Otwórz menu główne

Józef Żochowski

polski prawnik, nauczyciel, wynalazca, zesłaniec
Zobacz też: Żochowski.

Józef Żochowski (ur. 15 kwietnia 1801 w Żochach koło Węgrowa, zm. 1851 w Omsku) – polski prawnik, nauczyciel, wynalazca, zesłaniec. Przez kilka lat należał do zakonu pijarów.

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny szlacheckiej z Podlasia. Kształcił się w szkole w Węgrowie, potem tamże w zgromadzeniu księży komunistów; wstąpił następnie do zakonu pijarów i od 1823 pracował w pijarskiej szkole wydziałowej w Wieluniu. Rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego i w 1826 otrzymał złoty medal, ale w tymże roku porzucił stan duchowny i przeniósł się na dwa wydziały świeckie uczelni — Wydział Filozoficzny oraz Wydział Prawa i Administracji. W 1827 uzyskał dyplom magistra filozofii, rok później magistra administracji.

Po ukończeniu studiów uniwersyteckich pracował jako nauczyciel historii, języków obcych i nauk przyrodniczych w szkołach wojewódzkich (Radom, Łuków, Warszawa). W 1831 przystąpił ochotniczo do oddziału powstańczego. Był aktywnym działaczem Towarzystwa Wychowania Dzieci po Poległych Rycerzach Polskich. Po klęsce powstania miał trudności z uzyskaniem posady, dopiero w 1836 powrócił do zawodu nauczyciela; w szkole w Szczebrzeszynie uczył fizyki, mineralogii i zoologii. W 1840 zrezygnował z tego zajęcia i próbował uruchomić w Warszawie fabrykę narzędzi rolniczych, którą jednak niebawem zmuszony był zamknąć. Od 1844 był pomocnikiem bibliotekarza w Banku Polskim.

Na przełomie 1841 i 1842 ogłosił podręcznik Fizyka w dwóch tomach, a w 1845 wydał w Warszawie dzieło Filozofia serca, czyli mądrość praktyczna. Był również autorem kilku artykułów na łamach "Biblioteki Warszawskiej", gdzie pisał m.in. w 1841 o potrzebie zastąpienia siły parowej w lokomotywach siłą elektromagnetyczną. Opracował kilka projektów wynalazków.

W 1848 w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja wygłosił z nagrobka Stanisława Małachowskiego w katedrze św. Jana mowę patriotyczną, wzywając do niesienia pomocy powstańcom w Wielkopolsce; 8 maja tego roku został aresztowany przez władze carskie i osadzony w Cytadeli. Wyrokiem sądu wojskowego skazany został na karę śmierci, zamienioną przez namiestnika Iwana Paskiewicza na 10 lat ciężkich robót na Syberii. Wyrok odbywał początkowo w Ust-Kamienogorsku, następnie w Omsku, gdzie zetknął się z zesłanym za udział w kółku Pietraszewskiego Fiodorem Dostojewskim.

Zmarł w 1851 w następstwie ciężkiej chłosty, którą otrzymał za niezdjęcie nakrycia głowy przed rosyjskim oficerem.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Rafał Gerber, Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808-1831. Słownik biograficzny, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977, s. 453
  • Artur Kijas, Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Słownik biograficzny, Instytut Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie, Warszawa-Poznań 2000, s. 403-404