Józef Olędzki

Oficer dyplomowany Wojska Polskiego

Józef Olędzki (ur. 18 września 1894 w Siedlcach, zm. 20 maja 1941 w Mińsku na Białorusi) – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, ofiara sowieckich represji.

Józef Olędzki
Ilustracja
kpt. dypl. Józef Olędzki - jako oficer 14 pp
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 18 września 1894
Siedlce
Data i miejsce śmierci 20 maja 1941
Mińsk
Przebieg służby
Lata służby 1918–1941
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki Polska Organizacja Wojskowa
22 pułk piechoty
Wyższa Szkoła Wojenna
Sztab Główny Wojska Polskiego
14 pułk piechoty
Ekspozytura Nr 1 Oddziału II SG
30 pułk piechoty
Wojskowy Instytut Geograficzny
Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”
Stanowiska oficer placu
kierownik referatu w Oddziale II SG
szef Ekspozytury Nr 1 Oddziału II SG
kierownik referatu w WIG
szef Oddziału II SGO „Narew”
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Krzyż Niepodległości Srebrny Krzyż Zasługi
Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej
Kadra oficerska 14 pułku piechoty w 15 rocznicę odzyskania niepodległości. Płk Ignacy Misiąg siedzi w środku, w I rzędzie od góry, jako czwarty od lewej stoi kpt. dypl. Józef Olędzki.

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 18 września 1894 r.[a] w Siedlcach[b] jako syn Aleksandra i Teodory (z domu Ganowskiej). Należał do Polskiej Organizacji Wojskowej, w której miał stopień podchorążego. W Wojsku Polskim służył od 29 listopada 1918 roku – w szeregach 22 pułku piechoty[1].

Na dzień 1 czerwca 1921 roku pełnił w stopniu porucznika służbę w 22 pułku piechoty[2]. Dekretem Naczelnika Państwa i Wodza Naczelnego z dnia 3 maja 1922 r. (dekret L. 19400/O.V.) został zweryfikowany w tymże stopniu, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 1639. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3]. W 1923 roku jako nadetatowy oficer 22 pułku piechoty pełnił funkcję oficera placu w Siedlcach[4] i zajmował 1464. lokatę[5] wśród poruczników piechoty[c]. Od roku 1924 był słuchaczem I Rocznika (uczniem etatowym) Wyższej Szkoły Wojennej, w grupie oficerów piechoty[6]. Zajmował wówczas już 607. lokatę pośród poruczników korpusu piechoty[7], pozostając nadal oficerem nadetatowym 22 pp[8]. Porucznik Józef Olędzki, jako absolwent V promocji Wyższej Szkoły Wojennej (1924–1926)[9], zyskał prawo do używania tytułu oficera Sztabu Generalnego (SG)[d].

Zarządzeniem B.P.L. 3989/III Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 12 kwietnia 1927 r. został awansowany na stopień kapitana, ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 roku i 106. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10][11]. W roku 1928 przynależał do kadry oficerów piechoty (pozostając nadal na ewidencji 22 pułku piechoty) i służył w Oddziale I Sztabu Generalnego[e][12]. Zajmował wówczas 104. lokatę wśród kapitanów piechoty ze swego starszeństwa[13]. W roku 1930 pełnił służbę w Oddziale II Sztabu Głównego i zajmował 1485. lokatę łączną wśród kapitanów piechoty (była to 96. lokata w starszeństwie)[14]. W grudniu tego roku kpt. dypl. Józef Olędzki zajmował stanowisko kierownika Referatu Organizacyjnego, Personalnego i Mobilizacyjnego w Wydziale I Oddziału II Sztabu Głównego[15].

W roku 1932 jako kapitan dyplomowany piechoty służył nadal w Sztabie Głównym, zajmując w tym czasie 89. lokatę w swoim starszeństwie[16]. Zarządzeniem ministra spraw wojskowych, marszałka Józefa Piłsudskiego, opublikowanym w dniu 9 grudnia 1932 r., został przeniesiony (w korpusie oficerów piechoty) ze Sztabu Głównego do 14 pułku piechoty z Włocławka[17]. Służąc we włocławskim pułku zajmował na dzień 1 lipca 1933 roku – 1131. lokatę łączną wśród kapitanów piechoty (była to 86. lokata w starszeństwie)[18]. W pierwszym półroczu 1934 roku przeniesiono[f] kpt. dypl. Józefa Olędzkiego z 14 pułku piechoty do Sztabu Głównego[19]. Od dnia 25 lutego 1934 r. zajmował stanowisko szefa Ekspozytury Nr 1 Oddziału II Sztabu Generalnego WP[20], prowadzącej wywiad ofensywny przeciwko ZSRR, Litwie i Łotwie[g].

Pełniąc służbę w Sztabie Głównym – na dzień 5 czerwca 1935 roku zajmował 936. lokatę łączną pośród kapitanów korpusu piechoty (71. lokatę w swoim starszeństwie)[21]. Ekspozyturą Nr 1 w Wilnie kierował do 1936 roku[22][h]. Następnie został przeniesiony do 30 pułku piechoty[22], stacjonującego w Warszawie.

Awansowany do stopnia majora piechoty został ze starszeństwem z dniem 19 marca 1937 r. i 57. lokatą[11].

Na dzień 23 marca 1939 roku zajmował nadal 57. lokatę wśród majorów korpusu piechoty w swoim starszeństwie[23] i pełnił funkcję kierownika Referatu Operacyjnego w Wydziale Opisowym Wojskowego Instytutu Geograficznego[24][25]. Tego samego dnia mjr dypl. Józef Olędzki[i] został przeniesiony[j] na stanowisko szefa Oddziału II Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”[25][k]. Wspomagać go w pracy na tym stanowisku miał kpt. dypl. Felicjan Majorkiewicz (dotychczas niemający doświadczenia na tym odcinku pracy)[22].

Podczas kampanii wrześniowej faktycznie nie pełnił służby na stanowisku szefa Oddziału II w sztabie Grupy Operacyjnej „Narew”[26][l]. Uniknął niemieckiej niewoli i we wrześniu 1939 roku został internowany na Litwie[28]. Następnie przebywał na internowaniu w jednym z obozów na terytorium Łotwy[m]. Po sierpniu 1940 r. wraz z pozostałymi internowanymi Polakami został przejęty przez Rosjan i przeniesiony do obozu juchnowskiego. W dniu 1 listopada 1940 roku został aresztowany przez Rosjan[n] i przewieziony do Mińska[o], gdzie w dniu 5 lutego 1941 r. sporządzono przeciwko niemu akt oskarżenia[28]. Na podstawie wyroku Trybunału Wojennego Zachodniego Specjalnego Okręgu Wojskowego Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z dnia 27 marca 1941 r. – Józef Olędzki został skazany na karę śmierci[29] (rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy wyrokiem Wojskowego Kolegium Sądu Najwyższego ZSRR z 21 kwietnia 1941 roku). Wyrok śmierci wykonano w dniu 20 maja 1941 r. w Mińsku na Białorusi. Sąd Najwyższy Republiki Białorusi wyrokiem z dnia 1 sierpnia 1995 r. zrehabilitował mjr. dypl. Józefa Olędzkiego[30].

RodzinaEdytuj

Józef Olędzki był synem Aleksandra i Teodory z domu Ganowskiej. Posiadał pięcioro rodzeństwa – czterech braci: Stanisława, Jerzego, Ludwika i Wacława oraz siostrę Wandę. Żonaty był z Ireną, z którą miał dwóch synów: Andrzeja (ur. 1928) i Jacka (ur. 1933)[30]. Obydwaj synowie uzyskali tytuły naukowe profesorów.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Część źródeł jako datę urodzenia podaje dzień 15 lub 16 listopada 1894 r.
  2. Część źródeł jako miejsce urodzenia podaje Ostrołękę, w ówczesnym województwie warszawskim.
  3. Był już wówczas trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
  4. W następnych latach tytuł oficera Sztabu Generalnego zastąpiono tytułem oficera dyplomowanego.
  5. Sztab Generalny w roku 1929 przemianowany został na Sztab Główny.
  6. Przeniesienie to nastąpiło na podstawie zarządzenia Józefa Piłsudskiego – ministra spraw wojskowych.
  7. Siedziba ekspozytury mieściła się w Wilnie. Od roku 1933 ekspozytura podporządkowana była szefowi wywiadu KOP, Oddziałowi II podlegała jednakże wciąż w sensie etatowym i budżetowym.
  8. Odszedł z tego stanowiska bez osiągnięcia sukcesów – pomimo posiadania gruntownego wykształcenia wojskowego, teoretycznego przygotowania do sprawowania tej funkcji oraz „inteligencji i ambicji pracy”. Nie spełniał bowiem wymogów kierownika służby w terenie, gdyż cechowała go „zbyt duża skłonność do uogólniań i abstrakcji” – tak scharakteryzował go mjr dypl. Tadeusz Skinder, szef wywiadu KOP.[22]
  9. Uznawano go wówczas za rutynowanego praktyka, nie mającego jednakże najwyższych opinii. Oprócz przydziału w Wydziale I, związany był bowiem jedynie ze wschodnim odcinkiem pracy wywiadu, na którym szefował przez dwa lata, znajdującej się w kryzysie, Ekspozyturze Nr 1 w Wilnie. Mjr dypl. Józef Olędzki znał jednakże trzy języki: niemiecki, rosyjski i francuski[22].
  10. Początkowo miał to być przydział na okres dwóch tygodni.
  11. Funkcja szefa II Oddziału była tożsama z funkcją szefa wywiadu SGO „Narew”.
  12. Pod koniec sierpnia mjr dypl. Józef Olędzki wyjechał z Łomży do Białegostoku i nie powrócił już do końca działań wojennych. Wywarło to negatywny wpływ na pracę sztabu SGO „Narew”, który w zasadzie nie posiadał Oddziału II[22][27].
  13. W czerwcu 1940 roku wysłał z Łotwy kartkę pocztową do rodziny.
  14. Według części źródeł aresztowanie to nastąpiło w dniu 29 października 1940 r.
  15. Przewieziony został transportem nr 395/121.

PrzypisyEdytuj

  1. Z dziejów Polskiej Organizacji Wojskowej na Podlasiu (1914–1918) ↓, s. 80.
  2. Spis oficerów służących czynnie w dniu 01.06.1921 ↓, s. 89, 796.
  3. Lista starszeństwa oficerów zawodowych 1922 ↓, s. 99.
  4. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 188, 1458.
  5. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 435.
  6. Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 177, 1365.
  7. Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 378.
  8. Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 177.
  9. Chocianowicz 1969 ↓, s. 349.
  10. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 13 z 20 IV 1927, s. 122.
  11. a b Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 380.
  12. Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 140.
  13. Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 222.
  14. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1930 ↓, s. 109.
  15. Skóra i Skubisz 2016 ↓, s. 175.
  16. Rocznik oficerski 1932 ↓, s. 63, 422.
  17. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 XII 1932, s. 416.
  18. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1933 ↓, s. 62.
  19. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 VI 1934, s. 155.
  20. Obsada oficerska wywiadu KOP ↓, s. 38.
  21. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1935 ↓, s. 60, 183,184, 194.
  22. a b c d e f Ulatowski 2013 ↓, s. 255.
  23. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 29.
  24. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 495.
  25. a b Ulatowski 2013 ↓, s. 252.
  26. Kryska-Karski 1996 ↓, s. 298.
  27. Majorkiewicz 1983 ↓, s. 262.
  28. a b Postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia 9 lipca 2018 r. ↓.
  29. Indeks Represjonowanych ↓.
  30. a b Serwis MyHeritage ↓.
  31. Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 188.
  32. M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 100 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  33. M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 103 „za zasługi na polu organizacji wojska”.
  34. Na podstawie https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/Ol%C4%99dzki_J%C3%B3zef_kpt.jpg

BibliografiaEdytuj