Otwórz menu główne

Męska dominacja językowa – zjawisko socjolingwistyczne polegające na uprzywilejowaniu męskiego rodzaju gramatycznego w słownictwie, słowotwórstwie, gramatyce oraz frazeologii. Zjawisko to przejawia się w wielu językach i przybiera różny stopień nasilenia. W języku polskim obserwowalne jest szczególnie wyraźnie[1][2].

Zjawisko to zostało skrytykowane przez liczne organizacje międzynarodowe, m.in. przez UNESCO[3] i Radę Europy[4].

Spis treści

Przykłady zjawiska w języku polskimEdytuj

  • Zwroty adresowane do anonimowego odbiorcy – forma 2 os. lp. czasownika – przybierają zwykle rodzaj męski (np.: „Czy skorzystałeś już z nowej promocji?”; „Właśnie Ty możesz zostać zwycięzcą”; „Bądź szybszy od innych!”).
  • Nazwy zawodów czy członków innych grup społecznych – często są pozbawione powszechnie akceptowanego żeńskiego odpowiednika (np.: minister, pediatra).
  • Formy czasowników w 2 os. lm. – przybierają zazwyczaj rodzaj męski niezależnie od tego, czy w grupie osób, do której się zwracamy, występuje przewaga kobiet czy mężczyzn (np. „Zgromadziliśmy się tu”; „Powinniście to przemyśleć”)[5].
  • Niektóre terminy odnoszące się do grupy mężczyzn i kobiet są androcentryczne, np. dziadkowie to dziadek i babcia.

Przykłady zjawiska w języku angielskimEdytuj

  • Terminy odnoszące się do całości populacji posiadają męski rdzeń. Najbardziej typowym przykładem jest tu wyraz man, znaczący człowiek lub mężczyzna (ale nie – kobieta), oraz jego pochodne np. mankind znaczący ludzkość. Innym przykładem jest wyraz guys, w liczbie mnogiej oznaczającej grupę mężczyzn i kobiet, ale w liczbie pojedynczej – tylko mężczyznę.
  • Wiele nazw zawodów albo funkcji społecznych to wyrazy kończące się na -man, np. policeman czy chairman – użycie tych terminów sugeruje, że osoba pracująca jest mężczyzną (ang. man). W niektórych przypadkach dla nazwy zawodu zakończonego -man przyjęła się analogiczna nazwa zakończona na -woman, np. businessmanbusinesswoman.

Przykłady zjawiska w języku hiszpańskimEdytuj

Wiele terminów odnoszących się do grupy mężczyzn i kobiet jest androcentryczna, np. słowo padres, znaczące rodzice, jest formą mnogą od padreojciec. Podobnie jest ze słowem abuelosdziadkowie (l.m. od abuelodziadek).

KonkluzjeEdytuj

Badania lingwistyczne w wielu językach (w tym polskim) wykazują, że gramatyczny rodzaj męski używany w funkcji generycznej wyraźnie ukierunkowuje skojarzenia z płcią u odbiorców w kierunku męskim, utrudniając skojarzenia z płcią żeńską[1][2]. W opinii części językoznawców[według kogo?] zadaniem języka nie jest dokładne odzwierciedlanie rzeczywistości, lecz co najwyżej jej niedokładne odwzorowanie z wykorzystaniem konwencji znaków i symboli. Ci sami językoznawcy[kto?] apelują, aby nie szukać w języku sprawiedliwości, lecz starać się, aby był logiczny i wygodny[6].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Bojarska, Katarzyna. (2011). Wpływ androcentrycznych i inkluzywnych płciowo konstrukcji językowych na skojarzenia z płcią. Studia Psychologiczne, 49(2), 53–68. doi:10.2478/v10167-011-0010-y.
  2. a b Bojarska, Katarzyna (2012). Responding to lexical stimuli with gender associations: A Cognitive–Cultural Model. Journal of Language and Social Psychology. doi:10.1177/0261927X12463008.
  3. http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001149/114950mo.pdf (ang. • fr.).
  4. Zalecenie nr R (90) 4 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich w sprawie eliminacji seksizmu z języka, przyjęte w dn. 21 lutego 1990 r.
  5. Gramatyka nas dyskryminuje – artykuł Anny Freczkowskiej.
  6. Poradnia językowa PWN, prof. Marek Łaziński.