Otwórz menu główne

Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca ludzi pracy najemnej na zasadzie dobrowolności. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych[1]. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu, w którym operuje. Związki ponadto mogą rozwijać działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną[2].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwsze organizacje związkowe (znane jako kluby zawodowe[2]) utworzone zostały już w XVIII wieku w Wielkiej Brytanii. Początkowo miały one charakter cech zrzeszających pracowników jednej specjalności i były rozdrobnione. W połowie wieku XIX istniało w Wielkiej Brytanii około 1600 takich związków. Organizacje zaczęły się jednoczyć z inspiracji Roberta Owena, który w 1833 roku utworzył Krajowy Związek Zawodowy. W 1868 roku powołano ogólnokrajową centralę Krajowy Związek Zawodowy. W tym czasie w innych krajach powstawały podobne organizacje, w Stanach Zjednoczonych Ameryki była to Amerykańska Federacja Pracy, Powszechna Unia Pracujących w Hiszpanii, w Niemczech Komisja Generalna Związków Zawodowych a we Francji Powszechna Konfederacja Pracy. Na terenie Rosji i całej Europy Wschodniej wraz z opóźnieniami związanymi ze słabym rozwojem przemysłu pierwsze związkowe organizacje powstawały dopiero na początku XX wieku. Od początku działania związki współpracowały z partiami robotniczymi a ich liczba ciągle wzrastała. W 1914 roku związki liczyły na całym świecie 15 milionów osób, w 1939 roku 60 milionów a współcześnie 300 milionów[1][2].

Rządy już od XVIII wieku starały się represjonować związki wprowadzając zakaz ich działania i traktując je jako grupy spiskowe. Zakazy zrzeszania się w związkach wprowadzono w m.in. Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji, Niemczech i USA. Prawny status związków został unormowany w konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy powstałej w 1919 roku[1].

Zasady działaniaEdytuj

Związki przyjęły zasadę dobrowolnego zrzeszania się. Powszechnie akceptują one prawo pracowników do strajku (postrzegając go jednak jako metodę ostateczną)[1]. Choć stopniowo zezwalano na działanie związków które wcześniej działały nielegalnie lub półlegalnie w wielu krajach pozostały instrumenty prawne celowo ograniczające ich działalność[2].

Podział związkówEdytuj

Związki ze względu na różnice ideologiczne można podzielić na te związane z komunizmem, reformistyczne (współpracujące z partiami socjalistycznymi czy socjaldemokratycznymi), liberalne[2], solidarystyczne (a więc powiązane z kościołami chrześcijańskimi), anarchistyczne i żółte powiązane z partiami o profilu chrześcijańsko-demokratycznym[1]. Żółtymi związkami nazywa się także fasadowe związki zawodowe stojące po stronie pracodawców, a nie pracowników[3].

Współpraca związkowaEdytuj

Niektóre związki współpracują ze sobą na scenie międzynarodowej. Pierwsze takie przypadki znane są jeszcze z czasów I Międzynarodówki. Do XX wieku utworzone zostały międzynarodowe sekretariaty zawodowe. Oprócz tego powstawały organizacje grupujące związki o określonej orientacji. Były to m.in. powstała w 1919 i istniejąca do 1939 socjalistyczna Międzynarodową Federację Związków Zawodowych, powołana w 1920 roku Międzynarodowa Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych (od 1945 roku Światowa Konfederacja Pracy), utworzona w 1921 komunistyczna Czerwona Międzynarodówka Związkowa (Profintern) działający do roku 1937[1] i niewielkie Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Międzynarodówka Anarchistyczna)[2].

W 1945 roku powołano Światową Federację Związków Zawodowych do której przystąpiły niemal wszystkie ówczesne związki. W 1949 roku doszło do rozłamu w wyniku którego reformiści utworzyli odrębną Międzynarodową Konfederację Wolnych Związków Zawodowych. Integracja zaszła również w trzecim świecie, gdzie utworzono ośrodki kontynentalne lub regionalne. Jedną z takich regionalnych struktur była utworzona w 1956 roku Międzynarodowa Konfederacja Arabskich Związków Zawodowych[1].

Związki zawodowe w PolsceEdytuj

W Polsce działalność związków zawodowych reguluje ustawa z dnia 23 maja 1991. Związek zawodowy jest osobą prawną i powstaje z mocy uchwały o jego założeniu, podjętej na zgromadzeniu założycielskim przez co najmniej 10 osób. Następnie zgromadzenie uchwala statut i wybiera komitet założycielski liczący od 3 do 7 osób. Związek zawodowy podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związki zawodowe mają prawo uczestniczenia w sporach zbiorowych i zawierania układów zbiorowych pracy. Dalej idące uprawnienia posiadają związki zawodowe reprezentatywne w skali kraju (np. uczestniczenie w obradach Rady Dialogu Społecznego, opiniowanie projektów aktów prawnych). Od 1 stycznia 2019 r. członkiem związku zawodowego może być każda osoba wykonująca pracę zarobkową[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Związki zawodowe (pol.). W: Portal Wiedzy [on-line]. http://portalwiedzy.onet.pl.
  2. a b c d e f związki zawodowe (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. http://encyklopedia.pwn.pl/.
  3. Maciej Stańczyk: Żółty odcień związków zawodowych (pol.). W: biznes.onet.pl [on-line]. http://biznes.onet.pl.
  4. Art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1608)

Linki zewnętrzneEdytuj

  Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.