z siostrami, Marią i Ludwiką

Zofia otrzymała staranne wykształcenie. Od czwartego roku życia pobierała lekcje francuskiego, fizyki, historii, pisania oraz czytania. Już w wieku 5 lat pisała listy do swoich rodziców w czasie ich nieobecności. Program nauczania obejmował również wieczory teatralne i baletowe. Zofia bardzo lubiła chodzić do teatru i opery, przez całe życie była gorącą wielbicielką sztuk pięknych.

W młodości słynęła z wielkiej urody[2]. Niemiecki portrecista Joseph Karl Stieler umieścił jej portret w Galerii Piękności. Miała opinię dziewczyny upartej i stanowczej. Już jako nastolatka poznała swojego przyszłego męża i kuzyna zarazem - austriackiego arcyksięcia Franciszka Karola - podczas jednego ze zwyczajowych spotkań rodzinnych rodzinnych Wittelsbachów i Habsburgów. Jednak niezbyt przystojny i nieszczególnie bystry nie zrobił na Zofii wrażenia[3].

Małżeństwo i potomstwoEdytuj

Franciszek Karol bardzo szybko zakochał się w swojej pięknej i inteligentnej kuzynce. Systematycznie przyjeżdżał do Monachium, aby móc spędzać z nią czas. Wysyłaj jej również prezenty i pisał do niej czułe listy, na które księżniczka uprzejmie odpisywała[3]. W końcu zdecydował się prosić o jej rękę. Silnie związana ze swoją rodziną Zofia nie myślała wtedy o zamążpójściu. Z tego powodu wiadomość o zaręczynach przyjęła z rozpaczą i przez trzy dni płakała w swoim pokoju[2]. Jednak nie mogła pozwolić sobie na odmowę, a Franciszek Karol - mogący w przyszłości zostać cesarzem - stanowiła bardzo dobrą partię, a decyzję o ślubie podjęto już na kongresie wiedeńskim w 1814 roku.

Ceremonia zaślubin odbyła się 4 listopada 1824 roku. W Wiedniu Zofia została przyjęta bardzo entuzjastycznie, a jej teść cesarz Franciszek II serdecznie ją powitał[4]. Franciszek Karol starał się być oddanym mężem i troskliwym mężem. Zawsze starał się sprawić żonie przyjemność, często kupował dla niej suknie, płaszcze i biżuterię[3] Zofia poruszona zachowaniem męża, chociaż na początku obojętna wobec niego, z czasem zmieniła swoje nastawienie. Chętnie opiekowała się małżonkiem, a także przymykała oko na jego nieliczne zdrady[5].

Zofia była w ciąży jedenaście razy, jednak w ciągu pierwszych pięciu lat małżeństwa pięć razy poroniła[3]. Poddała się więc serii kuracji w Bad Ischl, a kiedy w 1830 roku zaszła w ciążę po raz kolejny, lekarze polecili jej szczególnie na siebie uważać. Wtedy zaczęły pojawiać się także plotki o jej rzekomym romansie z Gustawem Wazą, a później również z jej bliskim przyjacielem i powiernikiem - Napoleonem II

 
Zofia modląca się z dziećmi, Franciszkiem Józefem, Ferdynandem Maksymilianem, Karolem Ludwikiem oraz Marią Anną

Franciszek Karol i Zofia doczekali się szóstki dzieci:

Zofia była nadopiekuńczą, aczkolwiek bardzo troskliwą i kochającą matką dla swoich dzieci. Żywo interesowała się ich wychowaniem oraz edukacją. Razem z mężem starali się zadbać o szczęśliwe i beztroskie dzieciństwo swojego potomstwa. Każdego wieczoru czytała na głos swoim dzieciom powieści takie jak Podróże Guliwera czy Szwajcarska rodzina Robinsonów[3]. Kiedy dzieci podrosły często para zabierała je na spacery, przedstawienia teatralne oraz wystawy w Wiedniu[3].Śmierć ich jedynej córki, Marii Anny, Zofia bardzo mocno przeżyła[4]. Trauma związana z tym wydarzeniem spowodowała, że arcyksiężna urodziła martwego syna. Jej ukochanym dzieckiem był Maksymilian, jednak to właśnie z najstarszym synem Franciszkiem Józefem związała wszystkie swoje ambicje.

Arcyksiężna AustriiEdytuj

 
Młoda Zofia
 
Arcyksiężna Zofia z synem Franciszkiem Józefem

Zdolna i piękna Zofia szybko zyskała popularność oraz silną pozycję na dworze austriackim. Miała bardzo dobre relacje z teściem Franciszkiem II. W liście do swojej babki wspomina, że cesarz okazywał jej życzliwość i traktował ją jak własną córkę[1]. Przyjazne stosunki utrzymywała również z teściową Karoliną Augustą, która była równocześnie jej przyrodnią siostrą.

Była wybitną postacią w okresie Biedermeieru na wiedeńskim dworze. Jej salony były znane ówczesnym artystom takim jak Franciszek Liszt czy Johann Strauss, który na jej cześć skomponował walca. Jej imieniem nazwano salę balową Sophiensaal. Żywo interesowała się też polityką. Najprawdopodobniej była najlepiej poinformowaną osobą w rodzinie cesarskiej, stale czytała gazety niemieckie oraz francuskie[3]. Arcyksiężna była zagorzałą konserwatystką i nie kryła swojej niechęci do rewolucji oraz przywiązania do monarchii. Była kobietą pobożną, udzielała się również charytatywnie[6].

Zofia bardzo cierpiała z powodu rozłąki z rodziną, szczególnie z ukochaną matką, choć Franciszek Karol i jego rodzina zawsze starali się ją pocieszać.

 
Rodzina cesarska zebrana wokół portretu Franciszka II. Po lewej Zofia z mężem i dziećmi

Śmierć córki, Marii Anny, w 1840 roku załamała Zofię. Maksymilian, chcąc pocieszyć matkę, kupił jej małpkę za własne kieszonkowe i wręczając prezent przepraszał, że nie mógł jej kupić małej dziewczynki[3]. Ogromnym ciosem dla arcyksiężnej była również śmierć jej matki, która nastąpiła rok później. Po tym wydarzeniu Zofia zaczęła prowadzić swój pamiętnik[4].

Po śmierci Franciszka II jego następcą został cierpiący na epilepsję Ferdynand. Arcyksiężnej nie spodobała się ta sukcesja, uważała bowiem, że powinna ona przypaść jej mężowi, jednak z szacunku dla zmarłego teścia nie skrytykowała jego woli[3]. Po wybuchu Wiosny Ludów cesarz Ferdynand abdykował. Wtedy to Zofia zrezygnowała ze swoich praw do tronu, do czego namówiła również swojego męża, a władza została przekazana Franciszkowi Józefowi. Można powiedzieć, że po części dzięki Zofii zasiadł na tronie, dlatego w tamtym okresie nazywano ją "jedynym mężczyzną na dworze".

Panowanie Franciszka JózefaEdytuj

 
Arcyksiężna Zofia, ok. 1860

Po objęciu władzy przez Franciszka Józefa silna pozycja Zofii na dworze nie malała. Pełna energii życiowej wciąż brała czynny udział w życiu politycznym cesarstwa. Była jednym z głównych doradców młodego cesarza. Rządziła nie tylko na dworze cesarskim, ale również w domu Habsburskim, decydowała o wszystkich ślubach w rodzinie. Poza tym to ona zatwierdzała plan dnia cesarza, decydowała kiedy i gdzie ma być podany obiad, a także ustalała listy gości zapraszanych na bale i uroczystości[3]. Do końca życia uważana była za najtwardszą osobę w rodzinie cesarskiej.

Jej pomysłem był ślub Franciszka i Heleny Bawarskiej. Jednak w tym wypadku cesarz nie posłuchał matki i ożenił się z siostrą Heleny, Elżbietą Bawarską. Zofia nie była zadowolona z decyzji syna i bezskutecznie próbowała go przekonać do zmiany zdania, ponieważ uważała, że młoda nieprzygotowana do roli cesarzowej Elżbieta nie nadawała się do pełnienia tak ważnej funkcji[2]. Ostatecznie odpuściła, a w szesnaste urodziny Elżbiety wysłała synowej girlandę róż. Podarowała jej również swoje ślubne klejnoty[3]. Ślub młodej pary odbył się w kwietniu 1854 roku.

 
Rodzina cesarska

Relacje Zofii z synową nie układały się najlepiej, chociaż na początku dbała o delikatną psychikę cesarzowej, co z czasem się zmieniło. Arcyksiężna za główny cel obrała sobie zrobienie z młodej i niedojrzałej Elżbiety idealnej cesarzowej, chociaż jej działania tylko pogorszyły relacje między nimi. Na prośbę cesarze zaopiekowała się dziećmi pary cesarskiej. Nie wpłynęło to pozytywnie na stosunki obu pań. Najstarszej córce cesarskiej pary dała swoje imię bez wiedzy jej rodziców. Pokój dziecięcy znajdował się w pobliżu apartamentów Zofii, co bardzo nie podobało się Elżbiecie[3]. Miała o to pretensje do teściowej, ta jednak twierdziła, że cesarzowa bardziej niż własnymi dziećmi interesowała się swoimi końmi[3]. Mała arcyksiężniczka zajęła szczególne miejsce w sercu swojej babki. Arcyksiężna skrupulatnie notowała w pamiętniku każdy szczegół z życia małej Zofii, chociażby pojawienie się pierwszych zębów. Śmierć wnuczki ogromnie ją zasmuciła[7].

Zofia bardzo kochała wszystkie swoje wnuki. Dbała o ich staranne wychowanie oraz solidną edukację. Te odwdzięczały się jej wielką miłością i szacunkiem jakimi ją darzyły. Stanowiła dla nich wzór i traktowały ją jak własną matkę, przez co antypatia Elżbiety do teściowej znacznie wzrosła. Złośliwości na jakie sobie pozwalała wobec arcyksiężnej nie poprawiały sytuacji. Zofia nie pochwalała fascynacji synowej Węgrami, a także jej nałogu jakim było picie piwa i palenie papierosów[3]. Mimo to arcyksiężna często chwaliła urodę swojej synowej, twierdziła, że żadna inna kobieta nie może się z nią w tej kwestii równać[8]. Wizyty Elżbiety w szpitalach, przytułkach i kościołach jej imponowały - w listach do Rudolfa z 1866 roku nazywała ją "dobrym aniołem"[3]. W swoim pamiętniku oraz korespondencjach nie wyrażała się o synowej źle[9]. Sama Elżbieta po latach stwierdziła, że arcyksiężna nie kierowała się złośliwością i miała wobec niej dobre zamiary, jednak często mieszała się w życie prywatne jej i cesarza[2].

Ostatnie lata i śmierćEdytuj

 
Arcyksiężna w 1872 roku

W 1859 Maksymilianowi zaproponowano koronę Meksyku. Chociaż na początku odrzucił propozycję, po czasie zgodził się na przyjęcie korony. Wywołało to ogromny niepokój Zofii, która starała się odwieźć syna od tej decyzji. Uważała bowiem, że w razie śmierci Rudolfa (był chorowitym dzieckiem) następcą tronu zostałby Maksymilian, jak również bardzo martwiła się o syna. Próbowała przekonać Franciszka Józefa, aby nie pozbawiał swojego brata tytułów i praw książęcych jakie przysługiwały mu w Austrii, jednak bezskutecznie[3].

Maksymilian został rozstrzelany w 1867 roku. Jego ostatnim życzeniem miała być prośba o to aby egzekutorzy nie strzelali mu w twarz, gdyż chciał, aby jego matka i żona mogły go rozpoznać. Wiadomość o okrutnej śmierci ukochanego mocno wstrząsnęła Zofią. Jej 9-letni wnuk Rudolf napisał do niej list, w którym starał się pocieszyć swoją babkę[7]. Po tym tragicznym wydarzeniu wycofała się z życia publicznego, mocno się postarzała i zaczęła unikać obcych ludzi[7]. Wtedy to pozycja i wpływy jej synowej się umocniły. Nie brała udziału w uroczystościach koronacyjnych cesarza Franciszka i jego żony na króla i królową Węgier. Była za to obecna na ślubie ukochanej wnuczki Gizeli z księciem bawarskim, Leopoldem. Chociaż cieszyła się szczęściem wnuczki w swoim dzienniku opisała małżeństwo jako "niedobrane"[3].

Po pewnym czasie arcyksiężna mocno podupadła na zdrowiu. Przez dziesięć dni rodzina czuwała przy jej łóżku. Również Elżbieta przez kilka dni opiekowała się teściową. W tym czasie Zofia dostała kilku krwotoków mózgowych oraz nie była w stanie mówić. Zmarła 28 maja 1872 roku. Widząc martwą matkę Franciszek Józef rozpłakał się, a bliską omdlenia Elżbietę trzeba było wyprowadzić z pomieszczenia[3].Wiedeń szczerze opłakiwał Zofię, uważano ją bowiem za prawdziwą cesarzową[3]. Szwajcarski ambasador stwierdził, że Zofia bez wątpienia była najważniejszą kobietą w austriackiej rodzinie cesarskiej zaraz po Marii Teresie[2].

PrzodkowieEdytuj

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Christian II Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
Christian III Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Katarzyna Agata Rappoltstein
 
 
 
 
 
 
 
Fryderyk Michał Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik Krato Nassau-Saarbrücken
 
 
 
 
 
 
 
Karolina Nassau-Saarbrücken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filipina Henrietta Hohenlohe
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian I Józef Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Teodor Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
Józef Karol Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maria Eleonora Hessen-Rotenburg-Rheinfels
 
 
 
 
 
 
 
Maria Franciszka Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karol III Filip Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
Elżbieta Augusta Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwika Karolina Radziwiłł
 
 
 
 
 
 
 
Zofia Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Fryderyk (Baden-Durlach)
 
 
 
 
 
 
 
Karol Fryderyk Badeński
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna Nassau-Dietz-Oranien
 
 
 
 
 
 
 
Karol Ludwik Badeński
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VIII, landgraf Hesji-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
Karolina Hessen-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Charlotta Christina Magdalena Johanna von Hanau-Lichtenberg
 
 
 
 
 
 
 
Karolina Fryderyka Badeńska
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VIII, landgraf Hesji-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik IX, landgraf Hesji-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Charlotta Christina Magdalena Johanna von Hanau-Lichtenberg
 
 
 
 
 
 
 
Amalia Fryderyka Hessen-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Christian III Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
Karolina Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karolina Nassau-Saarbrücken
 
 
 
 
 
 

PrzypisyEdytuj

  1. a b Haslinger, Ingrid, 1956-, Erzherzogin Sophie : eine Biographie nach den persönlichen Aufzeichnungen der Mutter Kaiser Franz Josephs, Salzburg, ISBN 978-3-7017-3399-6, OCLC 964535478 [dostęp 2019-03-21].
  2. a b c d e Koźbiał, Jan., Cesarzowa Elżbieta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1999, ISBN 83-06-02755-8, OCLC 750949586 [dostęp 2019-03-21].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Waluga, Grażyna., Franciszek Józef : prywatne życie ostatniego wielkiego cesarza Europy, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Amber, 2006, ISBN 83-241-2633-3, OCLC 318186155 [dostęp 2019-03-21].
  4. a b c Jean Paul-Bled, Sophie de Habsbourg, 25 stycznia 2018.
  5. Goguel, Sylvie., Sissi et ses enfants : drames et conflits, Paris: Pygmalion, 2015, ISBN 978-2-7564-0834-7, OCLC 906292221 [dostęp 2019-03-21].
  6. Holler, Gerd., Sophie die heimliche Kaiserin ; Mutter Franz Josephs I., Augsburg: Weltbild, 2004, ISBN 3-8289-0557-9, OCLC 76507776 [dostęp 2019-03-24].
  7. a b c Ehrlich, Anna., Amalthea Signum Verlag GmbH., Erzherzogin Sophie Die starke Frau am Wiener Hof. Franz Josephs Mutter. Sisis Schwiegermutter, wyd. 1. Aufl, Wien, ISBN 978-3-99050-024-8, OCLC 932029774 [dostęp 2019-03-23].
  8. Gabriele Praschl-Bichler, Unsere liebe Sisi.
  9. Markus, Georg, 1951-, Es war ganz anders : Geheimnisse der österreichischen Geschichte, wyd. 1. Aufl, Wien: Amalthea Signum, 2013, ISBN 978-3-85002-838-7, OCLC 862810038 [dostęp 2019-03-23].