Kajetan Sołtyk

biskup kijowski i krakowski, zesłaniec

Kajetan Ignacy Sołtyk herbu Sołtyk (ur. 12 listopada 1715 w Chwałowicach, zm. 30 lipca 1788 w Kielcach) – książę siewierski, biskup koadiutor kijowski w latach 1749–1756, biskup kijowski w latach 1756–1759, biskup krakowski w latach 1758–1788, przeciwnik równouprawnienia innowierców[1].

Kajetan Sołtyk
biskup
Ilustracja
Herb Kajetan Sołtyk
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data urodzenia 12 listopada 1715
Data śmierci 30 lipca 1788
biskup krakowski
Okres sprawowania 1758–1788
Wyznanie katolickie
Kościół łaciński
Prezbiterat 3 sierpnia 1738
Nominacja biskupia 22 września 1749
Sakra biskupia 9 listopada 1749
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 9 listopada 1749
Konsekrator Wojciech Stanisław Leski
Współkonsekratorzy Franciszek Kanigowski
Jan Chryzostom Krasiński
Maciej Aleksander Sołtyk
książę siewierski
Okres od 1758
do 1788
Dane biograficzne
Dynastia biskupi krakowscy

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodu Sołtyków. Był blisko spokrewniony z Potockimi. Protegowany prymasa Teodora Potockiego, z którego poręki otrzymał kanonię łowicką i łęczycką. Odbył studia teologiczne w Rzymie. Po śmierci Władysława Rychłowskiego, od 22 października 1736 kanonik gnieźnieński. Po śmierci prymasa Potockiego przeniósł się na dwór kardynała Lipskiego, biskupa krakowskiego, od którego otrzymał kanonię przy katedrze wawelskiej. W 1740 kapituła gnieźnieńska wybrała go wiceprezydentem Trybunału Koronnego. W 1749 biskup Samuel Jan Ożga nadał mu koadiutorię biskupstwa kijowskiego. W 1756 objął tę diecezję kresową, ale już w 1759 został przeniesiony na biskupstwo krakowskie. Sakrę biskupią przyjął 9 listopada 1749 w kościele św. Jana w Toruniu z rąk Wojciecha Stanisława Leskiego.

Założył pierwsze seminarium duchowne w diecezji kijowskiej. Budowniczy pałacu biskupiego w Żytomierzu.

Był stronnikiem dynastii Wettynów, zbliżonym do obozu politycznego Henryka Brühla i Jerzego Augusta Mniszcha. Za panowania Augusta III Sasa był członkiem frakcji dworskiej tzw. „kamaryli”[2]. Po sejmie 1754 r. zasugerował dyplomacie rosyjskiemu Heinrichowi Grossowi, że nowa partia dworska nie będzie przeciwdziałać interesom rosyjskim w Rzeczypospolitej. Nie spotkał się jednak z zaufaniem[3].

W 1753 roku, będąc koadiutorem kijowskim, wszczął proces w Żytomierzu przeciw 33 Żydom o rzekomy mord rytualny dziecka chrześcijańskiego. Oskarżeni byli torturowani, a 13 z nich skazano na męki i śmierć[4].

Był zaciekłym wrogiem Czartoryskich, w czasie ostatniego bezkrólewia przewodniczył oponentom kandydatury Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostrzegał posła rosyjskiego Hermana Karla von Keyserlinga przed zamysłami reformatorskimi Familii. Po elekcji pozornie pojednał się z królem. W 1764 roku został wyznaczony senatorem rezydentem[5].

W liście na sejmiki poselskie przed sejmem w 1766 roku zachęcał wyborców, by w instrukcjach dla swoich posłów zalecali zachowanie przywilejów panującej religii katolickiej, rozwiązanie konfederacji generalnej, dbali o powiększenie liczby wojska Rzeczypospolitej, nie zawierali żadnych traktatów zaczepno-obronnych z państwami ościennymi i żądali opuszczenia terytorium państwa przez wojska rosyjskie[6].

Na Sejmie Repninowskim 1767 nie uznał dyktatu posła rosyjskiego Nikołaja Repnina w sprawie narzucenia Polsce tzw. traktatu gwarancyjnego, który dawałby prawno-formalną podstawę do ingerencji Rosji w wewnętrzne sprawy Polski, za co 14 października 1767 roku wraz z trzema innymi senatorami (hetmanem polnym koronnym Wacławem Rzewuskim, jego synem, posłem podolskim Sewerynem Rzewuskim oraz biskupem kijowskim Józefem Załuskim) został na rozkaz Repnina podczas trwania sejmu uwięziony i wywieziony do Kaługi, skąd powrócił dopiero w 1773. Czyn ten stał się jedną z przyczyn katalizujących zawiązanie przez szlachtę konfederacji w Barze (konfederacja barska). Repnin ogłosił, że uwięził ich za obrazę majestatu Katarzyny II. Porwany Sołtyk zdołał jeszcze wydać manifest, w którym wzywał do modlitw o całość wiary i utrzymanie wolności narodowych.

 
Rokokowe epitafium bpa Kajetana Sołtyka w Parafii Podwyższenia Krzyża św. w Sławkowie, stan po renowacji w r. 2010

Wróciwszy w 1773 r., entuzjastycznie witany przez naród, próbował organizować opór przeciw uznaniu pierwszego rozbioru. Rychło popadł w melancholię, potem obłęd i wdał się w gorące spory z kapitułą krakowską, które spowodowały odsunięcie go od obowiązków biskupich. Przeciwny reformie Uniwersytetu Krakowskiego nie uznawał nominacji Hugona Kołłątaja na kanonika katedry krakowskiej, w 1781 roku ekskomunikował go i pozbawił beneficjów[7]. W 1782 Stanisław August Poniatowski i Rada Nieustająca ubezwłasnowolnili biskupa, ogłaszając, iż postradał on zmysły. Wywołało to kontrowersje na sejmie w tym roku.

W 1757 został kawalerem Orderu Orła Białego[8][9]. W 1779 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[10][11].

Monografię apologetyczną Kajetana Sołtyka napisał Kazimierz Rudnicki (1906)[12], bardziej krytycznie potraktowali jego charakter Władysław Konopczyński[13] i Adam Skałkowski[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Marek Borucki, Jak w dawnej Polsce królów obierano. Warszawa 1976, s.193.
  2. Henryk Schmitt: Dzieje panowania Stanisława Augusta, t. I, Lwów 1886, s. 104.. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2012-01-30].
  3. T. Szwaciński, Władysław Konopczyński o szpiegu pruskim Lambercie. Pytania o orientację zagraniczną Jerzego Augusta Mniszcha. [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 103.
  4. Richard Butterwick, Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Kraków 2012, s. 69.
  5. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 169.
  6. Aleksander Kraushar: Książę Repnin i Polska w pierwszem czteroleciu panowania Stanisława Augusta (1764-1768). Wyd. Gebethner i Wolff, Warszawa, 1900, T. 1, s. 122. Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2012-01-30].
  7. Richard Butterwick, Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Kraków 2012, s. 219-220.
  8. Marta Męclewska: Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Warszawa: Zamek Królewski, 2008, s. 189. ISBN 83-7022-178-5.
  9. Stanisław Łoza, Order Orła Białego, Warszawa 1939, s. 89.
  10. Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława. Warszawa: Cinderella Books, 2006, s. 186. ISBN 83-7339-036-7.
  11. Stanisław Łoza, Kawalerowie Orderu Świętego Stanisława 1765 – 1813, Warszawa 1925, s. 94.
  12. Biskup Kajetan Sotyk, 1715-1788 Kraków 1906.
  13. Władysław Konopczyński Liberum veto: studyum porównawczo-historyczne Kraków 1918 cz.3, rozdział 4, s. 410–427.
  14. Adam Skałkowski O cześć imienia polskiego Lwów 1908, s. 43–118.

BibliografiaEdytuj

  • Kajetan Sołtyk w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  • Piotr Biliński: Żywoty sławnych Biskupów Krakowskich. Kajetan Sołtyk herbu własnego, Tygodnik Salwatorski, nr 29/291. 16 lipca 2000.
  • Maciej Dęboróg-Bylczyński, Sławków: gród biskupów krakowskich, w: „Wiadomości Monarchistyczne” 2007, nr 1, s. 31–32

Linki zewnętrzneEdytuj