Zygmunt Deyczakowski

kapitan żeglugi wielkiej

Zygmunt Anzelm Deyczakowski, podpisujący się także Dey-Deyczakowski (ur. 1905 – zm. 1979 w USA) kapitan żeglugi wielkiej, absolwent Szkoły Morskiej w Tczewie, podczas II wojny światowej dowódca „Chrobrego” i „Batorego”.

Zygmunt Anzelm Deyczakowski
Ilustracja
Generał Anders i kpt. Deyczakowski na pokładzie transportowca MS Batory (1943)
Data urodzenia 1905
Data śmierci 1979
Zawód, zajęcie kapitan żeglugi wielkiej
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (od 1941)

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Zygmunt Deyczakowski urodził się 30 maja 1905 roku w miejscowości Otynia na Pokuciu. Był młodszym z dwóch braci, którzy we wczesnej młodości postanowili zostać marynarzami i cel swój osiągnęli. [Źródło: J. Boczar, Nasze otynijskie strony i stronice, Opole 2004, rozdział pt. "Otynijscy marynarze"]. Szlify oficerskie zdobywał na statkach duńskich i na „Polonii” pod rozkazami kpt. Mamerta Stankiewicza. Pierwszym statkiem, którym dowodził był masowiec „Robur VI” towarzystwa Polskarob. U tego samego armatora pływał jego starszy brat Zbigniew, również kapitan (który zaginął wraz z parowcem "Zagłoba" w lutym 1943 roku na Atlantyku).

W roku 1920 Zygmunt Deyczakowski służył jako ułan w 2. szwadronie 214. Pułku Ułanów Armii Ochotniczej (późniejszy 24. Pułk Ułanów).[1]

Na ChrobrymEdytuj

Informacja o wybuchu wojny zastała „Chrobrego” 2 września w porcie Recife w Brazylii. W tej sytuacji rejs został przerwany, pasażerowie zeszli na ląd, a kapitan Edward Pacewicz skierował statek do Southampton, dokąd przybył 31 października i natychmiast został przebudowany na transportowiec wojska. Kapitan Pacewicz objął dowództwo „Batorego”, a kapitanem "Chrobrego" został Zygmunt Deyczakowski[2].

„Chrobry” dobrze zapisał się w historii konwojów, przewożąc wojsko, zaopatrzenie i sprzęt. Niedługo jednak służył pod polską banderą. 15 maja 1940 roku, podczas kampanii norweskiej, gdy przewoził żołnierzy z Harstad do Bodø, został trafiony bombą zrzuconą przez niemiecki samolot. Na pokładzie wybuchł pożar nie do opanowania; zginęło wielu brytyjskich żołnierzy i dwunastu członków załogi. Kapitan Deyczakowski nakazał opuszczenie statku i z energią przystąpił do akcji ewakuacyjnej. Uratowano 695 rozbitków[3]. Deyczakowski i piętnastu marynarzy z załogi zostało uhonorowanych Krzyżami Walecznych i odznaczeniami alianckimi. Były to pierwsze polskie odznaczenia bojowe wręczone (odznaczał prezydent Władysław Raczkiewicz) marynarzom PMH.

Po stracie statku kapitan Zygmunt Deyczakowski objął dowodzenie „Batorym”, na którym pływał − wraz z częścią załogi „Chrobrego” − do końca wojny, by 4 stycznia 1946 roku zdać dowodzenie kpt. ż.w. Franciszkowi Szudzińskiemu.

Lucky ShipEdytuj

W wojennej służbie „Batory” pod dowództwem kapitana Deyczakowskiego odbył wiele rejsów. M.in. przewiózł do Kanady zapasy złota, walut i papierów wartościowych Banku Anglii (przy okazji arrasy i klejnoty koronne z Wawelu, wysłane za granicę przez rząd polski wobec zbliżającej się wojny), a także żołnierzy 2 Korpusu Polskiego z Egiptu do Włoch w drugiej połowie 1943 roku[4]. Jednak najwięcej rozgłosu przyniosła mu wyprawa przez Atlantyk i Ocean Indyjski z blisko 500 brytyjskimi dziećmi w wieku od 4 do 15 lat, które miały znaleźć schronienie w Australii[5]. Deyczakowski nazwał ten nietypowy ładunek „klejnotami Korony Imperium Brytyjskiego”. On sam był dla dzieci „królem statku”, władcą którego witały chóralnie polskim „dzień dobry”[6].

Gdy w Kapsztadzie mali pasażerowie dowiedzieli się, że w dalszą drogę popłyną statkiem brytyjskim, zastrajkowali odmawiając przyjmowania pokarmów. Admiralicja brytyjska cofnęła więc swą decyzję i pozwoliła dzieciom kontynuować podróż na „Batorym”. „Lucky Ship” dotarł do celu bez przeszkód[7].

Po zakończeniu dowodzenia "Batorym" Zygmunt Deyczakowski (którego starszy brat Zbigniew zginął w czasie wojny na SS "Zagłoba"). zdecydował się pozostać na emigracji i zakończył karierę marynarską. Zamieszkał z rodziną w Kanadzie, a następnie w USA i nie wrócił już na morze[8].

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Komornicki Stefan, 24. Pułk Ułanów. Zarys historii, Londyn 1976, s. 217.
  2. A.Soysal, s.81.
  3. J.Piwowoński, s.72.
  4. A.Soysal, s.84.
  5. J.Piwowoński, s.68.
  6. A.Soysal, s.85.
  7. A.Soysal, s.86.
  8. A.Soysal, s.89.
  9. a b c d Encyklopedia Gdyni, T. 2. Verbi Causa, 2006, s. 32.
  10. a b c d Deyczakowski, Zygmunt Anzelm. ww2awards.com. [dostęp 2017-08-27].

BibliografiaEdytuj

  • Karol Olgierd Borchardt: Znaczy kapitan. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979. ISBN 83-215-5164-5.
  • Ewa Patok: Zygmunt Deyczkowski: Życie na morzu. Gdynia: Wyższa Szkoła Morska, 1979.
  • Jerzy Pertek: Druga mała flota. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983. ISBN 83-21-00371-0.
  • Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. ilustrował Adam Werka. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 978-83-100-8902-1.
  • Andrzej Soysal: Kapitanowie oceanicznych szlaków. Oficyna Morska, 2011. ISBN 978-83-60584-31-6.