Otwórz menu główne

Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu

Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu – zabytkowy cmentarz położony na południowych stokach Fortu Winiary, drugi najstarszy cmentarz Poznania.

Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Obiekt zabytkowy nr rej. 559/Wlkp/A z 16 kwietnia 1966[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres al. Armii Poznań
Typ cmentarza wyznaniowy
Stan cmentarza nieczynny
Powierzchnia cmentarza 1,357ha[2]
Liczba pochówków 425[2]
Liczba grobów 327[2]
Liczba kwater cmentarnych 7
Data otwarcia 1834
Data ostatniego pochówku 1983[2]
Zarządca Zarząd Zieleni Miejskiej
Urząd Miasta Poznania[2]
Mapa cmentarza
Mapa cmentarza
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Cmentarz parafii św. Wojciecha w Poznaniu
Ziemia52°25′12,05″N 16°55′35,75″E/52,420014 16,926597

HistoriaEdytuj

Rok 1805Edytuj

W kwietniu 1805 roku parafia św. Wojciecha zakupiła teren pod przyszły cmentarz na terenie wsi Bonin. W 1828 roku zapadła decyzja o budowie twierdzy na Wzgórzu Winiarskim. Teren pod cmentarz został zajęty przez Komisję Fortyfikacyjną. Prace przy budowie twierdzy objęły również wzgórze św. Wojciecha. Wzgórze zostało częściowo niwelowane, co spowodowało znaczne okrojenie cmentarza przykościelnego. W listopadzie 1833 została podpisana ugoda pomiędzy Komisją Fortyfikacyjną a parafią Św. Wojciecha. W ramach rekompensaty, parafii wydzielono prostokątną działkę na zboczu Wzgórza Winiarskiego, w pobliżu Cytadeli. Działka była długa na 39 prętów i 2 stopy pruskie, oraz szeroka na 19 prętów i 9 stóp pruskich, co dawało powierzchnię 4 mórg i 41 prętów kwadratowych; północno-zachodni narożnik prostokąta został ścięty, aby nie kolidować z forteczną drogą krytą, przebiegającą nad cmentarzem – wzdłuż fosy. Na wschód od cmentarza został przewidziany teren pod cmentarz garnizonowy. Cmentarz w krótkim czasie zaczął pełnić swoje funkcje. Co do początkowego okresu działalności cmentarza brak jakichkolwiek źródeł.

Rok 1846Edytuj

3 marca 1846 roku na terenie cmentarza zebrali się konspiratorzy, czekając na dowóz broni, by zaatakować Cytadelę. Zebrało się około 200 ludzi pod dowództwem Aleksandra Neymana. Liczono na element zaskoczenia, oraz na otwarcie bramy przez ppor. Wilhelma Mackiewicza. Niestety o godz.21.15 Prusacy ogłosili w mieście alarm. Większość powstańców została wyłapana i aresztowana.

II połowa XIX wEdytuj

W tym czasie ze względu na przepisy forteczne nie wolno było stawiać kamiennych nagrobków. Również ze względu na niewielką powierzchnię groby były wcześnie skopywane pod następne pochówki. Pierwsze grobowce pojawiły się dopiero w latach 1889-1889, kiedy przepisy forteczne zostały złagodzone.

W 1888 roku parafia św. Wojciecha zakupiła od osób prywatnych grunt pod nowy cmentarz. Znajdował się on kilkaset metrów na zachód od dotychczasowego cmentarza, po drugiej stronie obecnej ulicy Winogrady.

1918 – 1939Edytuj

W 1938 roku, staraniem poznańskiego architekta, Stefana Cybichowskiego i dyr. Zieleni Miejskiej Władysława Marcińca, cmentarz został uporządkowany. Zrewitalizowano zieleń, wybudowano nową bramę.

Rok 1945Edytuj

W lutym 1945 roku rozpoczęły się walki Cytadelę. Na terenie cmentarza atakował 242 Gwardyjski Pułk Piechoty płka Noskowa. Atak rozpoczął się 18 lutego. Zacięte walki trwały dwa dni. W ich wyniku cmentarz uległ znacznej dewastacji.

Po wojnieEdytuj

Po wojnie teren Wzgórza Winiarskiego został przejęty przez wojsko. Na starym cmentarzu poza kilkoma wyjątkami nie zezwalano na pochówki.

W 2009 wskutek orzeczenia Komisji Majątkowej przekazano parafii św. Wojciecha grunty zlikwidowanego nowego cmentarza. Stary cmentarz w 2010 roku został przekazany miastu.

ZabytkiEdytuj

Nieliczne zabytki przetrwały do naszych czasów.

W roku 2003 został odnowiony pomnik nagrobny radcy miejskiego Andrzeja Kaźmierczaka. Pomnik wykonany z piaskowca. Figura Pielgrzyma, wieńcząca nagrobek, wykonana jest ze sztucznego kamienia. Jest to kopia dzieła Władysława Marcinkowskiego znajdującego się na cmentarzu w Uzarzewie[3].

Pochowani na cmentarzuEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani na cmentarzu parafii św. Wojciecha w Poznaniu.

PrzypisyEdytuj

  1. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/WLK-rej.pdf
  2. a b c d e Cmentarz parafii św. Wojciecha - Poznańskie cmentarze - Poznan.pl, www.poznan.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  3. Iwona Błaszczyk: Konserwacja zabytków ruchomych w Poznaniu w latach 1990-2007. Poznań: Miejskie, 2008, s. 176.

BibliografiaEdytuj

  • Kronika Miasta Poznania, Cytadela 2011 4. Poznań: Miejskie, 2011, s. 47-56. ISSN 0137-3552.
  • Iwona Błaszczyk: Konserwacja zabytków ruchomych w Poznaniu w latach 1990-2007. Poznań: Miejskie, 2008, s. 176. ISBN 978-83-7503-048-8.
  • Poznań, przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 330-331. ISBN 83-87847-92-5.